ورازا ۇستاپ جٷرگەن ادام اعزاسىندا اشتىق كەزەڭٸندە ٶتە قىزىق, تٸپتٸ تاڭعالارلىق پروتسەستەر جٷرەدٸ. بۇرىندارى بابالارىمىز "اشىعۋ – ۇزاق ٶمٸر سٷرۋدٸڭ كەپٸلٸ" دەگەندٸ بەكەر ايتپاعان, ال بٷگٸندە عىلىم سول اقيقاتتى سان تٷرلٸ دەلەلدەرمەن, ناقتى زەرتتەۋلەرمەن قۋاتتاپ وتىر, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
الدىمەن, ورازانىڭ العاشقى كٷندەرٸ اعزامىز جاڭا جاعدايعا بەيٸمدەلەدٸ. بٸز تاماقتان تىيىلعان سەتتەن باستاپ دەنە ٶزٸنٸڭ ەنەرگييا قورلارىن بٸرتٸندەپ قولدانۋعا كٶشەدٸ. قالىپتى جاعدايدا اعزا گليۋكوزادان ەنەرگييا الادى. بٸراق شامامەن سەگٸز-ون ساعات بويى اس تٷسپەگەن سوڭ گليۋكوزا قورى تاۋسىلادى دا, دەنە باسقا بالامالى قۋات كٶزدەرٸن قاراستىرا باستايدى. بۇل كەزدە باۋىردا ساقتالعان گليكوگەن قويماداعى قانت سەكٸلدٸ قولدانىسقا ەنەدٸ.
وسى گليكوگەن قورى بٸتكەن سوڭ, اعزا "كەتوز" دەپ اتالاتىن ەرەكشە كٷيگە تٷسەدٸ. عىلىمي تٷردە ايتساق, بۇل – اعزا ماي جاسۋشالارىن ەنەرگييا كٶزٸ رەتٸندە جاعۋدى باستاعان جاعداي. كەتوزعا كٶشكەننەن كەيٸن قانداعى ينسۋلين مٶلشەرٸ كٷرت تٶمەندەيدٸ, ەسەسٸنە ٶسۋ گورموندارى (growth hormone) جوعارىلاي تٷسەدٸ. ال بۇل گورمون جاسۋشالاردىڭ تەزٸرەك قالپىنا كەلۋٸنە, تەرٸنٸڭ جاسارۋىنا جەنە بۇلشىقەتتەردٸڭ ساقتالۋىنا كٶمەكتەسەدٸ.
اشىققان كٷندەر كٶبەيگەن سايىن, ياعني شامامەن 5-7 كٷننەن كەيٸن دەنەدە تاعى بٸر تاڭعاجايىپ مەحانيزم ٸسكە قوسىلادى – اۋتوفاگييا پروتسەسٸ باستالادى. بۇل تۋرالى نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى يوسينوري وسۋمي تىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر جاساپ, اۋتوفاگييانىڭ پايداسىن دەلەلدەپ بەردٸ. اۋتوفاگييا – بۇل جاسۋشالاردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ "تازالاۋى", ياعني ەسكٸرگەن, زاقىمدالعان, قاجەتسٸز قالدىقتاردى جويىپ, جاڭا ساۋ جاسۋشالارعا ورىن اشۋى. اعزاداعى وسىنداي ٶزٸن-ٶزٸ تازارتۋ پروتسەسٸ يممۋنيتەتتٸڭ كٷشەيۋٸنە, قاتەرلٸ اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا, قارتايۋ پروتسەسٸنٸڭ بەسەڭدەۋٸنە ايتارلىقتاي ىقپال ەتەدٸ.
ورازانىڭ ەكٸنشٸ-ٷشٸنشٸ اپتاسىندا دەنە اشتىققا تولىعىمەن بەيٸمدەلەدٸ دە, ەنەرگييانى تيٸمدٸ قولدانۋعا ٷيرەنەدٸ. وسى ۋاقىتتا اعزاداعى قابىنۋ پروتسەستەرٸ باسىلادى, جٷرەك-قانتامىر جٷيەسٸ جەڭٸلدەي تٷسەدٸ, قان قىسىمى رەتتەلەدٸ, قانداعى حولەستەرين كٶرسەتكٸشتەرٸ جاقسارادى. تٸپتٸ سوزىلمالى اۋرۋلاردىڭ بەلگٸلەرٸ بٸرشاما جەڭٸلدەپ, ادام ٶزٸن سەرگەك سەزٸنە باستايدى.
عالىمدار بٸر اي بويى جالعاساتىن مۇنداي شەكتەۋلٸ اشىعۋدىڭ پسيحولوگييالىق جاعدايىمىزعا دا ەسەرٸن ەرەكشە اتاپ ٶتەدٸ. ادام ميىندا نەيروتروفيكالىق فاكتور (BDNF – brain-derived neurotrophic factor) دەپ اتالاتىن ەرەكشە بەلوك كٶبەيەدٸ. بۇل بەلوك ادامنىڭ كٶڭٸل-كٷيٸن جاقسارتىپ, ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸن كٷشەيتەدٸ. سوندىقتان ورازا ۇستايتىن ادامداردا كٷيزەلٸس, ۋايىمداۋ دەڭگەيٸ تٶمەندەپ, پسيحولوگييالىق تۇراقتىلىق بايقالادى.
وسىلايشا, عىلىمي زەرتتەۋلەر ورازانىڭ تەك رۋحاني تۇرعىدان عانا ەمەس, فيزيكالىق تۇرعىدان دا ٶتە پايدالى ەكەنٸن دەلەلدەپ وتىر. اشىققان اعزا ٶزٸن جاڭارتىپ, تازارتىپ, ٶمٸرشەڭدٸگٸن كٷشەيتەدٸ. دەگەنمەن, ەر اعزانىڭ جەكە ەكەنٸن, سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ادامداردىڭ ورازا ۇستاۋ الدىندا دەرٸگەرمەن كەڭەسكەنٸ جٶن ەكەنٸن ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ورازا – دەنە مەن رۋحتىڭ ٷيلەسٸمٸ. ول – اعزانىڭ ٶزٸن قايتا قالىپقا كەلتٸرۋٸنٸڭ تاماشا مٷمكٸندٸگٸ. وسى بٸر عاجايىپ پروتسەستەردٸ بٸلٸپ جٷرگەنٸڭٸز – ورازاڭىزدى ودان سايىن جەڭٸلدەتٸپ, تەرەڭدەتەتٸنٸ انىق.
