Rio-de-Janeiroda 2025 jyly 6 shildede BRIKS-tiń 17-shi sammiti ótti. Oǵan Qazaqstan Respýblikasy Premer-ministriniń orynbasary – Syrtqy ister ministri Murat Nurtileý alǵashqy ret seriktes el retindegi Qazaqstan atynan qatysty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sammittiń birinshi kúnine birlestikke múshe jáne seriktes elderdiń memleket jáne úkimet basshylary, joǵary laýazymdy ókilderi, sondai-aq halyqaralyq uiymdardyń basshylary qatysty.
Is-sharaǵa qatysýshylar kópjaqty yntymaqtastyqty nyǵaitý, ádiletti álemdik tártip pen ornyqty damýdy qamtamasyz etý qajettiligine basa kóńil aýdardy. Negizgi nazar jahandyq basqarý júiesinde Ǵalamdyq Ońtústik elderiniń ókilettigin arttyrýǵa baǵyttaldy. Qarýly qaqtyǵystardyń kúsheiýi, halyqaralyq saýdadaǵy protektsionizmniń ósýi jáne geosaiasi qaishylyqtardyń ýshyǵýy qatysýshylardyń alańdaýshylyǵyn týdyrdy.
Óz sózinde QR SIM basshysy Qazaqstannyń BUU Jarǵysy men halyqaralyq quqyq qaǵidattaryna negizdelgen ádiletti, inkliýzivti jáne ornyqty tártipti nyǵaitýǵa beiildi ekenin atap ótti.
"Astana tepe-teń jáne kópvektorly syrtqy saiasat júrgize otyryp, dýal emes, kópir salady jáne barlyq eldermen seriktestikti damytady", – dedi M.Nurtileý.
Qazaqstan delegatsiiasynyń basshysy Aziia, Afrika men Latyn Amerikasyndaǵy Orta derjavalarynyń jahandyq sheshim qabyldaý protsesindegi rólin arttyrýdy qoldaitynyn jetkizdi. Osy turǵyda naqty qadamdar retinde Sammit qatysýshylarynyń nazaryna elimizdiń birqatar halyqaralyq bastamalary, onyń ishinde Almatyda Ortalyq Aziia men Aýǵanstan úshin Ornyqty damý maqsattary jónindegi BUU Óńirlik ortalyǵynyń qurylýy jáne Álemdik jáne dástúrli dinder liderleriniń sezin ótkizilýi usynyldy.
Sonymen qatar Ministr Qazaqstannyń BRIKS elderimen ekonomikalyq yntymaqtastyqty keńeitýge, tsifrlyq tehnologiialardy damytýǵa múddeli ekenin aitty. Bul salada Qazaqstannyń jetistikteri erekshe atalyp ótti.
"Qazaqstan adamǵa baǵyttalǵan, inkliýzivti jáne ornyqty tásildi ilgeriletý jolynda yntymaqtasýǵa daiyn. Bul – adamzat úshin ádiletti tsifrlyq bolashaqty qamtamasyz etý joly", – dedi ol.
Sammit aiasynda Qazaqstan Syrtqy ister ministri BUU Bas hatshysy Antoniý Gýterrishpen, Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymynyń Bas direktory Tedros Gebreiesýspen, Aziia infraqurylymdyq investitsiialar bankiniń prezidenti Tszin Litsiýnmen, sondai-aq Belarýs Syrtqy ister ministri Maksim Ryjenkovpen kezdesýler ótkizip, kópjaqty jáne ekijaqty yntymaqtastyqtyń basym baǵyttaryn talqylady.
Al osy sátte AQSh prezidenti Donald Tramp muhittyń arǵy jaǵynan doq kórsetip, BRIKS saiasatyn qoldaityn elderge 10% qosymsha tarif salynatynyn jariialady.
"BRIKS-tiń antiamerikalyq saiasatyn qoldap-qolpashtaǵan kez-kelgen elden 10% qosymsha tarif alynady. Bul saiasatty ustanatyndarǵa eshqandai jeńildik bolmaidy", - dep jazdy Tramp Truth Social áleýmettik jelisinde.
BRIKS elderiniń kóshbasshylary AQSh-tyń álemdik saýdanyń damýyna kedergi keltiretin tariftik sharalaryna qarsy shyqty. Braziliiadaǵy BRIKS sammitine qatysýshylardyń birlesken deklaratsiiasynda birjaqty tariftik jáne tariftik emes sharalar saýdany burmalaityny jáne Dúniejúzilik saýda uiymynyń erejelerine qaishy keletini aitylady.
Al búgin Donald Tramptyń birqatar elderdiń, sonyń ishinde Qazaqstan prezidentine de hat joldaǵany belgili boldy. Onda baj salyǵy kóteriletini aitylady. AQSh 2025 jylǵy 1 tamyzdan bastap Qazaqstannan keletin barlyq ónimge 25 paiyz kóleminde baj salyǵy salynatynyn málimdedi. Osyndai mazmundaǵy hattardy 10-nan asa eldiń basshylaryna joldanǵan. 1 tamyzdan bastap Japoniia, Ońtústik Koreia, Malaiziia jáne Týnis elderinen keletin ónimderge de 25 paiyzdyq tarif qoldanyla bastaidy. Al Ońtústik Afrika, Bosniia jáne Gertsegovina úshin baj mólsheri 30 paiyz, Serbiia men Bangladesh úshin 35 paiyz, Indoneziia úshin 32 paiyz, Laos pen Mianma úshin 40 paiyz deńgeiinde belgilenedi.
Aita ketsek, BRIKS (BRICS – Brazil, Russia, India, China, South Africa) 2006 jyly qurylǵan, álem aýmaǵynyń 35%-yn, halyq sanynyń 50%-yn jáne jahandyq JIÓ-niń 40%-yn qamtidy.
BRIKS-ke 11 múshe el (Braziliia, Resei, Úndistan, Qytai, Ońtústik Afrika, Efiopiia, Indoneziia, BAÁ, Saýd Arabiiasy, Mysyr jáne Iran), sondai-aq 10 seriktes el (Qazaqstan, Belarýs, Boliviia, Vetnam, Kýba, Malaiziia, Nigeriia, Tailand, Ýganda jáne Ózbekstan) kiredi. Sonymen qatar Sammitke Chili, Kolýmbiia, Túrkiia, Ýrýgvai, Palestina, Keniia, Meksika, Afrika keńesi, Aziia infraqurylymdyq investitsiialar banki, Latyn Amerikasy men Karib basseini damý banki, Jańa damý banki, BUU, DSU jáne DDSU ókilderi shaqyryldy.
