Qarjy sarapshysy Aibar Oljaevtyń pikirinshe, biyl syrtqy jáne ishki faktorlardyń qatar áser etýi Qazaqstannyń munaidan túsetin tabysyn arttyrýy múmkin. Onyń aitýynsha, munai naryǵyndaǵy qazirgi jaǵdai el biýdjetine qosymsha qarjy ákelýi yqtimal, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Qazaqstan syrtqa eki negizgi munai markasyn shyǵarady. Onyń biri - CPC Blend. Bul - eldiń basty eksporttyq munaiy. Sarapshynyń dereginshe, 2025 jyly Kaspii qubyr konsortsiýmy arqyly shamamen 63 mln tonna CPC Blend tasymaldanǵan. Bul jalpy munai eksportynyń shamamen 80 paiyzyna teń. Bul munai Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaq ken oryndarynda óndiriledi.
Ekinshi eksporttyq munai markasy - KEBCO. Aibar Oljaevtyń aitýynsha, 2025 jyly Qazaqstan 10 mln tonna KEBCO satqan. Bul eksport kóleminiń shamamen 17 paiyzyna teń. Bul munai "Drýjba" qubyry men Reseidiń Ýst-Lýga porty arqyly jetkiziledi. Onyń sózinshe, KEBCO brendi Reseige qarsy sanktsiialar engizilgennen keiin paida boldy. Negizgi maqsat - qazaqstandyq munaidy reseilik Urals markasynan ajyratyp, eýropalyq naryqty saqtap qalý.
Sarapshynyń málimetinshe, 2025 jyly Qazaqstan 96 mln tonna munai óndirip, sonyń 76 mln tonnasyn eksporttaǵan. Sol jyly munai sektorynan Ulttyq qorǵa 3,7 trln teńge kóleminde tikelei salyq túsken. Aibar Oljaev teńgeniń ortasha baǵamyn eskere otyryp, bul shamamen 7 mlrd dollarǵa teń ekenin aitady.
Onyń esepteýinshe, byltyr eksporttalǵan 76 mln tonna munai shamamen 560 mln barrelge teń. Al munaidyń ortasha baǵasy 68 dollar bolǵanyn esepke alǵanda, ár barrel Ulttyq qorǵa shamamen 12,5 dollar ákelgen.
Sonymen qatar, sarapshy memleket munaidan tek salyq arqyly tabys tappaitynyn atap ótti. Qazaqstan iri munai jobalaryna da qatysady. Onyń ishinde Teńiz, Qashaǵan, Qarashyǵanaq jáne Kaspii qubyr konsortsiýmy bar. Bul jobalardaǵy úlesti memleket atynan "QazMunaiGaz" ustap otyr.
Aibar Oljaevtyń aitýynsha, "QazMunaiGaz" 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha memleketke shamamen 800 mln dollar dividend tólese, onda ár barrel munaidan qosymsha shamamen 1,4 dollar túsedi. Osylaisha, munaidyń ortasha baǵasy 68 dollar bolǵan 2025 jyly memleket ár barrelden shamamen 13,9 dollar tabys alǵan. Jalpy tabys shamamen 7,8 mlrd dollar bolǵan.
Al 2026 jylǵa qatysty boljamǵa kelsek, Aibar Oljaev Brent markaly munai baǵasy 100 dollarǵa deiin kóterilmeidi dep sanaidy. Degenmen, onyń aitýynsha, baǵa 75 dollardan tómen túspeýi múmkin jáne shamamen 85 dollar deńgeiinde qalyptasýy yqtimal. Bul byltyrmen salystyrǵanda shamamen 25 paiyzǵa joǵary.
Sarapshynyń boljamynsha, eksport kólemi saqtalsa, memleket ár barrelden shamamen 17,4 dollar tabys tabýy múmkin. Bul - jalpy esepte shamamen 9,7 mlrd dollar. Onyń pikirinshe, Ormýz buǵazy mańyndaǵy geosaiasi jaǵdaidyń áseri Qazaqstanǵa qosymsha 1,9 mlrd dollar ákelýi yqtimal.
Sonymen qatar, ol KEBCO munaiyna qatysty salyq esepteý tártibi ózgergenin atap ótti. Buǵan deiin eksporttaýshylar salyqty reseilik Urals baǵasy negizinde tólegen. Endi salyq KEBCO baǵasyna qarai esepteledi.
Aibar Oljaevtyń sózinshe, sanktsiialar áserinen Urals munaiy Brent baǵasynan tómen saýdalanady. 2025 jyly aiyrmashylyq orta eseppen 13 dollar bolǵan. Al KEBCO baǵasy, kerisinshe, Brent-ten shamamen 3 dollarǵa joǵary qalyptasqan.
Onyń pikirinshe, salyq esepteý tártibiniń ózgerýi nátijesinde memleket qosymsha shamamen 300 mln dollar tabys alýy múmkin.
Sarapshynyń baǵalaýynsha, Ormýz buǵazy tóńiregindegi jaǵdai men KEBCO boiynsha salyqtyń jańa tártibi Qazaqstanǵa qosymsha qarjy ákeledi. Osy faktorlardy eskergende, 2026 jyly munai sektorynan túsetin jalpy tabys shamamen 10,6 mlrd dollarǵa jetýi ábden múmkin.
