Qara teńizdegi jaǵdai barǵan saiyn kúrdelenip barady. Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵys endi jaǵalaýdaǵy nysandarmen ǵana shektelmei, halyqaralyq saýda kemeleriniń qaýipsizdigine de tikelei áser ete bastady. Osyǵan alańdaǵan Túrkiia Máskeý men Kievke kem degende ýaqytsha bolsa da, Qara teńizdegi kemelerge shabýyl jasamaý jóninde kelisimge kelýdi usyndy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Ankaranyń bul bastamasy jai ǵana diplomatiialyq málimdeme emes. Óitkeni Qara teńizdegi ahýaldyń ýshyǵýy Túrkiianyń óz ekonomikalyq jáne qaýipsizdik múddelerine tikelei soqqy bolyp otyr.
Keme de nysanaǵa ainaldy
Túrkiianyń syrtqy ister ministri Hakan Fidan Qara teńizdegi ahýaldyń azamattyq keme qatynasy úshin barǵan saiyn qaýipti bolyp kele jatqanyn málimdedi.
Ankara Resei men Ýkraina arasynda arnaiy mehanizm qalyptastyryp, eki taraptyń bir-biriniń kommertsiialyq kemelerine shabýyl jasamaýyn usynyp otyr. Fidannyń aitýynsha, mundai kelisimge degen qajettilikti Ýkraina tarapy da bildirgen.
Máseleniń Túrkiia úshin mańyzy erekshe. Sebebi sońǵy ýaqytta shabýylǵa túrik kemeleri, túrik kompaniialaryna tiesili nemese quramynda túrik azamattary bar kompaniia kemeler de ushyrai bastaǵan.
«Túrik kemelerine, túrik ielerine tiesili nemese túrik ekipajy bar kemelerge shabýyl jasalýy biz úshin úlken problemaǵa ainalyp otyr», – dedi Hakan Fidan.
Bul sózdiń salmaǵy bar. Sebebi Túrkiia Qara teńizdegi áskeri teketirestiń syrttai baqylaýshysy emes. Ol – aimaqtaǵy negizgi saýda jáne logistikalyq habtardyń biri.
Bir shabýyldyń artynda úlken naryq tur
4 tamyzda Túrkiia Syrtqy ister ministrligi Qara teńizde túrik kompaniialaryna tiesili eki tankerdiń dron shabýylyna ushyraǵanyn habarlady. Oqiǵa saldarynan teńizshiler zardap shekti. Olardyń arasynda Túrkiia azamattary da bolǵan.
Osydan keiin Ankara Resei men Ýkrainaǵa taǵy da úndeý jasap, kommertsiialyq kemelerdi áskeri qaqtyǵystyń nysanasyna ainaldyrmaýǵa shaqyrdy.
Bul jerde másele tek kemelerdiń qaýipsizdiginde emes.
Qara teńiz arqyly munai, astyq, azyq-túlik jáne ózge de strategiialyq taýarlardyń qomaqty kólemi tasymaldanady. Eger teńiz joldary qaýipti aimaqqa ainalsa, onyń saldary tasymaldaýshylarmen ǵana shektelmeidi. Logistikalyq shyǵyn ósedi, saqtandyrý baǵasy qymbattaidy, jetkizý tizbegi buzylady. Al munyń aqyry qarapaiym tutynýshynyń qaltasyna kelip tirelýi múmkin.
Iaǵni Qara teńizdegi árbir dron shabýyly – kartadaǵy áskeri núkte ǵana emes, halyqaralyq saýda júiesine túsetin qosymsha qysym.
Ankara nege alańdap otyr?
Túrkiianyń ustanymyn túsiný úshin onyń Qara teńizdegi erekshe rólin eskerý qajet.
Ankara bir jaǵynan NATO múshesi bolsa, ekinshi jaǵynan Reseimen ekonomikalyq jáne energetikalyq bailanystaryn saqtap otyr. Sonymen qatar Ýkrainamen de áskeri-tehnikalyq jáne ekonomikalyq yntymaqtastyǵy bar.
Sondyqtan Túrkiia úshin Resei men Ýkraina arasyndaǵy soǵystyń Qara teńizge tolyq taralýy – óte qolaisyz stsenarii.
Ankara bir taraptyń jeńisin jariialaýdan góri, aimaqtaǵy tepe-teńdikti saqtap qalýǵa tyrysyp keledi. Buǵan deiin de Túrkiia Resei men Ýkraina arasyndaǵy kelissózderde araǵaiyn bolýǵa umtylǵan edi.
Endi másele odan da kúrdelene tústi. Óitkeni soǵys aimaǵy keńeigen saiyn azamattyq kemelerdiń qaýipsizdigine kepildik berý qiyndai túsýde.
«Kemelerge timeý» – atysty toqtatýdyń alǵashqy qadamy ma?
Ankaranyń usynysy tolyqqandy beibit kelisimge shaqyrý emes. Biraq bul soǵysty báseńdetýdiń praktikalyq joldarynyń biri bolýy múmkin.
Eki tarap bir-biriniń kommertsiialyq kemelerine shabýyl jasamaýǵa kelisse, eń bolmaǵanda Qara teńizdegi jaǵdaidy turaqtandyrýǵa múmkindik týady.
Biraq munda bir úlken másele bar: Resei men Ýkraina mundai mindettemeniń oryndalýyn qalai baqylaidy jáne kim onyń kepili bolady?
Óitkeni soǵys jaǵdaiynda kez kelgen dron nemese zymyran shabýyly úshin taraptar bir-birin aiyptap otyr. Al azamattyq kemelerge jasalǵan shabýyldyń ózi áskeri jáne saiasi jaýap sharalaryna ulasýy múmkin.
Sondyqtan Túrkiia usynyp otyrǵan mehanizmniń taǵdyry onyń qalai júzege asatynyna bailanysty.
Qara teńiz úshin kúres endi jańa kezeńge ótti
Bir nárse anyq: Qara teńiz endi tek Resei men Ýkraina arasyndaǵy áskeri qaqtyǵystyń alańy emes. Onyń qaýipsizdigi halyqaralyq saýdaǵa, energetikaǵa jáne azyq-túlik tasymalyna tikelei áser etedi.
Sondyqtan Ankaranyń Máskeý men Kievke jasap otyrǵan usynysyn tek diplomatiialyq qadam dep qaraý jetkiliksiz.
Túrkiia óziniń qaýipsizdik beldeýin saqtap qalýǵa tyrysyp otyr. Al Resei men Ýkraina bul usynysqa qalai jaýap beredi – Qara teńizdegi ahýaldyń aldaǵy baǵytyn aiqyndaityn mańyzdy suraqtyń biri.
Eń qaýiptisi – soǵys birtindep maidan shebinen shyǵyp, halyqaralyq saýda joldarynyń ózine qaýip tóndire bastaýy. Eger kommertsiialyq kemeler de soǵystyń zańdy nysanasyna ainalatyn bolsa, Qara teńizdegi teketirestiń baǵasy burynǵydan da qymbatqa túspek.
