Qarjy sarapshysy Aıbar Oljaevtyń pikirinshe, bıyl syrtqy jáne ishki faktorlardyń qatar áser etýi Qazaqstannyń munaıdan túsetin tabysyn arttyrýy múmkin. Onyń aıtýynsha, munaı naryǵyndaǵy qazirgi jaǵdaı el búdjetine qosymsha qarjy ákelýi yqtımal, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Qazaqstan syrtqa eki negizgi munaı markasyn shyǵarady. Onyń biri - CPC Blend. Bul - eldiń basty eksporttyq munaıy. Sarapshynyń dereginshe, 2025 jyly Kaspıı qubyr konsorsıýmy arqyly shamamen 63 mln tonna CPC Blend tasymaldanǵan. Bul jalpy munaı eksportynyń shamamen 80 paıyzyna teń. Bul munaı Teńiz, Qashaǵan jáne Qarashyǵanaq ken oryndarynda óndiriledi.
Ekinshi eksporttyq munaı markasy - KEBCO. Aıbar Oljaevtyń aıtýynsha, 2025 jyly Qazaqstan 10 mln tonna KEBCO satqan. Bul eksport kóleminiń shamamen 17 paıyzyna teń. Bul munaı "Drýjba" qubyry men Reseıdiń Ýst-Lýga porty arqyly jetkiziledi. Onyń sózinshe, KEBCO brendi Reseıge qarsy sanksıalar engizilgennen keıin paıda boldy. Negizgi maqsat - qazaqstandyq munaıdy reseılik Urals markasynan ajyratyp, eýropalyq naryqty saqtap qalý.
Sarapshynyń málimetinshe, 2025 jyly Qazaqstan 96 mln tonna munaı óndirip, sonyń 76 mln tonnasyn eksporttaǵan. Sol jyly munaı sektorynan Ulttyq qorǵa 3,7 trln teńge kóleminde tikeleı salyq túsken. Aıbar Oljaev teńgeniń ortasha baǵamyn eskere otyryp, bul shamamen 7 mlrd dollarǵa teń ekenin aıtady.
Onyń esepteýinshe, byltyr eksporttalǵan 76 mln tonna munaı shamamen 560 mln barelge teń. Al munaıdyń ortasha baǵasy 68 dollar bolǵanyn esepke alǵanda, ár barel Ulttyq qorǵa shamamen 12,5 dollar ákelgen.
Sonymen qatar, sarapshy memleket munaıdan tek salyq arqyly tabys tappaıtynyn atap ótti. Qazaqstan iri munaı jobalaryna da qatysady. Onyń ishinde Teńiz, Qashaǵan, Qarashyǵanaq jáne Kaspıı qubyr konsorsıýmy bar. Bul jobalardaǵy úlesti memleket atynan "QazMunaıGaz" ustap otyr.
Aıbar Oljaevtyń aıtýynsha, "QazMunaıGaz" 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha memleketke shamamen 800 mln dollar dıvıdend tólese, onda ár barel munaıdan qosymsha shamamen 1,4 dollar túsedi. Osylaısha, munaıdyń ortasha baǵasy 68 dollar bolǵan 2025 jyly memleket ár barelden shamamen 13,9 dollar tabys alǵan. Jalpy tabys shamamen 7,8 mlrd dollar bolǵan.
Al 2026 jylǵa qatysty boljamǵa kelsek, Aıbar Oljaev Brent markaly munaı baǵasy 100 dollarǵa deıin kóterilmeıdi dep sanaıdy. Degenmen, onyń aıtýynsha, baǵa 75 dollardan tómen túspeýi múmkin jáne shamamen 85 dollar deńgeıinde qalyptasýy yqtımal. Bul byltyrmen salystyrǵanda shamamen 25 paıyzǵa joǵary.
Sarapshynyń boljamynsha, eksport kólemi saqtalsa, memleket ár barelden shamamen 17,4 dollar tabys tabýy múmkin. Bul - jalpy esepte shamamen 9,7 mlrd dollar. Onyń pikirinshe, Ormýz buǵazy mańyndaǵy geosaıası jaǵdaıdyń áseri Qazaqstanǵa qosymsha 1,9 mlrd dollar ákelýi yqtımal.
Sonymen qatar, ol KEBCO munaıyna qatysty salyq esepteý tártibi ózgergenin atap ótti. Buǵan deıin eksporttaýshylar salyqty reseılik Urals baǵasy negizinde tólegen. Endi salyq KEBCO baǵasyna qaraı esepteledi.
Aıbar Oljaevtyń sózinshe, sanksıalar áserinen Urals munaıy Brent baǵasynan tómen saýdalanady. 2025 jyly aıyrmashylyq orta eseppen 13 dollar bolǵan. Al KEBCO baǵasy, kerisinshe, Brent-ten shamamen 3 dollarǵa joǵary qalyptasqan.
Onyń pikirinshe, salyq esepteý tártibiniń ózgerýi nátıjesinde memleket qosymsha shamamen 300 mln dollar tabys alýy múmkin.
Sarapshynyń baǵalaýynsha, Ormýz buǵazy tóńiregindegi jaǵdaı men KEBCO boıynsha salyqtyń jańa tártibi Qazaqstanǵa qosymsha qarjy ákeledi. Osy faktorlardy eskergende, 2026 jyly munaı sektorynan túsetin jalpy tabys shamamen 10,6 mlrd dollarǵa jetýi ábden múmkin.
