الماتى قالاسىنىڭ ەر اۋدانىندا ٷكٸمەت ٶكٸلدەرٸ, قۇرىلتاي دەپۋتاتتارى مەن قازاقستان حالىق كەڭەسٸ مٷشەلەرٸنٸڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرٸ ٶتتٸ. وندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «جاڭا تاريحي كەزەڭدەگٸ قازاقستاننىڭ ٶزەكتٸ مٸندەتتەرٸ» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىنداعى اۋقىمدى باستامالاردى تٷسٸندٸرٸلدٸ. كەزدەسۋلەردە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ, ەلەۋمەتتٸك قولداۋدى كٷشەيتۋ جەنە حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تٷيٸندٸ مەسەلەلەر جان-جاقتى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, ۇلتتىق قور قاراجاتىن تيٸمدٸ يگەرۋ, ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ٶسٸرۋ جەنە ٶڭٸردەگٸ ەلەۋمەتتٸك نىسانداردىڭ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ مەسەلەلەرٸ باستى نازاردا بولدى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
تۇرعىنداردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرٸلەدٸ
ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەر ٷيٸندە قۇرىلتاي دەپۋتاتى ايدوس سارىم, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ ەربول تۇياقباەۆ, قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ ايگٷل سەدۋاقاسوۆا, الماتى قالاسى جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى باۋىرجان جاۋباسوۆ ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ سالاسىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەستٸ. سونىمەن قاتار, اتالعان جۇمىس توبى مەگاپوليستەگٸ بٸلٸم, مەديتسينا سالاسىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن جەنە بوستاندىق, مەدەۋ اۋدانىنىڭ تۇرعىندارىمەن جولىقتى. ٸس-شارالار بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا كٶتەرگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر ورتاعا سالىنىپ, ايتىلعان تاپسىرمالاردىڭ مٸندەت-ماقساتى تٷسٸندٸرٸلدٸ. وعان قوسا, ەرتٷرلٸ سالا ٶكٸلدەرٸنٸڭ پٸكٸرٸ تىڭدالىپ, ۇسىنىستارى ەسكەرٸلدٸ.
– بٸزدٸڭ باستى مٸندەتٸمٸز – پرەزيدەنتتٸڭ يدەيالارى مەن تاپسىرمالارىن حالىققا جەتكٸزۋ, سونداي-اق اتالعان مەسەلەلەر بويىنشا ازاماتتاردىڭ پٸكٸرلەرٸن, ۇسىنىستارى مەن ۇستانىمدارىن جيناقتاۋ. بٷگٸنگٸ كەزدەسۋ بارىسىندا ەلەۋمەتتٸك سالا ٶكٸلدەرٸ مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە شەشۋدٸ تالاپ ەتەتٸن ناقتى تٷيتكٸلدەردٸ كٶتەردٸ. ايتىلعان بارلىق ۇسىنىستى كەيٸننەن جٷيەلەپ, پىسىقتاۋ ٷشٸن تٸركەپ جاتىرمىز, – دەدٸ ايدوس سارىم.
ال قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ ايگٷل سەدۋاقاسوۆا ۇستازدار قاۋىمىن تولعاندىرعان مەسەلەلەرگە توقتالدى. ول پرەزيدەنت تۇجىرىمدامالارىن حالىققا جەتكٸزۋدە پەداگوگتەردٸڭ ورنى ەرەكشە ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– پەداگوگتەر ٶز تٸلەكتەرٸن, ۇسىنىمدارىن جەنە ەرەكشە بٸلٸم بەرۋدٸ قاجەت ەتەتٸن بالالاردى تەربيەلەۋگە قاتىستى سۇراقتارىن جەتكٸزدٸ. ەرينە, ۇستازدار قاۋىمىنا ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەدٸ – بۇل وي-سانامەن جۇمىس ٸستەۋ, پرەزيدەنتتٸڭ «ادال ازامات», «تازا قازاقستان» تۇجىرىمدامالارى اسىندا تەربيە بەرۋ. بۇل مەسەلەگە دە باسا نازار اۋدارىلدى. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا ينكليۋزيۆتٸ جاڭا دامۋ ورتالىقتارىن سالۋ جەنە ٸسكە قوسۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ, – دەدٸ ايگٷل سەدۋاقاسوۆا.
قالا تۇرعىندارىمەن تالقىلادى
قۇرىلتاي دەپۋتاتى سەرگەي پونومارەۆ, قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ مەيٸرجان وتىنشيەۆ, قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ ەسەت تۇرىسوۆ, الماتى قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ اسقات قاباشەۆ جەنە «اتامەكەن» ۇكپ الماتى قالاسى بويىنشا ديرەكتورى شىڭعىسحان مامانوۆ باستاعان ەكٸنشٸ جۇمىس توبى المالى, ەۋەزوۆ جەنە جەتٸسۋ اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىمەن جٷزدەستٸ. ودان بٶلەك, عىلىم ورداسىندا عىلىمي قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸمەن, ينۆەستيتسييالار ٷيٸندە كەسٸپكەرلەرمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزدٸ.
– كەيٸنگٸ جىلدارى ەلٸمٸزدە وراسان زور ٶزگەرٸستەر بولىپ جاتىر. قازاقستان دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باستى. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا ٷكٸمەتكە ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋدىڭ ناقتى جوسپارىن ەزٸرلەۋدٸ تاپسىردى. ول ٷشٸن ۇلتتىق قوردى ماقساتتى تٷردە پايدالانۋ ٶتە ماڭىزدى. وسى اۋقىمدى باستامانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ۇلتتىق قوردان 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن 6,5 تريلليون تەڭگە بٶلٸنەدٸ. ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسييا قۇيۋ – ادام كاپيتالىنا, ازاماتتاردىڭ ٶمٸر ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۇزاق مەرزٸمدٸ سالىم رەتٸندە قاراستىرىلادى. ياعني مەملەكەتتٸك قاراجات ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك قايتارىمىن بەرۋٸ تيٸس. مەملەكەت باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى تاريحي جاۋاپكەرشٸلٸك تەك ولاردىڭ شوتتارىنا اقشا جيناپ بەرۋمەن عانا شەكتەلمەيدٸ, دامىعان ەل قۇرىپ, ونى مۇرا ەتٸپ قالدىرۋ دا ماڭىزدى. سونىمەن قاتار, رەسپۋبليكادا 70 دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتٸسٸ جەنە 50-گە جۋىق بٸلٸم بەرۋ, سپورت جەنە مەدەنيەت وبەكتٸلەرٸ سالىنادى, – دەدٸ قۇرىلتاي دەپۋتاتى سەرگەي پونومارەۆ.
تابىستى ارتتىرۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ
ال قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ مەيٸرجان وتىنشيەۆ ەلەۋمەتتٸك جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا توقتالىپ, پرەزيدەنت تاپسىرماسى نەگٸزٸندە اتقارىلاتىن جۇمىستاردى تٷسٸندٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنت جولداۋىنداعى باستى باسىمداردىڭ بٸرٸ – حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ. سوندىقتان 2027 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنى 85 000 تەڭگەدەن 110 000 تەڭگەگە دەيٸن كٶتەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
- بۇل شەشٸم ەلٸمٸزدەگٸ 1 ميلليون 800 مىڭ ادامنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ەسەر ەتۋٸ تيٸس. ەلەۋمەتتٸك ساياساتتىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى باعىتى – دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە بٸلٸم بەرۋ. پرەزيدەنت جولداۋىندا ەلٸمٸز بويىنشا جاڭا مەديتسينالىق مەكەمەلەر سالۋ جوسپارى جارييالاندى. سونىڭ ٸشٸندە الماتى قالاسىندا جاڭا كٶپبەيٸندٸ بالالار اۋرۋحاناسىن سالۋ كٶزدەلٸپ وتىر. ٶتكەن اپتادا قالادا ٷلكەن ونكولوگييالىق ورتالىقتى سالۋ بويىنشا جۇمىستار باستالىپ كەتتٸ. وسى جولداۋ اياسىنداعى بٸرٸنشٸ قادام دەپ قابىلداڭىزدار. سونىمەن قاتار, ەرەكشە قاجەتتٸلٸكتەرٸ بار بالالار ٷشٸن قولجەتٸمدٸ ەرٸ قاۋٸپسٸز ورتالىق قالىپتاستىرۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. ەربٸر بالا ساپالى بٸلٸم الۋعا, دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا جەنە ٶز قابٸلەتٸن دامىتۋعا تەڭ مٷمكٸندٸك الۋعا تيٸس, – دەدٸ مەيٸرجان وتىنشيەۆ.
ناقتى سەكتورعا نازار اۋدارىلدى
كەلەسٸ جۇمىس توبىنىڭ قۇرامىندا قۇرىلتاي دەپۋتاتى ايجان سكاكوۆا, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترٸ قايىرحان تۇتقىشباەۆ, ٶنەركەسٸپ جەنە قۇرىلىس ۆيتسە-مينيسترٸ قۋاندىق قاجكەنوۆ جەنە الماتى قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى نۇرجان جاقىپوۆ بولدى. ولار الاتاۋ, ناۋرىزباي جەنە تٷركسٸب اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىمەن, سونداي-اق IT قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸمەن, قالا جاستارىمەن كەزدەستٸ. وندا مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن قوعامدىق ۇيىمنىڭ ٶكٸلدەرٸ تۇرعىن ٷي قۇرىلىسى مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ەنەرگەتيكا, سۋ رەسۋرسىن ٷنەمدەۋ مەن ازاماتتاردى قولداۋ جاعىن تالقىلادى.
ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترٸ قايىرحان تۇتقىشباەۆ ەلدەگٸ ەنەرگەتيكالىق سەكتوردىڭ بٷگٸنگٸ احۋالىنا توقتالىپ, الداعى ٸرٸ جوبالار تۋرالى باياندادى.
– مەملەكەت باسشىسى ەردايىم ەنەرگەتيكا سالاسىنا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ جۇمىسىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىنىڭ بٸرٸ بۇل – ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنىڭ كٶمٸر گەنەراتسيياسىن دامىتۋ. ودان بٶلەك, بٸزدٸڭ مينيسترلٸك گازداندىرۋ بويىنشا قۇزٸرەتتٸ ورگان بولىپ ەسەپتەلەدٸ. ٶتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ كٶلەمٸ ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتٸ. بۇل 123,1 ملرد. كيلوۆاتت ساعاتتى قۇرادى. ال تٷپتٸك كٶلەمٸ 124,6 ملرد. كيلوۆاتت ساعاتتى قۇرادى, ياعني تاپشىلىق بار. سوندىقتان ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە ەكونوميكانىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان قاجەتتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جاڭا گەنەراتسييا قۋاتتارى قاجەت. 2029 جىلدى قوسا العاندا, جالپى قۋاتى 13,3 گۆت بولاتىن ەنەرگەتيكالىق قۋاتتار ٸسكە قوسىلادى. كەلەسٸ جىلى الماتى جەو-3-تە 544 مۆت قۋاتپەن قامتاماسىز ەتەتٸن تاعى ورتالىق ٸسكە قوسۋ جوسپاردا بار. گازداندىرۋعا توقتالساق, قازٸر الماتى قالاسىندا ەشقانداي ٷلكەن مەسەلەلەر جوق, – دەدٸ ول.
ال ايجان سقاقوۆا ازاماتتاردىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنە تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن ٸس-شارالار تۋرالى سٶز قوزعادى. ونىڭ ٸشٸندە الماتىلىقتار اراسىندا ەكولوگييالىق مەدەنيەتتٸ, ەسٸرەسە, سۋ ٷنەمدەۋ مەدەنيەتٸن دامىتۋدىڭ ٶزەكتٸلٸگٸنە توقتالدى.
– رەفورمانىڭ نەتيجەسٸن ەر وتباسى سەزٸنەتٸندەي بولۋى كەرەك. قولداۋ شىنىمەن مۇقتاج جاندارعا جەتۋٸ تيٸس, ەكونوميكالىق ٶسٸم جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋمەن, ناقتى تابىستىڭ ارتۋىمەن قاتار جٷرۋٸ قاجەت. الماتى ٷشٸن سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ دە اسا ماڭىزدى: اۋىز سۋدى ٷنەمدەپ, مٷمكٸندٸگٸنشە تەحنيكالىق سۋمەن الماستىرۋىمىز كەرەك, – دەدٸ ايجان سقاقوۆا.
15 كەزدەسۋگە 2,5 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى
جالپى, الماتىدا پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن تٷسٸندٸرۋگە ارنالعان 15 كەزدەسۋ ٶتتٸ. ولارعا 2,5 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى. كەزدەسۋلەرگە مەگاپوليستٸڭ ەر اۋدانىنداعى تۇرعىندار, بيزنەس جەنە عىلىمي قاۋىمداستىق ٶكٸلدەرٸ, ەلەۋمەتتٸك سالا, بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, IT سالاسىنىڭ ماماندارى مەن جاستار تارتىلدى.
اشىق ديالوگ فورماتىندا ٶتكەن جٷزدەسۋلەر قاتىسۋشىلارعا ٶزدەرٸن تولعاندىرعان سۇراقتاردى قويۋعا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ نەگٸزگٸ باستامالارى بويىنشا تٷسٸنٸكتەمە الۋعا جەنە ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋگە قاتىستى ۇسىنىستارىن بٸلدٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. كٶتەرٸلگەن بارلىق پٸكٸر مەن ۇسىنىس الداعى ۋاقىتتا قارالىپ, تيٸستٸ جۇمىستار جٷرگٸزۋ ٷشٸن نازارعا الىندى.
مۇنداي كەزدەسۋلەر مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتىپ, ازاماتتاردىڭ جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالار تۋرالى اقپاراتتانۋىن ارتتىرۋعا جەنە ەل بولاشاعى ٷشٸن ورتاق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدٸ. سونىمەن قاتار حالىقتىڭ پٸكٸرٸن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋ جەنە پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسىندا ەسكەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
