Oraza ustap júrgen adam aǵzasynda ashtyq kezeńinde óte qyzyq, tipti tańǵalarlyq protsester júredi. Buryndary babalarymyz "ashyǵý – uzaq ómir súrýdiń kepili" degendi beker aitpaǵan, al búginde ǵylym sol aqiqatty san túrli dáleldermen, naqty zertteýlermen qýattap otyr, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Aldymen, orazanyń alǵashqy kúnderi aǵzamyz jańa jaǵdaiǵa beiimdeledi. Biz tamaqtan tyiylǵan sátten bastap dene óziniń energiia qorlaryn birtindep qoldanýǵa kóshedi. Qalypty jaǵdaida aǵza gliýkozadan energiia alady. Biraq shamamen segiz-on saǵat boiy as túspegen soń gliýkoza qory taýsylady da, dene basqa balamaly qýat kózderin qarastyra bastaidy. Bul kezde baýyrda saqtalǵan glikogen qoimadaǵy qant sekildi qoldanysqa enedi.
Osy glikogen qory bitken soń, aǵza "ketoz" dep atalatyn erekshe kúige túsedi. Ǵylymi túrde aitsaq, bul – aǵza mai jasýshalaryn energiia kózi retinde jaǵýdy bastaǵan jaǵdai. Ketozǵa kóshkennen keiin qandaǵy insýlin mólsheri kúrt tómendeidi, esesine ósý gormondary (growth hormone) joǵarylai túsedi. Al bul gormon jasýshalardyń tezirek qalpyna kelýine, teriniń jasarýyna jáne bulshyqetterdiń saqtalýyna kómektesedi.
Ashyqqan kúnder kóbeigen saiyn, iaǵni shamamen 5-7 kúnnen keiin denede taǵy bir tańǵajaiyp mehanizm iske qosylady – aýtofagiia protsesi bastalady. Bul týraly Nobel syilyǵynyń laýreaty Iosinori Osými tyń ǵylymi zertteýler jasap, aýtofagiianyń paidasyn dáleldep berdi. Aýtofagiia – bul jasýshalardyń ózin-ózi "tazalaýy", iaǵni eskirgen, zaqymdalǵan, qajetsiz qaldyqtardy joiyp, jańa saý jasýshalarǵa oryn ashýy. Aǵzadaǵy osyndai ózin-ózi tazartý protsesi immýnitettiń kúsheiýine, qaterli aýrýlardyń aldyn alýǵa, qartaiý protsesiniń báseńdeýine aitarlyqtai yqpal etedi.
Orazanyń ekinshi-úshinshi aptasynda dene ashtyqqa tolyǵymen beiimdeledi de, energiiany tiimdi qoldanýǵa úirenedi. Osy ýaqytta aǵzadaǵy qabyný protsesteri basylady, júrek-qantamyr júiesi jeńildei túsedi, qan qysymy retteledi, qandaǵy holesterin kórsetkishteri jaqsarady. Tipti sozylmaly aýrýlardyń belgileri birshama jeńildep, adam ózin sergek sezine bastaidy.
Ǵalymdar bir ai boiy jalǵasatyn mundai shekteýli ashyǵýdyń psihologiialyq jaǵdaiymyzǵa da áserin erekshe atap ótedi. Adam miynda neirotrofikalyq faktor (BDNF – brain-derived neurotrophic factor) dep atalatyn erekshe belok kóbeiedi. Bul belok adamnyń kóńil-kúiin jaqsartyp, este saqtaý qabiletin kúsheitedi. Sondyqtan oraza ustaityn adamdarda kúizelis, ýaiymdaý deńgeii tómendep, psihologiialyq turaqtylyq baiqalady.
Osylaisha, ǵylymi zertteýler orazanyń tek rýhani turǵydan ǵana emes, fizikalyq turǵydan da óte paidaly ekenin dáleldep otyr. Ashyqqan aǵza ózin jańartyp, tazartyp, ómirsheńdigin kúsheitedi. Degenmen, ár aǵzanyń jeke ekenin, sozylmaly aýrýlary bar adamdardyń oraza ustaý aldynda dárigermen keńeskeni jón ekenin esten shyǵarmaý kerek. Oraza – dene men rýhtyń úilesimi. Ol – aǵzanyń ózin qaita qalypqa keltirýiniń tamasha múmkindigi. Osy bir ǵajaiyp protsesterdi bilip júrgenińiz – orazańyzdy odan saiyn jeńildetip, tereńdetetini anyq.