قارا تەڭٸزدەگٸ جاعداي بارعان سايىن كٷردەلەنٸپ بارادى. رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىس ەندٸ جاعالاۋداعى نىساندارمەن عانا شەكتەلمەي, حالىقارالىق ساۋدا كەمەلەرٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە دە تٸكەلەي ەسەر ەتە باستادى. وسىعان الاڭداعان تٷركييا مەسكەۋ مەن كيەۆكە كەم دەگەندە ۋاقىتشا بولسا دا, قارا تەڭٸزدەگٸ كەمەلەرگە شابۋىل جاساماۋ جٶنٸندە كەلٸسٸمگە كەلۋدٸ ۇسىندى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
انكارانىڭ بۇل باستاماسى جاي عانا ديپلوماتييالىق مەلٸمدەمە ەمەس. ٶيتكەنٸ قارا تەڭٸزدەگٸ احۋالدىڭ ۋشىعۋى تٷركييانىڭ ٶز ەكونوميكالىق جەنە قاۋٸپسٸزدٸك مٷددەلەرٸنە تٸكەلەي سوققى بولىپ وتىر.
كەمە دە نىساناعا اينالدى
تٷركييانىڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ حاكان فيدان قارا تەڭٸزدەگٸ احۋالدىڭ ازاماتتىق كەمە قاتىناسى ٷشٸن بارعان سايىن قاۋٸپتٸ بولىپ كەلە جاتقانىن مەلٸمدەدٸ.
انكارا رەسەي مەن ۋكراينا اراسىندا ارنايى مەحانيزم قالىپتاستىرىپ, ەكٸ تاراپتىڭ بٸر-بٸرٸنٸڭ كوممەرتسييالىق كەمەلەرٸنە شابۋىل جاساماۋىن ۇسىنىپ وتىر. فيداننىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي كەلٸسٸمگە دەگەن قاجەتتٸلٸكتٸ ۋكراينا تاراپى دا بٸلدٸرگەن.
مەسەلەنٸڭ تٷركييا ٷشٸن ماڭىزى ەرەكشە. سەبەبٸ سوڭعى ۋاقىتتا شابۋىلعا تٷرٸك كەمەلەرٸ, تٷرٸك كومپانييالارىنا تيەسٸلٸ نەمەسە قۇرامىندا تٷرٸك ازاماتتارى بار كومپانييا كەمەلەر دە ۇشىراي باستاعان.
«تٷرٸك كەمەلەرٸنە, تٷرٸك يەلەرٸنە تيەسٸلٸ نەمەسە تٷرٸك ەكيپاجى بار كەمەلەرگە شابۋىل جاسالۋى بٸز ٷشٸن ٷلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر», – دەدٸ حاكان فيدان.
بۇل سٶزدٸڭ سالماعى بار. سەبەبٸ تٷركييا قارا تەڭٸزدەگٸ ەسكەري تەكەتٸرەستٸڭ سىرتتاي باقىلاۋشىسى ەمەس. ول – ايماقتاعى نەگٸزگٸ ساۋدا جەنە لوگيستيكالىق حابتاردىڭ بٸرٸ.
بٸر شابۋىلدىڭ ارتىندا ٷلكەن نارىق تۇر
4 تامىزدا تٷركييا سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ قارا تەڭٸزدە تٷرٸك كومپانييالارىنا تيەسٸلٸ ەكٸ تانكەردٸڭ درون شابۋىلىنا ۇشىراعانىن حابارلادى. وقيعا سالدارىنان تەڭٸزشٸلەر زارداپ شەكتٸ. ولاردىڭ اراسىندا تٷركييا ازاماتتارى دا بولعان.
وسىدان كەيٸن انكارا رەسەي مەن ۋكرايناعا تاعى دا ٷندەۋ جاساپ, كوممەرتسييالىق كەمەلەردٸ ەسكەري قاقتىعىستىڭ نىساناسىنا اينالدىرماۋعا شاقىردى.
بۇل جەردە مەسەلە تەك كەمەلەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸندە ەمەس.
قارا تەڭٸز ارقىلى مۇناي, استىق, ازىق-تٷلٸك جەنە ٶزگە دە ستراتەگييالىق تاۋارلاردىڭ قوماقتى كٶلەمٸ تاسىمالدانادى. ەگەر تەڭٸز جولدارى قاۋٸپتٸ ايماققا اينالسا, ونىڭ سالدارى تاسىمالداۋشىلارمەن عانا شەكتەلمەيدٸ. لوگيستيكالىق شىعىن ٶسەدٸ, ساقتاندىرۋ باعاسى قىمباتتايدى, جەتكٸزۋ تٸزبەگٸ بۇزىلادى. ال مۇنىڭ اقىرى قاراپايىم تۇتىنۋشىنىڭ قالتاسىنا كەلٸپ تٸرەلۋٸ مٷمكٸن.
ياعني قارا تەڭٸزدەگٸ ەربٸر درون شابۋىلى – كارتاداعى ەسكەري نٷكتە عانا ەمەس, حالىقارالىق ساۋدا جٷيەسٸنە تٷسەتٸن قوسىمشا قىسىم.
انكارا نەگە الاڭداپ وتىر?
تٷركييانىڭ ۇستانىمىن تٷسٸنۋ ٷشٸن ونىڭ قارا تەڭٸزدەگٸ ەرەكشە رٶلٸن ەسكەرۋ قاجەت.
انكارا بٸر جاعىنان ناتو مٷشەسٸ بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان رەسەيمەن ەكونوميكالىق جەنە ەنەرگەتيكالىق بايلانىستارىن ساقتاپ وتىر. سونىمەن قاتار ۋكراينامەن دە ەسكەري-تەحنيكالىق جەنە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعى بار.
سوندىقتان تٷركييا ٷشٸن رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى سوعىستىڭ قارا تەڭٸزگە تولىق تارالۋى – ٶتە قولايسىز ستسەناريي.
انكارا بٸر تاراپتىڭ جەڭٸسٸن جارييالاۋدان گٶرٸ, ايماقتاعى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاپ قالۋعا تىرىسىپ كەلەدٸ. بۇعان دەيٸن دە تٷركييا رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى كەلٸسسٶزدەردە اراعايىن بولۋعا ۇمتىلعان ەدٸ.
ەندٸ مەسەلە ودان دا كٷردەلەنە تٷستٸ. ٶيتكەنٸ سوعىس ايماعى كەڭەيگەن سايىن ازاماتتىق كەمەلەردٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە كەپٸلدٸك بەرۋ قيىنداي تٷسۋدە.
«كەمەلەرگە تيمەۋ» – اتىستى توقتاتۋدىڭ العاشقى قادامى ما?
انكارانىڭ ۇسىنىسى تولىققاندى بەيبٸت كەلٸسٸمگە شاقىرۋ ەمەس. بٸراق بۇل سوعىستى بەسەڭدەتۋدٸڭ پراكتيكالىق جولدارىنىڭ بٸرٸ بولۋى مٷمكٸن.
ەكٸ تاراپ بٸر-بٸرٸنٸڭ كوممەرتسييالىق كەمەلەرٸنە شابۋىل جاساماۋعا كەلٸسسە, ەڭ بولماعاندا قارا تەڭٸزدەگٸ جاعدايدى تۇراقتاندىرۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى.
بٸراق مۇندا بٸر ٷلكەن مەسەلە بار: رەسەي مەن ۋكراينا مۇنداي مٸندەتتەمەنٸڭ ورىندالۋىن قالاي باقىلايدى جەنە كٸم ونىڭ كەپٸلٸ بولادى?
ٶيتكەنٸ سوعىس جاعدايىندا كەز كەلگەن درون نەمەسە زىمىران شابۋىلى ٷشٸن تاراپتار بٸر-بٸرٸن ايىپتاپ وتىر. ال ازاماتتىق كەمەلەرگە جاسالعان شابۋىلدىڭ ٶزٸ ەسكەري جەنە ساياسي جاۋاپ شارالارىنا ۇلاسۋى مٷمكٸن.
سوندىقتان تٷركييا ۇسىنىپ وتىرعان مەحانيزمنٸڭ تاعدىرى ونىڭ قالاي جٷزەگە اساتىنىنا بايلانىستى.
قارا تەڭٸز ٷشٸن كٷرەس ەندٸ جاڭا كەزەڭگە ٶتتٸ
بٸر نەرسە انىق: قارا تەڭٸز ەندٸ تەك رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى ەسكەري قاقتىعىستىڭ الاڭى ەمەس. ونىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ حالىقارالىق ساۋداعا, ەنەرگەتيكاعا جەنە ازىق-تٷلٸك تاسىمالىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەدٸ.
سوندىقتان انكارانىڭ مەسكەۋ مەن كيەۆكە جاساپ وتىرعان ۇسىنىسىن تەك ديپلوماتييالىق قادام دەپ قاراۋ جەتكٸلٸكسٸز.
تٷركييا ٶزٸنٸڭ قاۋٸپسٸزدٸك بەلدەۋٸن ساقتاپ قالۋعا تىرىسىپ وتىر. ال رەسەي مەن ۋكراينا بۇل ۇسىنىسقا قالاي جاۋاپ بەرەدٸ – قارا تەڭٸزدەگٸ احۋالدىڭ الداعى باعىتىن ايقىندايتىن ماڭىزدى سۇراقتىڭ بٸرٸ.
ەڭ قاۋٸپتٸسٸ – سوعىس بٸرتٸندەپ مايدان شەبٸنەن شىعىپ, حالىقارالىق ساۋدا جولدارىنىڭ ٶزٸنە قاۋٸپ تٶندٸرە باستاۋى. ەگەر كوممەرتسييالىق كەمەلەر دە سوعىستىڭ زاڭدى نىساناسىنا اينالاتىن بولسا, قارا تەڭٸزدەگٸ تەكەتٸرەستٸڭ باعاسى بۇرىنعىدان دا قىمباتقا تٷسپەك.
