مەملەكەت يپوتەكا مٶلشەرلەمەسٸن 20%-عا تٷسٸرمەك بولدى, بٸراق بانكتەر مۇنى قابىلداماي, 25%-عا قايتا كٶتەردٸ. بۇل ٷكٸمەتتٸڭ قارجىلىق ينستيتۋتتار الدىنداعى ەلسٸزدٸگٸن كٶرسەتە مە? بۇعان نە سەبەپ?
Dalanews.kz-تٸڭ وسى جەنە ٶزگە دە ساۋالدارىنا تانىمال ەكونوميست ساراپشى لەززات جانمولداەۆا جاۋاپ قاتتى.
ساراپشى مۇنىڭ بٸر سەبەبٸ ەسكٸ قازاقستانمەن بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ايتتى.
"بۇل جەردە ٷكٸمەتتٸڭ ەلسٸزدٸگٸ دە ەمەس شىعار. نەگٸزٸ بۇل بٸر جاعىنان ەسكٸ قازاقستاننىڭ مٷشەلەرٸ بانك جٷيەسٸن ەلٸ دە ٶزٸنٸڭ ۋىسىندا ۇستاپ وتىرعانىن بٸلدٸرەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸن. قاي كەزدە دە, قانداي داعدارىس بولسا دا مەملەكەت تاراپىنان وسى بانكتەردٸڭ قۇلدىراماۋىنا كٶپ قارجى بٶلٸنەتٸن. بٸراق بانكتەر مەملەكەت تاراپىنان ەلدٸڭ ەكونوميكاسى دامۋىنا ەمەس, تەك ٶزدەرٸ تابىس تابۋ, ٶزدەرٸنٸڭ قورلارىن كٶبەيتۋ ٷشٸن حالىققا جەڭٸل-جەلپٸ نەسيە بەرٸپ, كٶپ پايىزدىق مٶلشەرلەمەمەن كەرٸ قايتارىپ الۋمەن, قورىن كٶبەيتۋمەن عانا جۇمىس جاسادى. سوڭعى كەزدە بانك جٶنٸندە "ولارعا دا رەفورماعا جاساۋ كەرەك" دەگەن سيياقتى ۇسىنىستار ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە كەيبٸر ساراپشىلاردىڭ اۋزىنان شىققانمەنەن, ورتاسىندا بۇل توقتاپ قالدى. مۇنى دا بانك جٷيەسٸن باسقارىپ وتىرعان كٷشتەردٸڭ ەلٸ دە باسىمدىعى بار ەكەنٸن كٶرسەتەتٸن بٸر بەلگٸ رەتٸندە قابىلداۋعا بولادى", - دەيدٸ ساراپشى.
تٶمەن پايىزبەن نەسيە بەرەتٸن شەتەلدٸك بانكتەردٸڭ قازاقستان نارىعىنا كٸرۋٸ نەگە باياۋ جٷرٸپ جاتىر? بۇل قازاقستانداعى بانكتەردٸڭ مٷددەسٸن قورعاۋ ما, ەلدە رەتتەۋشٸ ورگانداردىڭ شەكتەۋٸ مە? بۇل ساۋالعا ساراپشى بىلاي جاۋاپ بەردٸ:
"شەتەل بانكتەرٸ بٸزدٸڭ ەلدٸڭ نارىققا كٸرمەدٸ دەپ ايتا المايمىز. نارىققا رەسەي بانكتەرٸ كٸرٸپ جاتىر, قىتاي بانكٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىر. اراب ەلٸنەن كەلگەن بانكتەر بار. بٸراق ول بانكتەردٸڭ مٶلشەرٸ كٶپ ەمەس. كەز كەلگەن مەملەكەتكە ينۆەستيتسييالىق قارجى سالىپ, ٶز كەسٸپتەرٸن دامىتۋ ٷشٸن سول ەلدٸڭ ەكونوميكاسىنىڭ تۇراقتىلىعى, ەلدٸڭ گەوساياسي جاعدايى, ساياسي جاعدايى سونىڭ بەرٸنە كٶڭٸل بٶلٸپ بارىپ كەلەدٸ. سوندىقتان ەرتٷرلٸ ەلدٸڭ بانكتەرٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىر, بٸراق ولار ٶزدەرٸنٸڭ كەسٸپتەرٸنە (قاراي باعدارلانادى - ەسك.). قىتاي بانكٸ قىتاي اۆتوكٶلٸكتەرٸنە قاراي, نەسيە بەرۋگە قاراي جۇمىس ٸستەپ جاتقانىن بايقايمىز. التىن بانك دەگەن سيياقتى قىتايدان كەلٸپ جاتقان بانكتەر دە بار. ەرينە, كەز كەلگەن ەلدەن كەلگەن ينۆەستور بولسىن, بانك بولسىن سول ەلدٸڭ ٸشٸندە ٶز تابىسىن تابۋ ٷشٸن عانا جۇمىس ٸستەيدٸ. بۇل جەردە بٸرنەشە ەلدٸ وسىلاي ايتا الامىز", - دەدٸ ساراپشى.
ايتا كەتەيٸك, بۇعان دەيٸن مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرلان سايىروۆ سۇحباتتارىنىڭ بٸرٸندە ەلدەگٸ ەسكٸ زاڭ 30 جىل وليگارحتاردىڭ مٷددەسٸنە قىزمەت ەتٸپ كەلگەنٸن جەتكٸزدٸ.
دەپۋتات جاڭا زاڭ قاجەت ەكەنٸن ايتىپ, "حالقىمىزدىڭ قارجى سالاسىنداعى ساۋاتسىزدىعىن پايدالانعان بانكتەر بايلىققا كەنەلٸپ, حالىقتى كەدەيلەندٸردٸ. جاڭا زاڭ ەلٸمٸزدەگٸ ەلەۋمەتتٸك ەدٸلەتتٸلٸكتٸ قالىپتاستىرىپ, بانك سالاسىنداعى وليگارحتاردىڭ كٷشٸن جويۋى كەرەك", دەپ مەلٸمدەدٸ.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە, بۇل بانكتەردٸڭ بارلىعى بۇرىنعى پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ اينالاسىنداعى ازاماتتارعا تيەسٸلٸ.
"30 جىل ٸشٸندە بۇل بانكتەر كونكۋرەنتسييا جاساماۋى ٷشٸن شەتەلدەن بانكتەردٸ كٸرگٸزبەگەن. سودان كەيٸن قازاقستاننىڭ ٸشٸندە پايىزىن كٶتەرٸپ, حالىقتى سٷلٸكتەي سورىپ وتىرعان", - دەدٸ ول.
دەپۋتاتتىڭ پايىمداۋىنشا, بۇل مەسەلەلەردٸ شەشۋ جولى مىناداي:
- "بٸرٸنشٸ, قازاقستانعا حالىقارالىق دەرەجەدەگٸ بانكتەردٸ ەنگٸزۋ كەرەك. ەگەر ولار كەلٸپ, قازاقستاندا بەلگٸلٸ بٸر بەسەكەلەستٸك بولسا, پايىزى ازايادى.
- ەكٸنشٸ, قازاقستاننىڭ بانكتەرٸ ٶندٸرٸستٸ مٷلدەم قارجىلاندىرمايدى. ولار حالىققا تۇرمىستىق كرەديت بەرٸپ, سودان تەك پايدا تاۋىپ وتىر. بانك سالاسىن ٶندٸرٸستٸ قارجىلاندىرۋعا بۇرۋ كەرەك. بۇل ٷشٸن دە ٷكٸمەت پەن ۇلتتىق بانكتٸڭ بٸرلەسكەن, ناقتى شەشٸمدەرٸ قاجەت.
- ٷشٸنشٸ ٷلكەن مەسەلە: وسى بانكتەردٸڭ يەلەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ ديۆيدەندٸنەن سالىق تٶلەمەيدٸ. وسى جاقىن ارادا بانك تۋرالى زاڭ جوباسى بٸزگە كەلەدٸ. مٸنە سول جوبا اياسىندا مەن ايتقان وسى مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸڭ امالدارىن جاسايمىز".
