Memleket ipoteka mólsherlemesin 20%-ǵa túsirmek boldy, biraq bankter muny qabyldamai, 25%-ǵa qaita kóterdi. Bul Úkimettiń qarjylyq institýttar aldyndaǵy álsizdigin kórsete me? Buǵan ne sebep?
Dalanews.kz-tiń osy jáne ózge de saýaldaryna tanymal ekonomist sarapshy Lázzat Janmoldaeva jaýap qatty.
Sarapshy munyń bir sebebi eski Qazaqstanmen bailanysty bolýy múmkin ekenin aitty.
"Bul jerde Úkimettiń álsizdigi de emes shyǵar. Negizi bul bir jaǵynan eski Qazaqstannyń músheleri bank júiesin áli de óziniń ýysynda ustap otyrǵanyn bildiredi dep esepteimin. Qai kezde de, qandai daǵdarys bolsa da memleket tarapynan osy bankterdiń quldyramaýyna kóp qarjy bólinetin. Biraq bankter memleket tarapynan eldiń ekonomikasy damýyna emes, tek ózderi tabys tabý, ózderiniń qorlaryn kóbeitý úshin halyqqa jeńil-jelpi nesie berip, kóp paiyzdyq mólsherlememen keri qaitaryp alýmen, qoryn kóbeitýmen ǵana jumys jasady. Sońǵy kezde bank jóninde "olarǵa da reformaǵa jasaý kerek" degen siiaqty usynystar áleýmettik jelilerde keibir sarapshylardyń aýzynan shyqqanmenen, ortasynda bul toqtap qaldy. Muny da bank júiesin basqaryp otyrǵan kúshterdiń áli de basymdyǵy bar ekenin kórsetetin bir belgi retinde qabyldaýǵa bolady", - deidi sarapshy.
Tómen paiyzben nesie beretin sheteldik bankterdiń Qazaqstan naryǵyna kirýi nege baiaý júrip jatyr? Bul Qazaqstandaǵy bankterdiń múddesin qorǵaý ma, álde retteýshi organdardyń shekteýi me? Bul saýalǵa sarapshy bylai jaýap berdi:
"Shetel bankteri bizdiń eldiń naryqqa kirmedi dep aita almaimyz. Naryqqa Resei bankteri kirip jatyr, Qytai banki jumys istep jatyr. Arab elinen kelgen bankter bar. Biraq ol bankterdiń mólsheri kóp emes. Kez kelgen memleketke investitsiialyq qarjy salyp, óz kásipterin damytý úshin sol eldiń ekonomikasynyń turaqtylyǵy, eldiń geosaiasi jaǵdaiy, saiasi jaǵdaiy sonyń bárine kóńil bólip baryp keledi. Sondyqtan ártúrli eldiń bankteri jumys istep jatyr, biraq olar ózderiniń kásipterine (qarai baǵdarlanady - esk.). Qytai banki Qytai avtokólikterine qarai, nesie berýge qarai jumys istep jatqanyn baiqaimyz. Altyn bank degen siiaqty Qytaidan kelip jatqan bankter de bar. Árine, kez kelgen elden kelgen investor bolsyn, bank bolsyn sol eldiń ishinde óz tabysyn tabý úshin ǵana jumys isteidi. Bul jerde birneshe eldi osylai aita alamyz", - dedi sarapshy.
Aita keteiik, buǵan deiin Májilis depýtaty Erlan Saiyrov suhbattarynyń birinde eldegi eski zań 30 jyl oligarhtardyń múddesine qyzmet etip kelgenin jetkizdi.
Depýtat jańa zań qajet ekenin aityp, "halqymyzdyń qarjy salasyndaǵy saýatsyzdyǵyn paidalanǵan bankter bailyqqa kenelip, halyqty kedeilendirdi. Jańa zań elimizdegi áleýmettik ádilettilikti qalyptastyryp, bank salasyndaǵy oligarhtardyń kúshin joiýy kerek", dep málimdedi.
Depýtattyń sózinshe, bul bankterdiń barlyǵy burynǵy prezident Nazarbaevtyń ainalasyndaǵy azamattarǵa tiesili.
"30 jyl ishinde bul bankter konkýrentsiia jasamaýy úshin shetelden bankterdi kirgizbegen. Sodan keiin Qazaqstannyń ishinde paiyzyn kóterip, halyqty súliktei soryp otyrǵan", - dedi ol.
Depýtattyń paiymdaýynsha, bul máselelerdi sheshý joly mynadai:
- "Birinshi, Qazaqstanǵa halyqaralyq dárejedegi bankterdi engizý kerek. Eger olar kelip, Qazaqstanda belgili bir básekelestik bolsa, paiyzy azaiady.
- Ekinshi, Qazaqstannyń bankteri óndiristi múldem qarjylandyrmaidy. Olar halyqqa turmystyq kredit berip, sodan tek paida taýyp otyr. Bank salasyn óndiristi qarjylandyrýǵa burý kerek. Bul úshin de Úkimet pen Ulttyq banktiń birlesken, naqty sheshimderi qajet.
- Úshinshi úlken másele: osy bankterdiń ieleri ózderiniń dividendinen salyq tólemeidi. Osy jaqyn arada Bank týraly zań jobasy bizge keledi. Mine sol joba aiasynda men aitqan osy máselelerdi sheshýdiń amaldaryn jasaimyz".
