Memlekettik biýdjetke táýeldi óńirler sany artyp barady. Qazir elimizdegi 20 óńirdiń 17-si respýblikalyq biýdjetten bólinetin transfertke kún kóredi. Basqasha aitqanda, aimaqtar óz shyǵyndarynyń jartysyna jýyǵyn ortalyq qazyna esebinen jabýda. Tipti ózderin “donor” sanaityn Almaty, Astana jáne Atyraýdyń ózi is júzinde ortalyqtan qosymsha qarjy alýǵa májbúr, dep habarlaidy Dalanews.kz Kýrsiv mediaǵa siltep.
Úkimet basshysynyń orynbasary Serik Jumanǵarinniń túsindirýinshe, buǵan megapolisterdegi úlken infraqurylym jobalary sebep. Metro salý, LRT qurylysy, "Jaily mektep" baǵdarlamasy siiaqty qymbat jobalardyń bári respýblikalyq biýdjetten qarjylandyrylyp otyr.
Májilis depýtaty Baqytjan Bazarbek bolsa, jyl saiyn aimaqtardyń ortalyq biýdjetke táýeldiligi artyp, bul qaýipti úrdiske ainalǵanyn aitty. Ásirese Jetisý men Túrkistan oblystary óz shyǵyndarynyń 70 paiyzdan astamyn respýblikalyq biýdjetten alýda. Mańǵystaý oblysy da "donorlyq" mártebesin joǵaltyp, dotatsiiaǵa kóshken. Depýtat mundai jaǵdaiǵa jetkizgen aimaq basshylarynyń jaýapkershiligi qaida dep suraq qoidy.
Serik Jumanǵarin jańa "Biýdjet kodeksi" arqyly bul máseleniń sheshiletinin jetkizdi. 2026 jyldan bastap aimaqtardyń kiristerin arttyrýǵa baǵyttalǵan erejeler kúshine enedi. Jergilikti biýdjetke jyl saiyn qosymsha 100 mlrd teńgeden astam jańa kiris kózderi tabystalmaq.
Sonymen qatar aýdan biýdjetterine korporativtik jáne jeke tabys salyǵy tolyqtai berilip, aimaqtardyń óz-ózin qarjylandyrý qabileti artpaq. "Arnaiy túsimder" sanaty engizilip, turaqty kiristerdiń 40 paiyzy jergilikti biýdjetterdiń ieligine ótedi.
Óńirlerdiń naqty qajettilikterine sai qarjy bóletin "Óńirdi damytý jospary" qabyldanady. Jospar ár aimaqtyń damý erekshelikterin eskerip, infraqurylymdyq jobalarǵa qarjyny maqsatty túrde baǵyttaýdy kózdeidi. Osy arqyly aimaqtardyń damýy arasyndaǵy teńsizdik azaiady.
Úkimet tiimsiz shyǵyndardy da qaita qaraidy. Imidjdik is-sharalar, sýbsidiialar men jóndeý jumystary sekildi jalpy somasy 3 trln teńgeden astam shyǵyn qysqartylyp, memlekettik qoldaý tetikteri biýdjetten tys mehanizmderge aýystyrylady.
Biýdjettiń ashyqtyǵy men tiimdiligin arttyrý maqsatynda Joǵary aýditorlyq palata jergilikti biýdjetterdiń jumsalýyn qatań baqylaýǵa alady. Jańa Biýdjet kodeksinde monitoring, esep berý jáne jaýapkershilik erejeleri naqty bekitiledi.
Osynyń arqasynda 2026 jyly jergilikti biýdjetterdiń damý shyǵyny 15 paiyzǵa, al 2028 jyly 25 paiyzǵa deiin ósedi dep josparlanǵan. Qazir el ekonomikasyna quiylǵan 4,4 trln teńge investitsiianyń 20 paiyzǵa jýyǵy biýdjetten bólinip otyr. Jańa júie óńirlerdiń qarjylyq táýelsizdigi men jaýapkershiligin arttyryp, biýdjet saiasatyn nyǵaitady.
