قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸ مەن ۇلتتىق بانك "حالىقتىڭ اسىرا نەسيەلەندٸرۋٸ" مەسەلەسٸمەن 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان باستاپ اينالىسىپ كەلەدٸ. ينفلياتسييانىڭ اۋىزدىقتاۋعا كەلمەۋٸنٸڭ بٸردەن بٸر سەبەبٸ رەتٸندە ورتالىق بانك – وسى اسىرا نەسيەلەندٸرۋ مەسەلەسٸن اتايدى. وندا دا كەپٸلسٸز تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر ٷلەسٸ كٶبەيٸپ كەتكەنٸن ايتىپ, دابىل قاعادى. ال جۋىرداعى بيزنەسپەن كەزدەسۋٸندە مەملەكەت باسشىسى پروبلەمالىق بورىشكەرلەر سانىنىڭ ارتۋ ىقتيمالدىلىعى مەن اقشانى ەكونوميكاعا باعىتتاۋ قاجەتتٸگٸنە بايلانىستى مۇنى "ماڭىزدى ساياسي مەسەلە" دەپ تە اتادى. الايدا قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ بۇعان ايتار قارسى داۋى بار. تٸپتٸ, ولاردىڭ دەلەل رەتٸندە العا تارتقان تسيفرلارى ەلٸمٸزدە نەسيەسٸن تٶلەي الماي, قينالىپ جٷرگەندەرٸڭ قاراسى كٶپ ەمەس ەكەنٸن تانىتادى. سوندا كٸمنٸڭ ايتىپ وتىرعانى دۇرىس, كٸمدٸكٸ بۇرىس? Dalanews.kz وسى ساۋالعا جاۋاپ ٸزدەپ كٶردٸ.
الدىمەن دەلەلدٸ تسيفرلارعا كٶز جٷگٸرتٸپ كٶرەلٸك. مەسەلەن, Finprom.kz 2024 جىلدىڭ IV توقسانىندا ماقۇلدانعان كەپٸلسٸز نەسيەلەر بويىنشا ٶتٸنٸمدەر ٷلەسٸ نەسيەلەردٸڭ باسقا تٷرلەرٸمەن سالىستىرعاندا ەڭ ازىن قۇرايدى: بارلىق ٶتٸنٸمدەردٸڭ تەك 29,5% -ى, دەپ جازادى.
تۇتاستاي العاندا, نەسيەلەۋ تٷرلەرٸ بويىنشا قازاقستاندىق بانكتەردە ماقۇلدانعان ٶتٸنٸمدەردٸڭ ٷلەسٸ بويىنشا جاعداي مىنانداي:
- ٸرٸ كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرگە بٶلٸنگەن نەسيەلەر - 60,3%;
- ورتا كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸنە بٶلٸنگەن نەسيەلەر - 41,2%;
- كەپٸلدٸگٸ بار تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر — 35,9%;
- شوب-قا بەرٸلگەن نەسيەلەر - 33,1%;
- يپوتەكا — 31,2%;
- كەپٸلسٸز تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر — 29,5%;
- اۆتونەسيەلەندٸرۋ - 18,5%.
بۇل دەرەكتەر حالىقتىڭ "اسىرا نەسيەلەندٸرٸلگەندٸگٸ" تۋرالى داقپىرتتى جوققا شىعارادى.
سونداي-اق Ranking.kz حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى مەن حالىقارالىق ەسەپ ايىرىسۋ بانكٸنٸڭ (BIS) ەدٸستەمەسٸ بويىنشا قاراستىرعاندا دا قازاقستاندا اناۋ ايتارلىقتاي حالىق "كرەديتكە باتپاعانىن" جازادى. سٶيتٸپ ولار ٷي شارۋاشىلىعىنداعىلاردىڭ قارىزدارى مەن نەسيەلەرٸنٸڭ كٶرسەتكٸشٸن جٸٶ-گە شاعىپ, قاراستىرىپ كٶرٸپتٸ:
"سونىمەن, قازاقستاندا ٷي شارۋاشىلىقتارىنىڭ قارىزدارى مەن نەسيەلەرٸنٸڭ جٸٶ-گە شاققانداعى كٶرسەتكٸشٸ 2023 جىلى نەبەرٸ 15,2%-دى قۇرادى ەكەن. جالپى, بٸزدٸڭ ەلٸمٸز ەلەمدەگٸ ەڭ تٶمەنگٸ نەسيەلەندٸرۋ مەنگە يە 15 ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ. مىسالى, رەسەي فەدەراتسيياسىندا بۇل كٶرسەتكٸش 22,19%, قىتايدا 63,67%, اقش 72,9%, كانادادا 102,21%, شۆەيتسارييادا 126,5%-دى قامتيدى ەكەن" دەپ جازادى Ranking.kz.
قارجىگەر-مامان راسۋل رىسمامبەتوۆ بۇل تسيفرلارمەن بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە كەلٸسەتٸنٸن ايتادى. الايدا مامان بۇل ارادا مەسەلە تسيفرلاردا ەمەس, جىلدان جىلعا قازاقستان ازاماتتارىنىڭ نەسيەگە دەگەن قۇشتارلىعىنىڭ ارتۋىندا ەكەنٸن باسا ايتادى.
"نەسيە الىپ, قارىزىن تٶلەي الماي جٷرگەندەر تۋرالى مەسەلە قوزعالىپ وتىرعان جوق بۇل ارادا. وسىنى دۇرىس تٷسٸنۋ كەرەك. مەنٸڭشە, مەسەلە – نەسيە الۋدان تارتىنباي, كەرٸسٸنشە سوعان ەبدەن ارقا سٷيەپ الۋشىلاردىڭ قاراسىنىڭ كٶبەيۋٸندە. بۇرىن اسا قاجەتتٸلٸك كەزدە عانا السا نەسيەنٸ (نەگٸزٸ, دۇرىسى سول), قازٸر وعان دا قارامايدى ادامدار, وڭدى-سولدى الا بەرەدٸ. ەدەتكە اينالدىرىپ جٸبەرگەن ونى. سودان ونى تٶلەۋ ٷشٸن جانتالاسىپ ەكٸ-ٷش جۇمىس ٸستەۋگە مەجبٷر بولادى. ەيتەۋٸر, جاپپايدى ەمەس, العان نەسيەسٸن ەۋپٸرٸمدەپ جٷرٸپ جابادى. ال قازٸر عالامدىق ەكونوميكانىڭ رەتسەسسيياسى دەگەن سٶز بولىپ جاتىر. ياعني, ەكونوميكا قارقىنى باياۋلايدى دەيمٸز. سەيكەسٸنشە, اينالىمداعى اقشا ازايۋى مٷمكٸن. مۇندايدا جۇمىسىنا سەنٸپ جٷرگەندەر قىسقارۋعا ۇشىراپ, جالپى جۇمىسسىز قالسا نە بولادى?.. پروبلەمالىق نەسيەنٸڭ كٶكەسٸ سول كەزدە بولادى. سوندىقتان رەتتەۋشٸ ورگان الدىن الا قامدانىپ, تٸزگٸندٸ تارتۋ كەرەكتٸگٸن ەسكەرتۋدە. بٸراق بۇعان قۇلاق اسا قوياتىن بانكتەر دە, ادامدار دا كٶرٸنبەيدٸ. مەسەلە وسىندا", - دەيدٸ ول.
راسىندا, ۇلتتىق بانك ينفلياتسيياعا ەسەر ەتٸپ جاتقان نەسيەلەندٸرۋ قارقىنىن باسۋ ٷشٸن دە بازالىق مٶلشەرلەمە قاتتى كٶتەردٸ. نەسيە قىمباتتادى. ينفلياتسييا شارىقتاۋدا. بٸراق, نەسيەگە دەگەن سۇرانىس تٶمەندەي جاتىر. بانكتەر دە تارتىنىپ جاتقان جوق: جاڭا دەپوزيتتەردەگٸ اقشانى نەسيەگە باعىتتاپ, ٶزٸندٸك كاپيتالىن ٶسٸرۋگە جانتالاسىپ باعۋدا. كاپيتالداعى اقشا نەسيەلٸك ەمەس قۇرالدارعا سالىنۋدا. تاعى دا بانكتەر پايدادا. ال ۇلتتىق بانك تەۋەكەلٸ تٶمەن قۇرالدارعا بانكتەر سالعان قاراجاتتار بويىنشا پايىزدىق تٶلەمدەردٸ تٶلەۋ ٷشٸن قايتا-قايتا اقشا باسىپ شىعارىپ, ەكونوميكاداعى ينفلياتسييالىق ەسەردٸ قوسىمشا ٷدەتە تٷسۋدە. وسى جاعىنان العاندا,2026 جىلعى 1 سەۋٸردەن باستاپ كوممەرتسييالىق بانكتەر ورىنداۋى تيٸس تالاپ - كاپيتالدىڭ سەكتورلىق كونترتسيكلدىق بۋفەرٸن ەنگٸزۋ زاڭدىلىق پا دەپ تە سانايمىز. بۇل بۋفەر بانكتەردٸڭ بەلگٸلٸ بٸر نەسيە سەگمەنتتەرٸندە تەۋەكەلدەردٸ جيناقتاۋىنا جول بەرمەس ٷشٸن قاجەت ەكەنٸ باسا ايتىلادى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ كەڭەسشٸسٸ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋ نەگە قاۋٸپتٸ ەكەنٸن تٷسٸندٸردٸ" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن. سونداي-اق وسى سيپاتتاعى "بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ سىناعان قۇسايىنوۆ تاعى دا مەلٸمدەمە جاسادى" دەگەن ماتەريالمەن دە تانىسا وتىرىڭىزدار.
