Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi men Ulttyq Bank "halyqtyń asyra nesielendirýi" máselesimen 2023 jyldyń naýryz aiynan bastap ainalysyp keledi. Infliatsiianyń aýyzdyqtaýǵa kelmeýiniń birden bir sebebi retinde ortalyq bank – osy asyra nesielendirý máselesin ataidy. Onda da kepilsiz tutynýshylyq nesieler úlesi kóbeiip ketkenin aityp, dabyl qaǵady. Al jýyrdaǵy biznespen kezdesýinde Memleket basshysy problemalyq boryshkerler sanynyń artý yqtimaldylyǵy men aqshany ekonomikaǵa baǵyttaý qajettigine bailanysty muny "mańyzdy saiasi másele" dep te atady. Alaida qarjy institýttarynyń buǵan aitar qarsy daýy bar. Tipti, olardyń dálel retinde alǵa tartqan tsifrlary elimizde nesiesin tólei almai, qinalyp júrgenderiń qarasy kóp emes ekenin tanytady. Sonda kimniń aityp otyrǵany durys, kimdiki burys? Dalanews.kz osy saýalǵa jaýap izdep kórdi.
Aldymen dáleldi tsifrlarǵa kóz júgirtip kórelik. Máselen, Finprom.kz 2024 jyldyń IV toqsanynda maquldanǵan kepilsiz nesieler boiynsha ótinimder úlesi nesielerdiń basqa túrlerimen salystyrǵanda eń azyn quraidy: barlyq ótinimderdiń tek 29,5% -y, dep jazady.
Tutastai alǵanda, nesieleý túrleri boiynsha qazaqstandyq bankterde maquldanǵan ótinimderdiń úlesi boiynsha jaǵdai mynandai:
- iri kásipkerlik sýbektilerge bólingen nesieler - 60,3%;
- orta kásipkerlik sýbektilerine bólingen nesieler - 41,2%;
- kepildigi bar tutynýshylyq nesieler — 35,9%;
- ShOB-qa berilgen nesieler - 33,1%;
- ipoteka — 31,2%;
- kepilsiz tutynýshylyq nesieler — 29,5%;
- avtonesielendirý - 18,5%.
Bul derekter halyqtyń "asyra nesielendirilgendigi" týraly daqpyrtty joqqa shyǵarady.
Sondai-aq Ranking.kz Halyqaralyq valiýta qory men Halyqaralyq esep aiyrysý bankiniń (BIS) ádistemesi boiynsha qarastyrǵanda da Qazaqstanda anaý aitarlyqtai halyq "kreditke batpaǵanyn" jazady. Sóitip olar úi sharýashylyǵyndaǵylardyń qaryzdary men nesieleriniń kórsetkishin JIÓ-ge shaǵyp, qarastyryp kóripti:
"Sonymen, Qazaqstanda úi sharýashylyqtarynyń qaryzdary men nesieleriniń JIÓ-ge shaqqandaǵy kórsetkishi 2023 jyly nebári 15,2%-dy qurady eken. Jalpy, bizdiń elimiz álemdegi eń tómengi nesielendirý mánge ie 15 eldiń qataryna kiredi. Mysaly, Resei Federatsiiasynda bul kórsetkish 22,19%, Qytaida 63,67%, AQSh 72,9%, Kanadada 102,21%, Shveitsariiada 126,5%-dy qamtidy eken" dep jazady Ranking.kz.
Qarjyger-maman Rasýl Rysmambetov bul tsifrlarmen belgili bir deńgeide kelisetinin aitady. Alaida maman bul arada másele tsifrlarda emes, jyldan jylǵa Qazaqstan azamattarynyń nesiege degen qushtarlyǵynyń artýynda ekenin basa aitady.
"Nesie alyp, qaryzyn tólei almai júrgender týraly másele qozǵalyp otyrǵan joq bul arada. Osyny durys túsiný kerek. Menińshe, másele – nesie alýdan tartynbai, kerisinshe soǵan ábden arqa súiep alýshylardyń qarasynyń kóbeiýinde. Buryn asa qajettilik kezde ǵana alsa nesieni (negizi, durysy sol), qazir oǵan da qaramaidy adamdar, ońdy-soldy ala beredi. Ádetke ainaldyryp jibergen ony. Sodan ony tóleý úshin jantalasyp eki-úsh jumys isteýge májbúr bolady. Áiteýir, jappaidy emes, alǵan nesiesin áýpirimdep júrip jabady. Al qazir ǵalamdyq ekonomikanyń retsessiiasy degen sóz bolyp jatyr. Iaǵni, ekonomika qarqyny baiaýlaidy deimiz. Sáikesinshe, ainalymdaǵy aqsha azaiýy múmkin. Mundaida jumysyna senip júrgender qysqarýǵa ushyrap, jalpy jumyssyz qalsa ne bolady?.. Problemalyq nesieniń kókesi sol kezde bolady. Sondyqtan retteýshi organ aldyn ala qamdanyp, tizgindi tartý kerektigin eskertýde. Biraq buǵan qulaq asa qoiatyn bankter de, adamdar da kórinbeidi. Másele osynda", - deidi ol.
Rasynda, Ulttyq Bank infliatsiiaǵa áser etip jatqan nesielendirý qarqynyn basý úshin de bazalyq mólsherleme qatty kóterdi. Nesie qymbattady. Infliatsiia sharyqtaýda. Biraq, nesiege degen suranys tómendei jatyr. Bankter de tartynyp jatqan joq: jańa depozitterdegi aqshany nesiege baǵyttap, ózindik kapitalyn ósirýge jantalasyp baǵýda. Kapitaldaǵy aqsha nesielik emes quraldarǵa salynýda. Taǵy da bankter paidada. Al Ulttyq Bank táýekeli tómen quraldarǵa bankter salǵan qarajattar boiynsha paiyzdyq tólemderdi tóleý úshin qaita-qaita aqsha basyp shyǵaryp, ekonomikadaǵy infliatsiialyq áserdi qosymsha údete túsýde. Osy jaǵynan alǵanda,2026 jylǵy 1 sáýirden bastap kommertsiialyq bankter oryndaýy tiis talap - kapitaldyń sektorlyq kontrtsikldyq býferin engizý zańdylyq pa dep te sanaimyz. Bul býfer bankterdiń belgili bir nesie segmentterinde táýekelderdi jinaqtaýyna jol bermes úshin qajet ekeni basa aitylady.
Buǵan deiin saitymyzda "Ulttyq Bank basshysynyń keńesshisi bazalyq mólsherlemeni tómendetý nege qaýipti ekenin túsindirdi" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq osy sipattaǵy "Bazalyq mólsherlemeni synaǵan Qusaiynov taǵy da málimdeme jasady" degen materialmen de tanysa otyryńyzdar.
