Májilis vitse-spikeri Daniia Espaeva respýblikalyq biýdjet aqshasynyń óńirlerge bólýdegi túiitkildi máselelerdi kóterip, jańa Biýdjet kodeksindegi ózgeristerge toqtaldy, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Onyń aitýynsha, Qazaqstandaǵy 20 óńirdiń 17-si respýblikalyq biýdjetten bólinetin transferttersiz kúnin kóre almaidy. Bul máselege Úkimet basa nazar aýdaryp, kúzge deiin ózgerister engizilgen jańa Biýdjet kodeksine sai úsh jyldyq jospar qurady. Sodan keiin ol Májilis qaraýyna kelip túsedi. Ondaǵy jańa júie qanshalyqty tiimdi nemese onyń qandai tompaq tustary bar, munyń barlyǵyn Májilis aldyna ala anyqtap, zań qabyldanǵansha onyń jobasyn ábden súzgiden ótkizýi tiis.
"Eldegi biýdjet bólinisindegi túiindi máseleniń biri – óńirlerdiń basym kópshiligi áli de ortalyqtan bólinetin qomaqty sýbventsiiaǵa táýeldiligi. Máselen, byltyr Almaty, Astana jáne Atyraý oblysynan respýblikalyq biýdjetke 470 mlrd teńge túsken. Sondyqtan olardy biýdjet donory qataryna jatqyzýǵa bolady. Al ózge aimaqtarǵa ortalyqtan, kerisinshe 5,3 trln teńge sýbventsiia túrinde aqsha berilgen. Bul aradaǵy aiyrma 10 eseden asady", - dedi Daniia Espaeva.
Osy jaǵynan alǵanda, bútkil derlik óńir ortalyqqa qarap, alaqan jaiyp otyr. Iá, óńirler tabysy jyldan jylǵa artyp keledi, biraq sonymen qatar sýbventsiia kólemi de ósýde. Máselen, 10 jyl buryn, iaǵni 2014 jyly respýblikalyq biýdjetten óńirlerge 978 mlrd teńge bólingen bolsa, 2024 jyly bul kórsetkish 5,3 trln teńgege jetken. Demek, óńirler ortalyqqa táýeldi bolyp qala berýde, al biýdjet qarajatyn tiimdi paidalaný máselesi áli kúnge deiin tolyq sheshimin tappai otyr.
Espaeva bul túitkilderdiń astarynda esepteý ádistemesindegi olqylyqtar, ne óńirlerdiń biýdjet qarajatyn kóbirek alý maqsatynda kiristerdi ádeii tómendetip kórsetý áreketi jatqan bolýy múmkin ekenin de aitady. Sebebi keibir óńirler biýdjet kiristerin josparlaýda shyndyqtan alshaq ketip, nátijesinde 40 paiyzǵa deiin asyra oryndaýlar oryn alǵan.
Óz kezeginde premer-ministrdiń orynbasary - Ulttyq ekonomika ministri Serik Jumanǵarin ortalyq pen óńirler arasyndaǵy qarjylyq táýeldilikti azaitý boiynsha naqty qadamdar jasalyp jatqanyn aitty.
Onyń aitýynsha, 2026 jyldan bastap respýblikalyq biýdjetten óńirlerge jyl saiyn turaqty kiris kózderi esebinen qosymsha 100 mlrd teńge kóleminde qarjy beriledi. Sonymen birge jańa Biýdjet kodeksine sáikes jergilikti biýdjetterdiń turaqty kiris kózderin 40%-ǵa deiin ulǵaitý josparlanýda. Osylaisha, aýdandyq biýdjetterdiń derbestigin arttyrý maqsatynda shaǵyn jáne orta biznestiń korporativti tabys salyǵy men jeke tabys salyǵy aýdan men oblystyq mańyzy bar qala biýdjetterine berilmek.
Jumanǵarinniń aitýynsha, sońǵy 6 jylda jergilikti biýdjetterdiń kirisi aitarlyqtai ósken: 2019 jyly ol 2,5 trln teńge bolsa, 2024 jyly 7,9 trln teńgege jetip, úsh eseden astamǵa artqan.
"Budan bólek, tórtinshi deńgeidegi, iaǵni aýdandyq mańyzy bar qala, aýyl, eldimekender jáne aýyldyq okrýg biýdjetterine syrtqy (vizýaldy) jarnama ornalastyrý tólemderi siiaqty 14 túrli turaqty kiris kózi berilgen. Tipti, jańa Salyq kodeksi jobasyn talqylaýda osy biýdjettik deńgeidegi negizgi kiris kózderiniń biri – syrtqy jarnamadan túsetin 367 mln teńge kiristen aiyrylyp qalý qaýpi týyndaǵan. Biraq ministrlik bul kiristi saqtap qala aldy", - dedi Jumanǵarin búgin Májilistegi Úkimet saǵatynda.
Qoryta kelgende, óńirlerdiń qarjylyq derbestigin arttyrý máselesi memlekettik deńgeide túpkilikti sheshimin tappaǵanymen, ortalyqtan jergilikti jerlerge kiristerdi kóbirek berý, biýdjettik josparlaýdy jaqsartý siiaqty naqty qadamdar jasalýda. Degenmen óńirlerdiń áli de ortalyqqa táýeldiligi 49% shamasynda qalyp otyr. Demek, jańa Biýdjet kodeksi osy kórsetkishti tómendetip, óńirlerdiń qarjylyq múmkindigin keńeitýge baǵyttalmaq.
Buǵan deiin "Aýyl - el besigi" syndy óńirlerdi qoldaýshy birqatar membaǵdarlamalardy jabý josparlanyp otyrǵanyn jazǵanbyz.
