رامازان ايىندا مەشىتتەرگە جانە ءدىني باسقارمالارعا كەلىپ تۇسەتىن ساۋالدار كوبەيەدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ورازانىڭ شاريعي ۇكىمدەرى كوبىنە قۇران اياتتارى مەن حاديستەرگە سۇيەنىپ تۇسىندىرىلەدى.تومەندە ءجيى قويىلاتىن سۇراقتارعا ناقتى حاديستەر مەن يمامداردىڭ پىكىرلەرى نەگىزىندە جاۋاپ بەرەمىز.
ورازانىڭ ءمانى مەن شارتى قانداي؟
ورازا – يسلامنىڭ بەس پارىزىنىڭ ءبىرى. بۇل جونىندە مۇحاممەد پايعامبار (س.ع.س.):
«يسلام بەس نارسەنىڭ ۇستىنە قۇرىلعان: اللادان باسقا ءتاڭىر جوق ەكەنىنە جانە مۇحاممەد ونىڭ ەلشىسى ەكەنىنە كۋالىك بەرۋ، ناماز وقۋ، زەكەت بەرۋ، قاجىلىققا بارۋ جانە رامازان ورازاسىن ۇستاۋ» (بۇحاري، ءمۇسلىم)
ورازانىڭ ۋاقىتى تۋرالى قۇراندا:
«تاڭنىڭ اق ءجىبى قارا جىپتەن اجىراتىلعانعا دەيىن ىشىپ-جەڭدەر، سودان كەيىن كەشكە دەيىن ورازانى تولىق ۇستاڭدار» (باقارا سۇرەسى، 187-ايات) دەلىنگەن.
يمامداردىڭ ايتۋىنشا، نيەت – ورازانىڭ نەگىزگى شارتى. نيەت جۇرەكتە بەكىتىلەدى. حاديستە:
«امالدار نيەتكە بايلانىستى» (بۇحاري، ءمۇسلىم)
سارەسىنىڭ ۇكىمى قانداي؟
پايعامبار (س.ع.س.):
«سارەسى ىشىڭدەر، ويتكەنى سارەسىندە بەرەكە بار» (بۇحاري، ءمۇسلىم)
يمامدار سارەسىنى سۇننەت ءارى ۇلكەن ساۋاپقا كەنەلتەتىن امال دەپ تۇسىندىرەدى. سارەسىز ورازا جارامدى، ءبىراق بەرەكەدەن قۇر قالۋ مۇمكىن.
ۇمىتىپ ىشىپ-جەپ قويسا نە بولادى؟
پايعامبار (س.ع.س.):
«كىمدە-كىم ۇمىتىپ ىشىپ-جەپ قويسا، ورازاسىن جالعاستىرا بەرسىن. ونى اللا تاماقتاندىردى ءارى سۋسىنداتتى» (بۇحاري، ءمۇسلىم)
يمامداردىڭ ايتۋىنشا، بۇل – اللانىڭ راقىمى. ءبىراق ەسىنە تۇسكەن ساتتە بىردەن توقتاۋى قاجەت.
مىسال: ادام جۇمىس بارىسىندا شولدەپ، ۇمىتىپ سۋ ءىشىپ قويدى. بىرنەشە سەكۋندتان سوڭ ەسىنە تۇسسە، سول ساتتەن باستاپ ءىشۋدى دوعارادى. ورازاسى بۇزىلمايدى.
قۇسۋ ورازانى بۇزا ما؟
حاديستە:
«كىمدە-كىم وزدىگىنەن قۇسسا، وعان قازا جوق. ال كىم ادەيى قۇسسا، قازاسىن وتەسىن» (ءابۋ ءداۋد، تيرميزي)
يمامداردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، ەرىكسىز قۇسۋ – بۇزبايدى. ادەيى بولسا – سول كۇننىڭ قازاسى وتەلەدى.
دارى-دارمەك پەن ۋكول ماسەلەسى
فيقھ عالىمدارىنىڭ كوپشىلىگى اۋىز ارقىلى ىشكە كىرگەن زات ورازانى بۇزادى دەگەن ۇكىمگە كەلگەن. سوندىقتان ىشىلەتىن ءدارى – ورازانى بۇزادى.
قورەكتىك جۇيەلەر (گليۋكوزا، دارۋمەندىك تامشىلار) – دەنەنى قۋاتتاندىراتىندىقتان، ورازانى بۇزادى.
ال تەرى استىنا نەمەسە بۇلشىقەتكە سالىناتىن ەمدىك ۋكولدار جونىندە قازىرگى عالىمدار اراسىندا پىكىر بار. كوپشىلىك عالىمدار ونى بۇزبايدى دەپ ەسەپتەيدى، سەبەبى ول ىشىپ-جەۋ ماعىناسىندا ەمەس.
قازاقستاندا بۇل ماسەلەگە قاتىستى تۇسىندىرمەلەردى قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى ءپاتۋالارىندا جاريالاپ وتىرادى. يمامدار ناقتى مەديسينالىق جاعدايعا قاراي كەڭەس الۋدى ۇسىنادى.
جۇكتى، ەمىزۋلى ايەلدەر جانە ناۋقاستار
قۇراندا:
«سەندەردەن كىم اۋرۋ نەمەسە ساپاردا بولسا، باسقا كۇندەرى وتەسىن» (باقارا سۇرەسى، 185-ايات).
يمامداردىڭ ايتۋىنشا، جۇكتى نەمەسە ەمىزۋلى ايەل دەنساۋلىققا زيان كەلۋ ءقاۋپىن سەزسە، ورازانى كەيىنگە قالدىرۋىنا بولادى. كەيىن قازا ەتەدى.
سوزىلمالى اۋرۋى بار، مۇلدە ۇستاي المايتىن ادام تۋرالى عالىمدار فيديا ۇكىمىن ايتادى: ءار كۇن ءۇشىن ءبىر مۇقتاجدى تاماقتاندىرۋ.
ساپارداعى ادامنىڭ ۇكىمى
ساپارداعى ادامعا جەڭىلدىك بەرىلگەن. ءبىراق ساپاردا ورازا ۇستاۋ قيىندىق تۋعىزباسا، ۇستاۋعا رۇقسات.
حاديستە ساحابالار ساپاردا ورازا ۇستاعاندارى دا، ۇستاماعاندارى دا بولعانى ايتىلادى. ەشقايسىسى ءبىرىن-بىرى ايىپتاماعان (ءمۇسلىم).
بۇل – شاريعاتتىڭ جەڭىلدىگىن كورسەتەدى.
ورازانىڭ رۋحاني جاعى
پايعامبار (س.ع.س.):
«كىمدە-كىم ورازا كەزىندە وتىرىك ءسوز بەن جامان ءىستى تاستاماسا، اللانىڭ ونىڭ ىشىپ-جەۋدەن تىيىلعانىنا مۇقتاجدىعى جوق» (بۇحاري)
يمامداردىڭ ايتۋىنشا، ورازا – تەك اس-سۋدان تىيىلۋ ەمەس. ءتىلدى عايباتتان، كوزدى حارامنان، جۇرەكتى وشپەندىلىكتەن ساقتاۋ – ناعىز ورازانىڭ ءمانى.
مىسال: ادام كۇنى بويى اش ءجۇرىپ، كەشكە دەيىن اشۋىن تەجەمەسە، ادامداردى رەنجىتسە، ورازانىڭ رۋحاني ماقساتىنا جەتە المايدى.
ورازا – قۇلشىلىق پەن تاربيەنىڭ مەكتەبى. ونىڭ ۇكىمدەرى قۇران مەن سۇننەتكە نەگىزدەلگەن. كۇماندى نەمەسە جەكە جاعداي تۋىنداسا، جەرگىلىكتى مەشىت يمامىنا نەمەسە رەسمي ءدىني باسقارمانىڭ ءپاتۋاسىنا جۇگىنۋ – ەڭ دۇرىس جول.
قاجەت بولسا، وسى ماتەريالدى ارنايى رامازان ايدارىنا ارنالعان ساراپتامالىق ماقالا نەمەسە سۇحبات فورماتىندا دا دايىنداپ بەرۋگە بولادى.
