ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە "قازاقمىس" كومپانيياسى سەگٸز كەن ورىنىن شەتەلدٸك ينۆەستورعا ساتقالى جاتقانى تۋرالى سىبىس قىلاڭ بەرگەنٸنە بٸراز بولدى. ٶز كەزەگٸندە سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار كەن ورنىنا باي وتاندىق كومپانييا مۇنى جوققا شىعارىپ, تٷسٸنٸكتەمە بەرۋگە مەجبٷر بولدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
"قازاقمىس" ٶز كەن ورىندارىن ساتىپ جاتقان جوق, وندا دا رەسەيلٸك كومپانييالارعا بەرگەن جوق, قازاقستاننان سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالداردى ەكسپورتتامادى دا". وسىلاي دەپ مەلٸمدەمە جاساعان "قازاقمىس كورپوراتسيياسى" جشس-نىڭ رەسمي ٶكٸلٸ ارمان تلەۋكەنوۆ ٶزدەرٸنٸڭ اقپاراتتىق شابۋىلمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىرعاندارىن جەتكٸزدٸ:
"بٸزدٸڭ كومپانييا ەشقانداي فاكتٸگە نەگٸزدەلمەگەن اقپاراتتىق شابۋىلعا تاپ كەلٸپ وتىر. كومپانييا مۇنداي اقپاراتتاردى جوققا شىعارىپ, بٸرنەشە مەرتە تٷسٸنٸكتەمە بەرۋگە مەجبٷر بولدى".
مۇنىڭ سىپسىڭ سٶزدەن اناليتيكالىق بىلشىلعا اينالعانىنا اڭ-تاڭ كورپوراتسييا ٶزدەرٸنە جاسالىپ جاتقان اقپاراتتىق شابۋىلعا نە تٷرتكٸ ەكەنٸن بٸلمەيتٸندەرٸن دە ناقتىلايدى.
نەگٸزٸنەن, "قازاقمىستىڭ" جەر استى بايلىعىن كەن تٷرٸندە ەكسپورتتاپ جاتقانىن دابىل قاعا كٶتەرە, مەسەلە قوزعاعانداردىڭ بٸرٸ - مەجٸلٸس دەپۋتاتى ازات پەرۋاشەۆ. ول وسى سيپاتتا ٷكٸمەتكە ساۋال جولداعان.
سول سەكٸلدٸ قارجىگەر-مامان راسۋل رىسمامبەتوۆ بۇل رەتتە شۇعىل تٷردە ستراتەگييالىق اكتيۆتەر اگەنتتٸگٸن قۇرۋدى ۇسىنعان.
"الدىمەن ترامپ ۋكرايناداعى سيرەك كەزدەسەتٸن ماتەريالداردىڭ 50%-ىن ساتىپ الۋ تۋرالى كەلٸسٸمدٸ العا تارتتى. ودان كەيٸن تاعى بٸر جينالىستا ترامپ رەسەيدٸڭ سيرەك كەزدەسەتٸن رەسۋرستارى تۋرالى سٶز قوزعايدى. سول-اق ەكەن رەسەي جۇلىپ الىپ, دەمدە كەڭەس ٶتكٸزەدٸ. ول ارادا رەسەي پرەزيدەنتٸ اقش-پەن بٸرگە رەسەيلٸك سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدارى يگەرۋگە دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەيدٸ. ايتا كەتەيٸن, نەگٸزٸ, قازاقستاندا ونداعان ٸرٸ رەسەيلٸك جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار جۇمىس ٸستەپ جاتىر. بۇدان, ٶز باسىم, مىنانداي ەكٸ قورىتىندى شىعارامىن: بٸرٸنشٸدەن, شۇعىل تٷردە ستراتەگييالىق اكتيۆتەر اگەنتتٸگٸن قۇرۋ كەرەك نەمەسە ۇقك+ ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالاۋ اگەنتتٸگٸ مەن قارجى مينيسترلٸگٸنە (قميپ) ستراتەگييالىق اكتيۆتەردٸ قاتاڭ قاداعالاۋدى جٷكتەۋ قاجەت. قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ نەمەسە پارلامەنت ارقىلى وسىنداي اكتيۆتەردٸ ساتۋدى ماقۇلداتۋ شاراسىن بەكٸتۋ كەرەك. ەكٸنشٸدەن, شەتەلدٸكتەر, وندا دا ورىستار "قازاقمىس" پەن "قازمىرىشتى" ساتىپ الۋعا تىرىسۋى مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ رەسەي فەدەراتسيياسىنا قازٸر مەنشٸك دەڭگەيٸن جەنە كٸممەن كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋ كەرەكتٸگٸن كٶرسەتۋ ٷشٸن باقىلاناتىن نارىق كٶلەمٸن ۇلعايتۋ ٶتە ماڭىزدى. بۇل ارادا مىنا جاقتان قىتايلىق كومپانييالار دا شىعىپ, رەسەي فەدەراتسيياسىمەن بەسەكەلەسۋگە تىرىسۋى مٷمكٸن. اقش-تىڭ ٶزٸ مۇندا كەلٸپ جاتپايدى, ولار ٷشٸن سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالداردى تاۋىپ, اپارىپ بەرەتٸن ورىستار مەن قىتايلار بار", دەپ جازعان ەدٸ 25 اقپاندا مامان جەلٸدە تۇسپالداپ.
راسىندا, قازٸر مەندەلەەۆتٸڭ پەريودتىق جٷيەسٸندەگٸ 17 ەلەمەنت بٷگٸندەرٸ گەوساياسي شيەلەنٸستٸڭ كٶزٸنە اينالىپ وتىرعانى ٶتٸرٸك ەمەس. ەسٸرەسە, ول ەلەمدەگٸ ەكٸ ٸرٸ دەرجاۆا – اقش پەن قىتاي تەكەتٸرەسٸ بارىسىندا ۋشىعا تٷسۋدە. قىتايعا جول بەرگٸسٸ جوق اقش-تىڭ تۋرا وسى سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدارعا كەلگەندە اسپان استى ەلٸنە كٷنٸ تٷسٸپ تۇرعان جايى بار. ٶيتكەنٸ امەريكا تۇتىناتىن بۇل شيكٸزاتتىڭ 70 پايىزى قىتايدان كەلەدٸ. ەكونوميكالىق سوعىس جاعدايىندا بەيجٸڭ مۇنداي ىقپال تەتٸگٸن ۇتىمدى پايدالانىپ باعۋدا. سول سەبەپتٸ اقش اح ۇرىپ, جان-جاقتان سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالداردى جانتالاسا ٸزدەۋگە كٸرٸسكەن. وسىلايشا باستالىپ كەتكەن ٷلكەن گەوساياسي تاقتاداعى "ويىنعا" اتالعان مينەرالدار تٷرٸنە باي بٸزدٸڭ ەل – قازاقستاننىڭ دا قالاسا دا, قالاماسا دا اقىرىنداپ تارتىلىپ جاتقان جايى بار. وسى جاعىنان العاندا, بارلىق دامىعان ەلدەردٸڭ مۇنايدان كەيٸن ٶندٸرٸسٸ ٶتە كٷردەلٸ وسى شيكٸزات تۇتىنىسىنا دەگەن سۇرانىسى ارتا تٷسەتٸن سەكٸلدٸ. بۇل دا قازاقستان ٷشٸن ٷلكەن مٷمكٸندٸك. ٶز جەر استى بايلىعىن ٶزگەگە بەرٸپ قويماي, ٶزٸ ٶندٸرە السا, ەرينە...
سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار قايدا قولدانىلادى?
ول جوعارى تەحنولوگييالىق ٶنٸمدەر — ەلەكترلٸك جەنە ەلەكتروندى كومپونەنتتەردٸ, سونداي-اق لازەرلەر, شىنى مەن كەراميكانى جاساۋ ٷشٸن قولدانىلادى. ەڭ الدىمەن, ول تۇراقتى ماگنيتتەر ٶندٸرٸسٸندە كەرەك, ال بۇل ماگنيتتەر توموگرافييالىق, عارىش اپپاراتتارىندا, قاتتى ديسكٸلەردە, ساپالى ديناميكتەردە, سونىڭ ٸشٸندە سمارتفوندار مەن تەلەديدارلاردا, سونداي-اق Tesla 3, Tesla Y جەنە Cybertruck سيياقتى ەلەكتروموبيلدەردٸڭ قوزعالتقىشتارىندا قولدانىلادى . Idtechex ەسەپتەۋلەرٸ بويىنشا, ەلەمدە ٶندٸرٸلەتٸن بارلىق سيرەك مەتالداردىڭ شامامەن 30%-ى تۇراقتى ماگنيتتەر جاساۋ ٷشٸن پايدالانىلادى. بۇل شيكٸزاتتىڭ تاعى بٸر ٸرٸ تۇتىنۋشىسى - شىنى ٶنەركەسٸبٸ. فارماتسەۆتيكالىق شىنى, وپتيكالىق لينزالار جەنە ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەلەردەن قورعايتىن شىنى جاساۋ ٷشٸن قولدانىلادى. سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار شيكٸ مۇنايدى بەنزين مەن رەاكتيۆتٸ وتىنعا اينالدىرۋعا قاتىساتىن كاتاليزاتورلاردى جاساۋ ٷشٸن دە قاجەت. سونداي-اق كٷردەلٸ ەسكەري تەحنيكا ٷشٸن: GPS جٷيەلەرٸ, سپۋتنيكتەر, اتقىش قوزعالتقىشتارى جەنە سەنسورلاردا, زىمىرانداردا قاجەت. ەدەتتە, ەسكەري تەحنيكا نەعۇرلىم جەتٸلدٸرٸلگەن بولسا, سوعۇرلىم وعان سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار قولدانىلادى. عالىمدار سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالداردى جاڭارتىلعان ەنەرگييا كٶزدەرٸ - جەل تۋربينالارى مەن كٷن پانەلدەرٸ ٶندٸرٸسٸ, سونداي-اق اەس قۇرىلىسى ٷشٸن ٶتە جوعارى سۇرانىسقا يە شيكٸزات رەتٸندە اتايدى.
بۇعان دەيٸن قازاقستان كانادالىق ۋران كومپانيياسىمەن اراداعى داۋ-دامايعا قاتىستى سوتتا جەڭٸسكە جەتكەنٸن جازعان ەدٸك.
