- Biyl ýniversitetke 80 jyl. Bul bir adamnyń ǵumyry. Osy jyldar ishinde Auezov University-diń «ómiri» qalai ózgergenin aityp berseńiz.
- Ýniversitettiń tarihy tehnologiialyq ǵylymdardyń qalyptasýynda, ónerkásiptiń, ásirese himiia salasynyń damýynda, qurylys pen qurylys materialdarynyń óndirisinde orasan zor ról atqarǵany úshin de qazaqstandyqtardyń nazaryna laiyq. Ýniversitettiń jylnamasy sonaý 1943 jyldyń maýsymynda fashizmge qarsy Ekinshi Dúniejúzilik soǵysy kezinde Qurylys materialdary tehnologiialyq institýty bolyp ashylǵannan bastaldy.
80 jyl boiy injenerlerdi, keiinnen pedagogtardy daiarlaǵan ýniversitet kadrlyq jáne ǵylymi áleýetti qalyptastyrdy. Biz búginde Auezov University jetekshi birqatar JOO arasynda laiyqty oryn alatynyn maqtanyshpen aita alamyz.
Ýniversitettiń qyzmeti sapaly bilim berýdi qamtamasyz etýge, Qazaqstannyń innovatsiialyq-serpindi damýy úshin mamandar daiarlaýǵa baǵyttalǵan.
- Sizder osymen toqtap qalmai, alǵa qaryshtai berýdi nysanǵa alǵan bolarsyzdar. Ýniversitettiń bolashaqqa jospary qandai?
QR Úkimetiniń qaýlysymen bizge zertteý ýniversiteti mártebesi berildi. Bul týraly Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek JOO-ny 80 jyldyǵymen quttyqtaý sózinde habarlady. Biz úshin bul mańyzdy jáne airyqsha, óitkeni bizdiń kózdegenimiz osy edi.
Búkil álemde zertteý ýniversitetteri joǵary kásiptik bilim berýdiń jańa jáne qazirgi zamanǵy nysany retinde tanylǵan, olar barlyq damyǵan elderde ǵylymi bilimniń negizgi generatorlaryna ainaldy. Auezov University óziniń bolashaǵyn bilim, ǵylym jáne innovatsiialar ózara tyǵyz bailanysatyn zertteý qyzmetimen bailanystyrady.
Mysal keltiretin bolsaq, AQSh pen Qytaida 100-den astam zertteý JOO, Ulybritaniia men Germaniiada 70-ten astam JOO jumys isteidi jáne olardyń barlyǵy oqytýdy, zertteýdi, ǵylymi jańalyqtardy jáne olardy engizýdi biriktiredi, sodan keiin olar innovatsiialyq salalarǵa ainalady.
Mundai ýniversitetterdiń biznes-modeli kásipkerlerdi qoldaýǵa, professorlar men zertteýshilermen yntymaqtastyqqa, zerthanalardy iske qosýǵa jáne kommertsiialandyrýǵa jáne IRO-ǵa deiin ǴZTKJ-ny tiimdi qorlandyrýǵa negizdelgen.
Qazirdiń ózinde Auezov University akademiialyq jáne ǵylymi qyzmette tamasha nátijeler kórsetip otyr. Sońǵy tórt jylda ýniversitet ǵalymdary himiia tehnologiiasy, qurylys, fýd-injiniring, bio jáne nanotehnologiialar salalarynda 5 mlrd teńgeden astam somaǵa granttyq jobalar men baǵdarlamalardy iske asyrdy.
- Biz tek eń myqty jáne kórnekti ýniversitetter ǵana Nobel syilyǵynyń jáne basqa da bedeldi nagradalardyń laýreattaryn tartatynyn bilemiz. Auezov University Álemdik bilim shyńyna alǵashqylardyń biri bolyp qosylǵany qýantady. Qalai bolǵanyn aityp berińizshi.
Bul oqiǵanyń ózindik tarihy bar. Tórtinshi jyl qatarynan ǵylymdy dáripteitin jáne álemdik bilimdi qoljetimdi etetin asa iri ǵylymi-bilim berý is-sharasy - Nobel Fest ótkizilýde.
Nobel festivali men Auezov University-diń úilesimdi jumysynyń arqasynda 2007 jylǵy Nobel syilyǵynyń laýreaty, jasyl ekonomika salasyndaǵy kórnekti sarapshy Rae Kvon Chýng Auezov University-de «Jańa klimattyq ekonomika ortalyǵyn» ashatyny týraly kelisimge qol qoiyldy; búginde ol onyń shtattaǵy - Fulltime Professor professorine ainaldy.
Zertteý ýniversitetine ainalǵan Auezov ýniversiteti úshin Nobel syilyǵynyń laýreatyn tartý - joǵary marapat ári myzǵymas bedel ekeni aitpasa da túsinikti shyǵar.
Professor Chýng stýdentterge «Klimattyń ózgerýi jáne jasyl ekonomika» taqyrybynda dáris oqidy, onda sýtegi ekonomikasy, geotermaldy jáne termoiadrolyq energiia, jańartylatyn energiia kózderi, elektromobilder, klimattyń ózgerýiniń sebepteri men saldarlary siiaqty máselelerdi qozǵaidy. Sonymen qatar kórnekti tálimgermen qarym-qatynas jastardy óz elinde óz ornyn tabýǵa yntalandyrady. Professor Chýngtyń basshylyǵymen bolashaq kóshbasshylar úshin jasyl ekonomika boiynsha jańa MBA innovatsiialyq baǵdarlamasy ázirlenýde. MBA baǵdarlamasyna Nobel syilyǵynyń laýreaty jetekshilik etedi, jetekshi halyqaralyq professorlar sabaq beretin bolady.
Kelesi jyly biz professor Chýng óńir úshin ázirlegen «Jasyl maqta» jańa jobasyna bastamashy bolýdy josparlap otyrmyz. Ýniversitet ǵalymdary mundai bastamany jáne ósirýdiń innovatsiialyq ádisteri boiynsha maqtanyń jańa sorttaryn ázirleýdi asyǵa kútýde. Sheteldik investor de bar.
Sondai-aq professordyń basshylyǵymen ýniversitettiń zertteýshileri iri halyqaralyq joba – «Qaldyqtardan energiia alý» jobasyn ázirlep jatyr.
- Búginde sizder elimizdiń joǵary oqý oryndary arasynda jetekshi oryndardyń birin ielenip otyrsyzdar. Sizdiń oiyńyzsha, ýniversitettiń jetistikterdi nede?
- Ýniversitettiń ulttyq jáne álemdik reitingterdegi jetistikteri – bul búkil ujymnyń qajyrly eńbeginiń nátijesi. Ýniversitette bizdiń aimaqtyń ziiatkerlik elitasy shoǵyrlanǵan, bul ǵylymi jáne bilim berý protsesterindegi basty faktorlardyń biri. Qazirgi ýaqytta JOO-da 16 akademik jáne 15 túrli akademiialardyń korrespondent-múshesi, 4 «Qurmet» ordeniniń iegeri jumys isteidi. Stýdentterge «Joǵary oqý ornynyń úzdik oqytýshysy» ataǵynyń 312 iegeri, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń 92 túlegi sabaq beredi. Sonymen qatar bizdiń ǵalymdar 7 álemdik ǵylymi jańalyqtardyń avtorlary.
Búginde professor Chýng ýniversitet stýdentterine «Jasyl ekonomika jáne klimattyń ózgerýi» taqyrybynda dáris oqidy, onda sýtegi ekonomikasy, geotermaldyq jáne termoiadrolyq energiia, jańartylatyn energiia kózderi, elektromobilder, klimattyń ózgerýi sebepteri, saldary men sheshý joldary siiaqty mańyzdy taqyryptardy qamtidy.
- 2023 jyl nemen qýantty?
- Osy jyly biz úshin birqatar biregei jetistikterge jettik. Biz zertteý ýniversiteti mártebesin alyp, ýniversitettiń ǵylymi saladaǵy ustanymyn nyǵaittyq.
Bizdiń ǵalymdar oryndaityn ǵylymi jobalardyń kólemi 5 mlrd teńge. 2023 jyly 58 baǵdarlamalyq-nysanaly, granttyq, jas ǵalymdarǵa arnalǵan granttyq, himiialyq tehnologiia, biotehnologiia, qurylys materialdary men konstrýktsiialary, tamaq ónimderin óndirý, nanotehnologiia jáne agrarlyq baǵyt salasyndaǵy halyqaralyq jáne bastamashyl jobalar 1 mlrd teńgeden astam kólemde oryndalady, bul 2022 jylǵy kórsetkishten 2,5 ese artyq.
Sondai-aq biz akademiialyq baǵdarlamalardy belsendi túrde damytyp, jańa bilim berý bastamalaryn iske qostyq jáne basqa ýniversitettermen yntymaqtastyqty keńeittik. Budan basqa bizdiń stýdentter men oqytýshylar ǵylymi jáne qoǵamdyq salalardaǵy túrli baiqaýlar men is-sharalarda ózderin tanytty.
Bizdiń ýniversitettiń taǵy bir jetistigi: ýniversitet bazasynda otandyq elektromobilder men basqa da elektr kólik quraldaryn jobalaý jáne jasaý, sertifikattaý boiynsha zerthana ashtyq. Bizdiń ǵalymdar jasyl ekonomika talaptaryna sáikes jumys isteitin avtomobilderdiń qozǵaltqyshtaryn elektr qozǵaltqyshtarymen almastyra otyryp, elektr kólikterine ainaldyrý jónindegi jumysty synaqtan ótkizdi.
Eki elektromobil pen bir elektrlik tritsikl daiyn: «Kemel» elektrlik djipi, elektr qozǵaltqyshy bar MV avtomobili jáne «Tana» elektrlik tritsikly. Jumys «OQ technologies QAZAQSTAN» ónertapqyshtarymen birlesip júrgizildi. Qazir bizdiń ǵalymdar 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan Ǵylym qoryn kommertsiialandyrý jobalarynyń baiqaýyna «Tana» tritsiklderin shyǵarý jobasyn daiyndaýda.
Aiaqtalyp kele jatqan jyldyń sońynda bizdiń ýniversitettiń 17 oqytýshysy sheteldik JOO men ǵylymi-zertteý ortalyqtarynda taǵylymdamadan ótý úshin «500 ǵalym» baǵdarlamasy boiynsha granttardy ielendi.
Budan basqa QS Sustainability Rankings 2024 – 2024 jyly ornyqty damý maqsattaryna qol jetkizý salasynda álemniń úzdik ýniversitetteriniń reitingine engen qazaqstandyq JOO-lardyń arasynda bizdiń ýniversitettiń de bar ekeni stýdentterimiz ben oqytýshylarymyzdy qýantady.
Bul reiting ýniversitetterdiń akademiialyq, zertteý jáne áleýmettik salalardaǵy jetistikterin halyqaralyq deńgeide moiyndaitynyn kórsetedi.
Korporativtik jáne akademiialyq saiasat, alqaly organdardyń sheshimderi, qarjylandyrý, sheshim qabyldaý taldanǵan «Basshylyq» blogynyń kriteriilerinde ýniversitet aziialyq, eýropalyq joǵary oqý oryndarymen qatar álemde 297-oryndy ielengenin erekshe atap ótkim keledi. Jalpy bul bizdiń ýniversitet úshin mańyzdy ári ónimdi jyl boldy.
