Рамазан айында мешіттерге және діни басқармаларға келіп түсетін сауалдар көбейеді, деп хабарлайды Dalanews.kz.
Оразаның шариғи үкімдері көбіне Құран аяттары мен хадистерге сүйеніп түсіндіріледі.Төменде жиі қойылатын сұрақтарға нақты хадистер мен имамдардың пікірлері негізінде жауап береміз.
Оразаның мәні мен шарты қандай?
Ораза – Исламның бес парызының бірі. Бұл жөнінде Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с.):
«Ислам бес нәрсенің үстіне құрылған: Алладан басқа тәңір жоқ екеніне және Мұхаммед Оның елшісі екеніне куәлік беру, намаз оқу, зекет беру, қажылыққа бару және Рамазан оразасын ұстау» (Бұхари, Мүслім)
Оразаның уақыты туралы Құранда:
«Таңның ақ жібі қара жіптен ажыратылғанға дейін ішіп-жеңдер, содан кейін кешке дейін оразаны толық ұстаңдар» (Бақара сүресі, 187-аят) делінген.
Имамдардың айтуынша, ниет – оразаның негізгі шарты. Ниет жүректе бекітіледі. Хадисте:
«Амалдар ниетке байланысты» (Бұхари, Мүслім)
Сәресінің үкімі қандай?
Пайғамбар (с.ғ.с.):
«Сәресі ішіңдер, өйткені сәресінде береке бар» (Бұхари, Мүслім)
Имамдар сәресіні сүннет әрі үлкен сауапқа кенелтетін амал деп түсіндіреді. Сәресіз ораза жарамды, бірақ берекеден құр қалу мүмкін.
Ұмытып ішіп-жеп қойса не болады?
Пайғамбар (с.ғ.с.):
«Кімде-кім ұмытып ішіп-жеп қойса, оразасын жалғастыра берсін. Оны Алла тамақтандырды әрі сусындатты» (Бұхари, Мүслім)
Имамдардың айтуынша, бұл – Алланың рақымы. Бірақ есіне түскен сәтте бірден тоқтауы қажет.
Мысал: адам жұмыс барысында шөлдеп, ұмытып су ішіп қойды. Бірнеше секундтан соң есіне түссе, сол сәттен бастап ішуді доғарады. Оразасы бұзылмайды.
Құсу оразаны бұза ма?
Хадисте:
«Кімде-кім өздігінен құсса, оған қаза жоқ. Ал кім әдейі құсса, қазасын өтесін» (Әбу Дәуд, Тирмизи)
Имамдардың түсіндіруінше, еріксіз құсу – бұзбайды. Әдейі болса – сол күннің қазасы өтеледі.
Дәрі-дәрмек пен укол мәселесі
Фиқһ ғалымдарының көпшілігі ауыз арқылы ішке кірген зат оразаны бұзады деген үкімге келген. Сондықтан ішілетін дәрі – оразаны бұзады.
Қоректік жүйелер (глюкоза, дәрумендік тамшылар) – денені қуаттандыратындықтан, оразаны бұзады.
Ал тері астына немесе бұлшықетке салынатын емдік уколдар жөнінде қазіргі ғалымдар арасында пікір бар. Көпшілік ғалымдар оны бұзбайды деп есептейді, себебі ол ішіп-жеу мағынасында емес.
Қазақстанда бұл мәселеге қатысты түсіндірмелерді Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы пәтуаларында жариялап отырады. Имамдар нақты медициналық жағдайға қарай кеңес алуды ұсынады.
Жүкті, емізулі әйелдер және науқастар
Құранда:
«Сендерден кім ауру немесе сапарда болса, басқа күндері өтесін» (Бақара сүресі, 185-аят).
Имамдардың айтуынша, жүкті немесе емізулі әйел денсаулыққа зиян келу қаупін сезсе, оразаны кейінге қалдыруына болады. Кейін қаза етеді.
Созылмалы ауруы бар, мүлде ұстай алмайтын адам туралы ғалымдар фидия үкімін айтады: әр күн үшін бір мұқтажды тамақтандыру.
Сапардағы адамның үкімі
Сапардағы адамға жеңілдік берілген. Бірақ сапарда ораза ұстау қиындық туғызбаса, ұстауға рұқсат.
Хадисте сахабалар сапарда ораза ұстағандары да, ұстамағандары да болғаны айтылады. Ешқайсысы бірін-бірі айыптамаған (Мүслім).
Бұл – шариғаттың жеңілдігін көрсетеді.
Оразаның рухани жағы
Пайғамбар (с.ғ.с.):
«Кімде-кім ораза кезінде өтірік сөз бен жаман істі тастамаса, Алланың оның ішіп-жеуден тыйылғанына мұқтаждығы жоқ» (Бұхари)
Имамдардың айтуынша, ораза – тек ас-судан тыйылу емес. Тілді ғайбаттан, көзді харамнан, жүректі өшпенділіктен сақтау – нағыз оразаның мәні.
Мысал: адам күні бойы аш жүріп, кешке дейін ашуын тежемесе, адамдарды ренжітсе, оразаның рухани мақсатына жете алмайды.
Ораза – құлшылық пен тәрбиенің мектебі. Оның үкімдері Құран мен сүннетке негізделген. Күмәнді немесе жеке жағдай туындаса, жергілікті мешіт имамына немесе ресми діни басқарманың пәтуасына жүгіну – ең дұрыс жол.
Қажет болса, осы материалды арнайы Рамазан айдарына арналған сараптамалық мақала немесе сұхбат форматында да дайындап беруге болады.
