Ramazan aıynda meshitterge jáne dinı basqarmalarǵa kelip túsetin saýaldar kóbeıedi, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Orazanyń sharıǵı úkimderi kóbine Quran aıattary men hadısterge súıenip túsindiriledi.Tómende jıi qoıylatyn suraqtarǵa naqty hadıster men ımamdardyń pikirleri negizinde jaýap beremiz.
Orazanyń máni men sharty qandaı?
Oraza – Islamnyń bes paryzynyń biri. Bul jóninde Muhammed paıǵambar (s.ǵ.s.):
«Islam bes nárseniń ústine qurylǵan: Alladan basqa táńir joq ekenine jáne Muhammed Onyń elshisi ekenine kýálik berý, namaz oqý, zeket berý, qajylyqqa barý jáne Ramazan orazasyn ustaý» (Buharı, Múslim)
Orazanyń ýaqyty týraly Quranda:
«Tańnyń aq jibi qara jipten ajyratylǵanǵa deıin iship-jeńder, sodan keıin keshke deıin orazany tolyq ustańdar» (Baqara súresi, 187-aıat) delingen.
Imamdardyń aıtýynsha, nıet – orazanyń negizgi sharty. Nıet júrekte bekitiledi. Hadıste:
«Amaldar nıetke baılanysty» (Buharı, Múslim)
Sáresiniń úkimi qandaı?
Paıǵambar (s.ǵ.s.):
«Sáresi ishińder, óıtkeni sáresinde bereke bar» (Buharı, Múslim)
Imamdar sáresini súnnet ári úlken saýapqa keneltetin amal dep túsindiredi. Sáresiz oraza jaramdy, biraq berekeden qur qalý múmkin.
Umytyp iship-jep qoısa ne bolady?
Paıǵambar (s.ǵ.s.):
«Kimde-kim umytyp iship-jep qoısa, orazasyn jalǵastyra bersin. Ony Alla tamaqtandyrdy ári sýsyndatty» (Buharı, Múslim)
Imamdardyń aıtýynsha, bul – Allanyń raqymy. Biraq esine túsken sátte birden toqtaýy qajet.
Mysal: adam jumys barysynda shóldep, umytyp sý iship qoıdy. Birneshe sekýndtan soń esine tússe, sol sátten bastap ishýdi doǵarady. Orazasy buzylmaıdy.
Qusý orazany buza ma?
Hadıste:
«Kimde-kim ózdiginen qussa, oǵan qaza joq. Al kim ádeıi qussa, qazasyn ótesin» (Ábý Dáýd, Tırmızı)
Imamdardyń túsindirýinshe, eriksiz qusý – buzbaıdy. Ádeıi bolsa – sol kúnniń qazasy óteledi.
Dári-dármek pen ýkol máselesi
Fıqh ǵalymdarynyń kópshiligi aýyz arqyly ishke kirgen zat orazany buzady degen úkimge kelgen. Sondyqtan ishiletin dári – orazany buzady.
Qorektik júıeler (glúkoza, dárýmendik tamshylar) – deneni qýattandyratyndyqtan, orazany buzady.
Al teri astyna nemese bulshyqetke salynatyn emdik ýkoldar jóninde qazirgi ǵalymdar arasynda pikir bar. Kópshilik ǵalymdar ony buzbaıdy dep esepteıdi, sebebi ol iship-jeý maǵynasynda emes.
Qazaqstanda bul máselege qatysty túsindirmelerdi Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy pátýalarynda jarıalap otyrady. Imamdar naqty medısınalyq jaǵdaıǵa qaraı keńes alýdy usynady.
Júkti, emizýli áıelder jáne naýqastar
Quranda:
«Senderden kim aýrý nemese saparda bolsa, basqa kúnderi ótesin» (Baqara súresi, 185-aıat).
Imamdardyń aıtýynsha, júkti nemese emizýli áıel densaýlyqqa zıan kelý qaýpin sezse, orazany keıinge qaldyrýyna bolady. Keıin qaza etedi.
Sozylmaly aýrýy bar, múlde ustaı almaıtyn adam týraly ǵalymdar fıdıa úkimin aıtady: ár kún úshin bir muqtajdy tamaqtandyrý.
Sapardaǵy adamnyń úkimi
Sapardaǵy adamǵa jeńildik berilgen. Biraq saparda oraza ustaý qıyndyq týǵyzbasa, ustaýǵa ruqsat.
Hadıste sahabalar saparda oraza ustaǵandary da, ustamaǵandary da bolǵany aıtylady. Eshqaısysy birin-biri aıyptamaǵan (Múslim).
Bul – sharıǵattyń jeńildigin kórsetedi.
Orazanyń rýhanı jaǵy
Paıǵambar (s.ǵ.s.):
«Kimde-kim oraza kezinde ótirik sóz ben jaman isti tastamasa, Allanyń onyń iship-jeýden tyıylǵanyna muqtajdyǵy joq» (Buharı)
Imamdardyń aıtýynsha, oraza – tek as-sýdan tyıylý emes. Tildi ǵaıbattan, kózdi haramnan, júrekti óshpendilikten saqtaý – naǵyz orazanyń máni.
Mysal: adam kúni boıy ash júrip, keshke deıin ashýyn tejemese, adamdardy renjitse, orazanyń rýhanı maqsatyna jete almaıdy.
Oraza – qulshylyq pen tárbıeniń mektebi. Onyń úkimderi Quran men súnnetke negizdelgen. Kúmándi nemese jeke jaǵdaı týyndasa, jergilikti meshit ımamyna nemese resmı dinı basqarmanyń pátýasyna júginý – eń durys jol.
Qajet bolsa, osy materıaldy arnaıy Ramazan aıdaryna arnalǵan saraptamalyq maqala nemese suhbat formatynda da daıyndap berýge bolady.
