Vedomstvo aqparatyna sáikes elimizde qoqys tógetin 3 myńǵa jýyq poligon bar. Alaida solardyń 20 paiyzy (630-y) ǵana ministrlik bekitken sanitarly jáne ekologiialyq talaptarǵa jumys júrgizip otyr. Demek, elimizdegi 2400-ge jýyq poligon tabiǵatty tunshyqtyryp, qorshaǵan ortany ýlap otyrǵan degen sóz.
Al, bul máseleni qalai sheshemiz?
Saitymyzǵa pikir bildirgen ekobelsendi Aiman Seksenqyzynyń aitýynsha, Qazaqstanda qoqysty sorttaý jáne óńdeý óndiris shuǵyl júrde jolǵa qoiý qajet. Áitpegende, kúlli el qoqys poligonyna ainalýy ǵajap emes. Belsendiniń pikirin Ekologiia ministrligi de quptap otyr. Vedomstvonyń málim etkenindei elimizdegi qoqys óńdeý óndirisiniń úlesi 20 paiyzdyń tóńireginde. Salaǵa jaýapty mamandar aldaǵy ýaqytta bul kórsetkishti 25 paiyzǵa deiin kóterýge josparlap otyr. Al 2050 jylǵa deiin qoqys óńdeýdiń úlesi 50 paiyzǵa deiin ósetin bolady.
Bul qanshalyqty júzege asatyn sharýa? Aitylǵan sóz, aitylǵan jerinde qalyp júrmei me?
"Bul kórsetkishke qol jetkizý osy baǵyttaǵy jumysty qoǵam bolyp talap etýimiz qajet. Ókinishke orai, azamattardyń kópshiligi bul máselege bas aýyrtqysy kelmeidi. Qoqysty úi janyndaǵy jáshikke tógý salýmen ǵana shekteledi. Onyń ekologiiaǵa qanshalyqty zardabyn tigizetinin oilanyp jatpaidy.
Qoqys topyraqty, sýdy, tutastai alǵandy tabiǵatty tunshyqtyrady. Jańbyrdyń sýy qoqysty shiritip, odan bólingen ýly zattar jerge sińedi, ári qarai sýǵa aralasady", – deidi Aiman Seksenqyzy.
Qazaqstanda qandai qoqystar óńdeýge jatady? Ministrlik málimetinshe, bulardyń qataryna quramynda synaby bar shamdar, rengtgen plenkasy, kólik akkýmýliatorlar jáne basqa da tehnikanyń túrleri kiredi.
"Ókinishke orai, elimizde meditsinalyq qaldyqtar, transformatordaǵy, radio-elektronikanyń quramyndaǵy suiyqtyqtar, qurylys materialdary, jihazdar, tekstil múlde óńdelmeidi. Olar sol kúiinde jerge sińip, topyraqty, jer asty sýlaryn lastaidy. Turǵyndar keibir qoqysty sýǵa aǵyza salady. Qoqyspen kúres qoǵami belsendilikti talap etedi.
Árbir adam zańsyz qoqys alańdaryn kózi shalǵan bolsa, quzyrly organdarǵa dereý habarlasýy tiis. Damyǵan elderde mundaiǵa jol bermeý úshin "geoservis" qyzmetin oilap tapqan. Mundai tehnologiiaǵa bizder de muhtajbyz. Elimizde jyl saiyn 4,6 mln tonnaǵa jýyq qoqys jinalady. Jyl saiyn qoldan jasalǵan "svalkilerdiń" sany ósken ústine ósip jatyr. Eń úlken túitkil - qoqys shyǵaratyn kompaniialardy baqylaityn naqty qurylymdardyń joqtyń qasy", – deidi ekobelsendi.
Aiman Seksenqyzynyń pikirinshe bul máselede azamattardyń jaýapkershiligi bas orynda. Qoqys sheleginiń ishinde túrli zattardy bólek-bólek ornalasatyn mádeniet qalyptastyrý qajet. Qoqysty sorttaý ár páter iesinen bastalady. Búginde "EkoNetwork" kompaniiasyna jetekshilik etetin Aiman qoqys máselesinde Norvegiia sekildi skandivaniia memleketterinen úlgi alýǵa shaqyryp otyr.
"Máselen, Shvetsiiada plastik ónimderdi qabyldaityn arnaiy avtomattar bar. Plastik bótelkeni ótkizgeniń úshin az-muz aqsha salasyz. Bul óz kezeginde adamnyń qoqys sorttaýǵa degen qulshynysyn oiatady. Mundai tájiribeni bizdiń elde de endirýge bolar edi", – deidi belsendi.
