رامازان ايىندا مەشٸتتەرگە جەنە دٸني باسقارمالارعا كەلٸپ تٷسەتٸن ساۋالدار كٶبەيەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ورازانىڭ شاريعي ٷكٸمدەرٸ كٶبٸنە قۇران اياتتارى مەن حاديستەرگە سٷيەنٸپ تٷسٸندٸرٸلەدٸ.تٶمەندە جيٸ قويىلاتىن سۇراقتارعا ناقتى حاديستەر مەن يمامداردىڭ پٸكٸرلەرٸ نەگٸزٸندە جاۋاپ بەرەمٸز.
ورازانىڭ مەنٸ مەن شارتى قانداي?
ورازا – يسلامنىڭ بەس پارىزىنىڭ بٸرٸ. بۇل جٶنٸندە مۇحاممەد پايعامبار (س.ع.س.):
«يسلام بەس نەرسەنٸڭ ٷستٸنە قۇرىلعان: اللادان باسقا تەڭٸر جوق ەكەنٸنە جەنە مۇحاممەد ونىڭ ەلشٸسٸ ەكەنٸنە كۋەلٸك بەرۋ, ناماز وقۋ, زەكەت بەرۋ, قاجىلىققا بارۋ جەنە رامازان ورازاسىن ۇستاۋ» (بۇحاري, مٷسلٸم)
ورازانىڭ ۋاقىتى تۋرالى قۇراندا:
«تاڭنىڭ اق جٸبٸ قارا جٸپتەن اجىراتىلعانعا دەيٸن ٸشٸپ-جەڭدەر, سودان كەيٸن كەشكە دەيٸن ورازانى تولىق ۇستاڭدار» (باقارا سٷرەسٸ, 187-ايات) دەلٸنگەن.
يمامداردىڭ ايتۋىنشا, نيەت – ورازانىڭ نەگٸزگٸ شارتى. نيەت جٷرەكتە بەكٸتٸلەدٸ. حاديستە:
«امالدار نيەتكە بايلانىستى» (بۇحاري, مٷسلٸم)
سەرەسٸنٸڭ ٷكٸمٸ قانداي?
پايعامبار (س.ع.س.):
«سەرەسٸ ٸشٸڭدەر, ٶيتكەنٸ سەرەسٸندە بەرەكە بار» (بۇحاري, مٷسلٸم)
يمامدار سەرەسٸنٸ سٷننەت ەرٸ ٷلكەن ساۋاپقا كەنەلتەتٸن امال دەپ تٷسٸندٸرەدٸ. سەرەسٸز ورازا جارامدى, بٸراق بەرەكەدەن قۇر قالۋ مٷمكٸن.
ۇمىتىپ ٸشٸپ-جەپ قويسا نە بولادى?
پايعامبار (س.ع.س.):
«كٸمدە-كٸم ۇمىتىپ ٸشٸپ-جەپ قويسا, ورازاسىن جالعاستىرا بەرسٸن. ونى اللا تاماقتاندىردى ەرٸ سۋسىنداتتى» (بۇحاري, مٷسلٸم)
يمامداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل – اللانىڭ راقىمى. بٸراق ەسٸنە تٷسكەن سەتتە بٸردەن توقتاۋى قاجەت.
مىسال: ادام جۇمىس بارىسىندا شٶلدەپ, ۇمىتىپ سۋ ٸشٸپ قويدى. بٸرنەشە سەكۋندتان سوڭ ەسٸنە تٷسسە, سول سەتتەن باستاپ ٸشۋدٸ دوعارادى. ورازاسى بۇزىلمايدى.
قۇسۋ ورازانى بۇزا ما?
حاديستە:
«كٸمدە-كٸم ٶزدٸگٸنەن قۇسسا, وعان قازا جوق. ال كٸم ەدەيٸ قۇسسا, قازاسىن ٶتەسٸن» (ەبۋ دەۋد, تيرميزي)
يمامداردىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, ەرٸكسٸز قۇسۋ – بۇزبايدى. ەدەيٸ بولسا – سول كٷننٸڭ قازاسى ٶتەلەدٸ.
دەرٸ-دەرمەك پەن ۋكول مەسەلەسٸ
فيقھ عالىمدارىنىڭ كٶپشٸلٸگٸ اۋىز ارقىلى ٸشكە كٸرگەن زات ورازانى بۇزادى دەگەن ٷكٸمگە كەلگەن. سوندىقتان ٸشٸلەتٸن دەرٸ – ورازانى بۇزادى.
قورەكتٸك جٷيەلەر (گليۋكوزا, دەرۋمەندٸك تامشىلار) – دەنەنٸ قۋاتتاندىراتىندىقتان, ورازانى بۇزادى.
ال تەرٸ استىنا نەمەسە بۇلشىقەتكە سالىناتىن ەمدٸك ۋكولدار جٶنٸندە قازٸرگٸ عالىمدار اراسىندا پٸكٸر بار. كٶپشٸلٸك عالىمدار ونى بۇزبايدى دەپ ەسەپتەيدٸ, سەبەبٸ ول ٸشٸپ-جەۋ ماعىناسىندا ەمەس.
قازاقستاندا بۇل مەسەلەگە قاتىستى تٷسٸندٸرمەلەردٸ قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى پەتۋالارىندا جارييالاپ وتىرادى. يمامدار ناقتى مەديتسينالىق جاعدايعا قاراي كەڭەس الۋدى ۇسىنادى.
جٷكتٸ, ەمٸزۋلٸ ەيەلدەر جەنە ناۋقاستار
قۇراندا:
«سەندەردەن كٸم اۋرۋ نەمەسە ساپاردا بولسا, باسقا كٷندەرٸ ٶتەسٸن» (باقارا سٷرەسٸ, 185-ايات).
يمامداردىڭ ايتۋىنشا, جٷكتٸ نەمەسە ەمٸزۋلٸ ەيەل دەنساۋلىققا زييان كەلۋ قاۋپٸن سەزسە, ورازانى كەيٸنگە قالدىرۋىنا بولادى. كەيٸن قازا ەتەدٸ.
سوزىلمالى اۋرۋى بار, مٷلدە ۇستاي المايتىن ادام تۋرالى عالىمدار فيدييا ٷكٸمٸن ايتادى: ەر كٷن ٷشٸن بٸر مۇقتاجدى تاماقتاندىرۋ.
ساپارداعى ادامنىڭ ٷكٸمٸ
ساپارداعى ادامعا جەڭٸلدٸك بەرٸلگەن. بٸراق ساپاردا ورازا ۇستاۋ قيىندىق تۋعىزباسا, ۇستاۋعا رۇقسات.
حاديستە ساحابالار ساپاردا ورازا ۇستاعاندارى دا, ۇستاماعاندارى دا بولعانى ايتىلادى. ەشقايسىسى بٸرٸن-بٸرٸ ايىپتاماعان (مٷسلٸم).
بۇل – شاريعاتتىڭ جەڭٸلدٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
ورازانىڭ رۋحاني جاعى
پايعامبار (س.ع.س.):
«كٸمدە-كٸم ورازا كەزٸندە ٶتٸرٸك سٶز بەن جامان ٸستٸ تاستاماسا, اللانىڭ ونىڭ ٸشٸپ-جەۋدەن تىيىلعانىنا مۇقتاجدىعى جوق» (بۇحاري)
يمامداردىڭ ايتۋىنشا, ورازا – تەك اس-سۋدان تىيىلۋ ەمەس. تٸلدٸ عايباتتان, كٶزدٸ حارامنان, جٷرەكتٸ ٶشپەندٸلٸكتەن ساقتاۋ – ناعىز ورازانىڭ مەنٸ.
مىسال: ادام كٷنٸ بويى اش جٷرٸپ, كەشكە دەيٸن اشۋىن تەجەمەسە, ادامداردى رەنجٸتسە, ورازانىڭ رۋحاني ماقساتىنا جەتە المايدى.
ورازا – قۇلشىلىق پەن تەربيەنٸڭ مەكتەبٸ. ونىڭ ٷكٸمدەرٸ قۇران مەن سٷننەتكە نەگٸزدەلگەن. كٷمەندٸ نەمەسە جەكە جاعداي تۋىنداسا, جەرگٸلٸكتٸ مەشٸت يمامىنا نەمەسە رەسمي دٸني باسقارمانىڭ پەتۋاسىنا جٷگٸنۋ – ەڭ دۇرىس جول.
قاجەت بولسا, وسى ماتەريالدى ارنايى رامازان ايدارىنا ارنالعان ساراپتامالىق ماقالا نەمەسە سۇحبات فورماتىندا دا دايىنداپ بەرۋگە بولادى.
