Áleýmettik jelide "Qazaqmys" kompaniiasy segiz ken orynyn sheteldik investorǵa satqaly jatqany týraly sybys qylań bergenine biraz boldy. Óz kezeginde sirek kezdesetin metaldar ken ornyna bai otandyq kompaniia muny joqqa shyǵaryp, túsinikteme berýge májbúr boldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Qazaqmys" óz ken oryndaryn satyp jatqan joq, onda da reseilik kompaniialarǵa bergen joq, Qazaqstannan sirek kezdesetin metaldardy eksporttamady da". Osylai dep málimdeme jasaǵan "Qazaqmys korporatsiiasy" JShS-nyń resmi ókili Arman Tleýkenov ózderiniń aqparattyq shabýylmen betpe-bet kelip otyrǵandaryn jetkizdi:
"Bizdiń kompaniia eshqandai faktige negizdelmegen aqparattyq shabýylǵa tap kelip otyr. Kompaniia mundai aqparattardy joqqa shyǵaryp, birneshe márte túsinikteme berýge májbúr boldy".
Munyń sypsyń sózden analitikalyq bylshylǵa ainalǵanyna ań-tań korporatsiia ózderine jasalyp jatqan aqparattyq shabýylǵa ne túrtki ekenin bilmeitinderin de naqtylaidy.
Negizinen, "Qazaqmystyń" jer asty bailyǵyn ken túrinde eksporttap jatqanyn dabyl qaǵa kótere, másele qozǵaǵandardyń biri - Májilis depýtaty Azat Perýashev. Ol osy sipatta Úkimetke saýal joldaǵan.
Sol sekildi qarjyger-maman Rasýl Rysmambetov bul rette shuǵyl túrde strategiialyq aktivter agenttigin qurýdy usynǵan.
"Aldymen Tramp Ýkrainadaǵy sirek kezdesetin materialdardyń 50%-yn satyp alý týraly kelisimdi alǵa tartty. Odan keiin taǵy bir jinalysta Tramp Reseidiń sirek kezdesetin resýrstary týraly sóz qozǵaidy. Sol-aq eken Resei julyp alyp, demde keńes ótkizedi. Ol arada Resei prezidenti AQSh-pen birge reseilik sirek kezdesetin metaldary igerýge daiyn ekenin málimdeidi. Aita keteiin, negizi, Qazaqstanda ondaǵan iri reseilik jer qoinaýyn paidalanýshylar jumys istep jatyr. Budan, óz basym, mynandai eki qorytyndy shyǵaramyn: birinshiden, shuǵyl túrde strategiialyq aktivter agenttigin qurý kerek nemese UQK+ Strategiialyq josparlaý jáne reformalaý agenttigi men Qarjy ministrligine (QMIP) strategiialyq aktivterdi qatań qadaǵalaýdy júkteý qajet. Qaýipsizdik Keńesi nemese Parlament arqyly osyndai aktivterdi satýdy maquldatý sharasyn bekitý kerek. Ekinshiden, sheteldikter, onda da orystar "Qazaqmys" pen "Qazmyryshty" satyp alýǵa tyrysýy múmkin. Óitkeni Resei Federatsiiasyna qazir menshik deńgeiin jáne kimmen kelissózder júrgizý kerektigin kórsetý úshin baqylanatyn naryq kólemin ulǵaitý óte mańyzdy. Bul arada myna jaqtan qytailyq kompaniialar da shyǵyp, Resei Federatsiiasymen básekelesýge tyrysýy múmkin. AQSh-tyń ózi munda kelip jatpaidy, olar úshin sirek kezdesetin metaldardy taýyp, aparyp beretin orystar men qytailar bar", dep jazǵan edi 25 aqpanda maman jelide tuspaldap.
Rasynda, qazir Mendeleevtiń periodtyq júiesindegi 17 element búginderi geosaiasi shielenistiń kózine ainalyp otyrǵany ótirik emes. Ásirese, ol álemdegi eki iri derjava – AQSh pen Qytai teketiresi barysynda ýshyǵa túsýde. Qytaiǵa jol bergisi joq AQSh-tyń týra osy sirek kezdesetin metaldarǵa kelgende aspan asty eline kúni túsip turǵan jaiy bar. Óitkeni Amerika tutynatyn bul shikizattyń 70 paiyzy Qytaidan keledi. Ekonomikalyq soǵys jaǵdaiynda Beijiń mundai yqpal tetigin utymdy paidalanyp baǵýda. Sol sebepti AQSh ah uryp, jan-jaqtan sirek kezdesetin metaldardy jantalasa izdeýge kirisken. Osylaisha bastalyp ketken úlken geosaiasi taqtadaǵy "oiynǵa" atalǵan mineraldar túrine bai bizdiń el – Qazaqstannyń da qalasa da, qalamasa da aqyryndap tartylyp jatqan jaiy bar. Osy jaǵynan alǵanda, barlyq damyǵan elderdiń munaidan keiin óndirisi óte kúrdeli osy shikizat tutynysyna degen suranysy arta túsetin sekildi. Bul da Qazaqstan úshin úlken múmkindik. Óz jer asty bailyǵyn ózgege berip qoimai, ózi óndire alsa, árine...
Sirek kezdesetin metaldar qaida qoldanylady?
Ol joǵary tehnologiialyq ónimder — elektrlik jáne elektrondy komponentterdi, sondai-aq lazerler, shyny men keramikany jasaý úshin qoldanylady. Eń aldymen, ol turaqty magnitter óndirisinde kerek, al bul magnitter tomografiialyq, ǵarysh apparattarynda, qatty diskilerde, sapaly dinamikterde, sonyń ishinde smartfondar men teledidarlarda, sondai-aq Tesla 3, Tesla Y jáne Cybertruck siiaqty elektromobilderdiń qozǵaltqyshtarynda qoldanylady . Idtechex esepteýleri boiynsha, álemde óndiriletin barlyq sirek metaldardyń shamamen 30%-y turaqty magnitter jasaý úshin paidalanylady. Bul shikizattyń taǵy bir iri tutynýshysy - shyny ónerkásibi. Farmatsevtikalyq shyny, optikalyq linzalar jáne ýltrakúlgin sáýlelerden qorǵaityn shyny jasaý úshin qoldanylady. Sirek kezdesetin metaldar shiki munaidy benzin men reaktivti otynǵa ainaldyrýǵa qatysatyn katalizatorlardy jasaý úshin de qajet. Sondai-aq kúrdeli áskeri tehnika úshin: GPS júieleri, spýtnikter, atqysh qozǵaltqyshtary jáne sensorlarda, zymyrandarda qajet. Ádette, áskeri tehnika neǵurlym jetildirilgen bolsa, soǵurlym oǵan sirek kezdesetin metaldar qoldanylady. Ǵalymdar sirek kezdesetin metaldardy jańartylǵan energiia kózderi - jel týrbinalary men kún panelderi óndirisi, sondai-aq AES qurylysy úshin óte joǵary suranysqa ie shikizat retinde ataidy.
Buǵan deiin Qazaqstan kanadalyq ýran kompaniiasymen aradaǵy daý-damaiǵa qatysty sotta jeńiske jetkenin jazǵan edik.
