Ramazan aiynda meshitterge jáne dini basqarmalarǵa kelip túsetin saýaldar kóbeiedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Orazanyń shariǵi úkimderi kóbine Quran aiattary men hadisterge súienip túsindiriledi.Tómende jii qoiylatyn suraqtarǵa naqty hadister men imamdardyń pikirleri negizinde jaýap beremiz.
Orazanyń máni men sharty qandai?
Oraza – Islamnyń bes paryzynyń biri. Bul jóninde Muhammed paiǵambar (s.ǵ.s.):
«Islam bes nárseniń ústine qurylǵan: Alladan basqa táńir joq ekenine jáne Muhammed Onyń elshisi ekenine kýálik berý, namaz oqý, zeket berý, qajylyqqa barý jáne Ramazan orazasyn ustaý» (Buhari, Múslim)
Orazanyń ýaqyty týraly Quranda:
«Tańnyń aq jibi qara jipten ajyratylǵanǵa deiin iship-jeńder, sodan keiin keshke deiin orazany tolyq ustańdar» (Baqara súresi, 187-aiat) delingen.
Imamdardyń aitýynsha, niet – orazanyń negizgi sharty. Niet júrekte bekitiledi. Hadiste:
«Amaldar nietke bailanysty» (Buhari, Múslim)
Sáresiniń úkimi qandai?
Paiǵambar (s.ǵ.s.):
«Sáresi ishińder, óitkeni sáresinde bereke bar» (Buhari, Múslim)
Imamdar sáresini súnnet ári úlken saýapqa keneltetin amal dep túsindiredi. Sáresiz oraza jaramdy, biraq berekeden qur qalý múmkin.
Umytyp iship-jep qoisa ne bolady?
Paiǵambar (s.ǵ.s.):
«Kimde-kim umytyp iship-jep qoisa, orazasyn jalǵastyra bersin. Ony Alla tamaqtandyrdy ári sýsyndatty» (Buhari, Múslim)
Imamdardyń aitýynsha, bul – Allanyń raqymy. Biraq esine túsken sátte birden toqtaýy qajet.
Mysal: adam jumys barysynda shóldep, umytyp sý iship qoidy. Birneshe sekýndtan soń esine tússe, sol sátten bastap ishýdi doǵarady. Orazasy buzylmaidy.
Qusý orazany buza ma?
Hadiste:
«Kimde-kim ózdiginen qussa, oǵan qaza joq. Al kim ádeii qussa, qazasyn ótesin» (Ábý Dáýd, Tirmizi)
Imamdardyń túsindirýinshe, eriksiz qusý – buzbaidy. Ádeii bolsa – sol kúnniń qazasy óteledi.
Dári-dármek pen ýkol máselesi
Fiqh ǵalymdarynyń kópshiligi aýyz arqyly ishke kirgen zat orazany buzady degen úkimge kelgen. Sondyqtan ishiletin dári – orazany buzady.
Qorektik júieler (gliýkoza, dárýmendik tamshylar) – deneni qýattandyratyndyqtan, orazany buzady.
Al teri astyna nemese bulshyqetke salynatyn emdik ýkoldar jóninde qazirgi ǵalymdar arasynda pikir bar. Kópshilik ǵalymdar ony buzbaidy dep esepteidi, sebebi ol iship-jeý maǵynasynda emes.
Qazaqstanda bul máselege qatysty túsindirmelerdi Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy pátýalarynda jariialap otyrady. Imamdar naqty meditsinalyq jaǵdaiǵa qarai keńes alýdy usynady.
Júkti, emizýli áielder jáne naýqastar
Quranda:
«Senderden kim aýrý nemese saparda bolsa, basqa kúnderi ótesin» (Baqara súresi, 185-aiat).
Imamdardyń aitýynsha, júkti nemese emizýli áiel densaýlyqqa ziian kelý qaýpin sezse, orazany keiinge qaldyrýyna bolady. Keiin qaza etedi.
Sozylmaly aýrýy bar, múlde ustai almaityn adam týraly ǵalymdar fidiia úkimin aitady: ár kún úshin bir muqtajdy tamaqtandyrý.
Sapardaǵy adamnyń úkimi
Sapardaǵy adamǵa jeńildik berilgen. Biraq saparda oraza ustaý qiyndyq týǵyzbasa, ustaýǵa ruqsat.
Hadiste sahabalar saparda oraza ustaǵandary da, ustamaǵandary da bolǵany aitylady. Eshqaisysy birin-biri aiyptamaǵan (Múslim).
Bul – shariǵattyń jeńildigin kórsetedi.
Orazanyń rýhani jaǵy
Paiǵambar (s.ǵ.s.):
«Kimde-kim oraza kezinde ótirik sóz ben jaman isti tastamasa, Allanyń onyń iship-jeýden tyiylǵanyna muqtajdyǵy joq» (Buhari)
Imamdardyń aitýynsha, oraza – tek as-sýdan tyiylý emes. Tildi ǵaibattan, kózdi haramnan, júrekti óshpendilikten saqtaý – naǵyz orazanyń máni.
Mysal: adam kúni boiy ash júrip, keshke deiin ashýyn tejemese, adamdardy renjitse, orazanyń rýhani maqsatyna jete almaidy.
Oraza – qulshylyq pen tárbieniń mektebi. Onyń úkimderi Quran men súnnetke negizdelgen. Kúmándi nemese jeke jaǵdai týyndasa, jergilikti meshit imamyna nemese resmi dini basqarmanyń pátýasyna júginý – eń durys jol.
Qajet bolsa, osy materialdy arnaiy Ramazan aidaryna arnalǵan saraptamalyq maqala nemese suhbat formatynda da daiyndap berýge bolady.
