Osy kúnge deiin Nur-Sultan qalasy Sáýlet, qala qurylysy jáne jer qatynastary basqarmasynyń basshysy qyzmetin atqarǵan.
Nurlan myrza 90-shy jyldary týǵan shahary Semei qalasynda kásipkerlikpen ainalysty. Qazaqstannyń 3 dúrkin chempiony «Elim-ai» fýtbol klýbynyń jeńisti sátteri qazirgi Abai oblysynyń ákimimen tikelei bailanysty.
Dalanews.kz iskerligimen tanylǵan Nurlan Uranhaev jaily, óńirde birge eńbek etken burynǵy Semei oblysynyń ákimi bolǵan Ǵalymjan Jaqiianov pen suhbattasyp, pikirin bildi.
«Men Semei oblysynyń ákimi bolǵan kezde, Nurlan qalada aldyńǵy qatardaǵy kásipker, belsendi azamat edi. Sol ýaqyttan biletinmin. Jasyratyny joq otbasymyzben de aralasqanbyz. Ol sporttyń ásirese, fýtboldyń jankúieri bolatyn.
Bir kúni kelip, qalamyzda aiaq dopty jandandyrsaq degen tilegin bildirdi. Bastamasyn qoldap, jergilikti biznesmenderdiń basyn qosyp, bir aýyzdan Nurlannyń fýtboldy jandandyrý ideiasyn quptadyq.
Sonymen jergilikti biýdjetten bir tiynda shyǵarmai, demeýshilerdiń járdemimen komanda aiaǵynan nyq tura bastady.
94-95-shi jyldary elimizdiń eki dúrkin chempiony boldy. Alǵashqy ret osy Nurlan, Qazaqstanǵa Braziialiia elinen shet eldik oiynshylar aldyrtyp, «Elim-aida» jaqsy oiyn órnegin kórsetken edi.
Demek, fýtboldyń otany Semei jerinde aiaq doptyń qaitadan jandanýyna Nurlan Uranhaevtyń qosqan úlesi zor. Mine, sol kezde ýaqytpen sanaspai, tyńbai eńbek etkenin jaqsy bilemin», – dedi Ǵalymjan Jaqiianov.
– Nurlan Telmanulynyń sportan bólek, qoǵamǵa qandai paidasyn tigizdi?
– Ózińiz jaqsy bilesiz, 1995 jyly Abai Qunanbaiulynyń 150 jyldyq mereitoiy IýNESKO kóleminde atalyp ótti. Ásirese, halyqtyq toiǵa Semei oblysy úlken kúsh tústi.
Mine, sol kezde Nurlan da basqa kásipkerlermen birge qol ushyn sozyp, azamattyǵyn bildirip, qarjylai qoldaý kórsetken edi. Sonymen qatar oblysta balalar men jasóspirimderge, ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy qoldaý maqsatynda «Balaýsa» qaiyrymdylyq qoryn qurǵan bolatynbyz.
Mine, osy qorǵa da óz deńgeiinde qarjylyq kómek kórsetip turdy.
– El prezidentiniń jarlyǵymen Nurlan Uranhaev Abai oblysynyń ákimi laýazymyna taǵaiyndaldy. Toqaevtyń kadrlyq tańdaýyna ne deisiz?
– Nurlan Semeidiń óz týmasy. Týǵan jerinde ákim bolǵany oryndy.
Ekinshi jaǵynan alyp qarasaq, meniń kózqarasym boiynsha ákimdi taǵaiyndamai, halyq tańdap, sailasa deimin. Halyq aldynda jaýapkershiligi joǵary bolýshy edi.
Áliptiń artyn baǵaiyq, Abai oblysyna ákim bolý ońai emes. Basymnan ótken. Jaqsy túsinemin. Áleýmettik-ekonomikalyq jaǵdai óte kúrdeli. Óndiris oryndary toqtap tur.
Abai oblysynyń ortalyǵy Semei qalasy da sońǵy kezderi damymai qaldy. Kóptegen máseleler sheshý kerek. Ýaqyt kórsetedi.
– Otyz jasynda orda buzǵan Nurlan Uranhaevtyń boiyndaǵy qandai qasietin baǵalar edińiz?
– Ákesi marqum Telman aqsaqal oblysqa tanymal atqaminerlerdiń biri edi. Al Nurlandy el biletin, kásipker, isker, belsendi azamat retinde bilemin. Minezdemeni jaqsy jaǵynan ǵana bere alamyn.
– Semei oblysynyń sońǵy ákimi retinde, Abai oblysynyń tuńǵysh ákimine qandai aqyl-keńes berer edińiz?
– Bir tilek,
halyqpen qazaq tilinde sóilesip, oblysqa qaraityn shalǵai jatqan aýyl, aýdandarǵa jii at basyn buryp, sol eldi mekenniń turǵyndarynyń hal-ahýalyn bilip tursa deimin.
Al iskerlik qabileti jaǵynan, Abai oblysyn damytyp, alyp ketedi dep oilaimyn.
– Sońǵy ret Nurlan Telmanulymen qashan sóilestińiz?
– 2000-shy jyldyń basyna deiin kórgen kezde aralasyp, amandyq surasyp júrdik. Biraq qatty aralasqan joqpyz. Sálemimiz túzý boldy. Ózderiń arqyly sálem joldap qoiaiyn. Jumysyna tabys tileimin.
Men biletin Nurlan isker, belsendi azamat bolatyn. Halqyna jumys jasasa dep tileimin. El aman bolsyn! Qýanysh, kóp rahmet.
...
Jaqiianov: «Semeiim…»
Ol Semei oblysynyń taratylyp, Óskemenge qosylýyn quptaǵan joq.
«Semei – Semei bolyp qalýy kerek. Keshegi babalardan qalǵan dástúrdi basshylyqqa alsaq ta, búgingi geosaiasatty tarazyǵa salsaq ta, qazaq eliniń bir ordasy – uly ǵulamalardyń Otany – Semei» dedi. Basqa qolynan ne kelýshi edi? Ol kezdegi ákimniń biligi shekteýli bolatyn, másele ákimde de emes edi…
Ol Semeidi reformalaǵysy keldi. Ólkeni sotsializmniń josparly júiesinen jańa naryq qatynastaryna kóshirý úshin túbegeili reformalardy júzege asyrǵan.
Aiaqtai alǵan joq bastaǵan isin. Sol kezderi Úkimet ishinde «ekonomikalyq reformalardyń otany – Semei» degen pikir bolǵan.
Bastysy, Semei oblysyn taratqan sol kezgi Úkimettiń sheshimi qanshalyqty qisyndy boldy? Munyń ekonomikalyq-áleýmettik ári saiasi turǵydan qatelik bolǵanyn ýaqyttyń ózi dáleldegen syndy.
Suhbattasqan, Qýanysh Rahmetollauly
