Inkliýzivti bilim berý búginde tek bilim salasynyń emes, búkil qoǵamnyń kún tártibindegi mańyzdy taqyrypqa ainaldy. Qazaqstanda sońǵy jyldary bul baǵytta birqatar zańnamalyq jáne qurylymdyq ózgerister engizilgenimen, naqty iske kelgende sheshilmegen másele áli de kóp. Biz osy taqyryp aiasynda «Harmony» qaiyrymdylyq qorynyń teń quryltaishysy Nurilá Abdýllaevamen suhbattasyp, inkliýziianyń qazirgi ahýaly, kedergiler men sheshý joldary týraly áńgimelestik.
– Nurilá hanym, Qazaqstanda inkliýzivti bilim berýdiń damýyna qandai baǵa berer edińiz?
– Sońǵy jyldary bul salada oń ózgerister bar. Inkliýzivti bilim berý zańnamalyq deńgeide bekitildi, mektepterde arnaiy synyptar ashylyp jatyr. Biraq naqty ómirde bul júie tolyqqandy iske asyp jatyr dep aitý qiyn. Basty másele – kadr tapshylyǵy. Inkliýzivti ortada jumys isteýge daiyn pedagogtar, defektologtar, tiýtorlar óte az. Tek synyp ashýmen shektelmei, sapaly oqytý men tájiribe qajet.
– Tek mamandar emes, qoǵamnyń da inkliýziiany tolyq túsinbeýi kedergi bolyp jatqan joq pa?
– Dál solai. Qoǵamda áli de kóptegen teris túsinik bar. Keibir ata-analar erekshe qajettilikteri bar balalar jalpy synypta oqysa, basqa oqýshylardyń oqý úlgerimine keri áser etedi dep oilaidy. Bul – aqparattyń joqtyǵynan týatyn qorqynysh. Shyn máninde, inkliýzivti bilim barlyq balalardyń – sonyń ishinde deni saý balalardyń da – empatiiasyn, shydamdylyǵyn arttyrady. IýNESKO zertteýleri osyny dáleldep otyr.
– Qandai infraqurylymdyq kedergiler bar?
– Kóp mektepter áli de fizikalyq turǵyda beiimdelmegen. Mysaly, arbadaǵy bala úshin pandýs nemese lift joq. Sonymen qatar oqý baǵdarlamalary men ádistemeler de erekshe qajettilikterdi eskere bermeidi. Inkliýziia degen – jai ǵana biriktirý emes. Bul – balanyń ózin qajet, qaýipsiz sezinýine múmkindik berý.
– Osy sózińizge mysal keltire alasyz ba?
– Iá, Astanadaǵy mektepterdiń birinde oqityn qyz bala erekshe qajettiligi bar synyptasymen dostasqanyn aityp berdi. Basynda ol baladan bári alshaq júrgen. Biraq álgi qyz bala onymen sóilesip, bir partada otyrǵan, úziliste birge arnaiy synypqa baryp júredi. Keiin ol bala matematikaǵa qyzyǵyp, óleń aitýdy úirendi. Bul – bir dostyqtyń qoǵamdy qalai ózgerte alatynynyń jarqyn mysaly der edim.
– Bolashaqqa kózqarasyńyz qandai?
– Pozitivti. Sońǵy bes jylda inkliýziiamen qamtylǵan balalar úlesi 32 paiyzdan 53 paiyzǵa deiin ósti. Biraq bul – tek bastamasy. QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý ministrligi qabyldaǵan 2025-2030 jyldarǵa arnalǵan Inkliýzivtik saiasat tujyrymdamasy – osy saladaǵy jaqsy qadam der edim. Biraq nátije bolý úshin memleket, biznes jáne azamattyq qoǵam birigip jumys isteýi kerek. Sonda ǵana ilgerileýimiz jedeldei túsedi
– Al biz osy qoǵamnyń múshesi retinde ne istei alamyz, qandai sharalardy atqarýǵa kúsh salýymyz kerek?
– Inkliýziia – bul tek zańmen sheshiletin másele emes. Bul – ár adamnyń, ár ata-ananyń, ár muǵalimniń, ár balanyń ishki daiyndyǵy men nietine bailanysty. Biz aqparat taratyp, qoldaý kórsetip, stereotipterdi buzýǵa úles qosa alamyz. Sebebi inkliýziia – bul teń múmkindik pen adamdyq qadir-qasietti moiyndaý.
– Áńgimeńizge rahmet!
