ريو-دە-جانەيرودا 2025 جىلى 6 شٸلدەدە بريكس-تٸڭ 17-شٸ سامميتٸ ٶتتٸ. وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ مۇرات نۇرتٸلەۋ العاشقى رەت سەرٸكتەس ەل رەتٸندەگٸ قازاقستان اتىنان قاتىستى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
سامميتتٸڭ بٸرٸنشٸ كٷنٸنە بٸرلەستٸككە مٷشە جەنە سەرٸكتەس ەلدەردٸڭ مەملەكەت جەنە ٷكٸمەت باسشىلارى, جوعارى لاۋازىمدى ٶكٸلدەرٸ, سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى قاتىستى.
ٸس-شاراعا قاتىسۋشىلار كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ەدٸلەتتٸ ەلەمدٸك تەرتٸپ پەن ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتٸلٸگٸنە باسا كٶڭٸل اۋداردى. نەگٸزگٸ نازار جاھاندىق باسقارۋ جٷيەسٸندە عالامدىق وڭتٷستٸك ەلدەرٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالدى. قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ كٷشەيۋٸ, حالىقارالىق ساۋداداعى پروتەكتسيونيزمنٸڭ ٶسۋٸ جەنە گەوساياسي قايشىلىقتاردىڭ ۋشىعۋى قاتىسۋشىلاردىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋدىردى.
ٶز سٶزٸندە قر سٸم باسشىسى قازاقستاننىڭ بۇۇ جارعىسى مەن حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىنا نەگٸزدەلگەن ەدٸلەتتٸ, ينكليۋزيۆتٸ جەنە ورنىقتى تەرتٸپتٸ نىعايتۋعا بەيٸلدٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"استانا تەپە-تەڭ جەنە كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات جٷرگٸزە وتىرىپ, دۋال ەمەس, كٶپٸر سالادى جەنە بارلىق ەلدەرمەن سەرٸكتەستٸكتٸ دامىتادى", – دەدٸ م.نۇرتٸلەۋ.
قازاقستان دەلەگاتسيياسىنىڭ باسشىسى ازييا, افريكا مەن لاتىن امەريكاسىنداعى ورتا دەرجاۆالارىنىڭ جاھاندىق شەشٸم قابىلداۋ پروتسەسٸندەگٸ رٶلٸن ارتتىرۋدى قولدايتىنىن جەتكٸزدٸ. وسى تۇرعىدا ناقتى قادامدار رەتٸندە سامميت قاتىسۋشىلارىنىڭ نازارىنا ەلٸمٸزدٸڭ بٸرقاتار حالىقارالىق باستامالارى, ونىڭ ٸشٸندە الماتىدا ورتالىق ازييا مەن اۋعانستان ٷشٸن ورنىقتى دامۋ ماقساتتارى جٶنٸندەگٸ بۇۇ ٶڭٸرلٸك ورتالىعىنىڭ قۇرىلۋى جەنە ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر ليدەرلەرٸنٸڭ سەزٸن ٶتكٸزٸلۋٸ ۇسىنىلدى.
سونىمەن قاتار مينيستر قازاقستاننىڭ بريكس ەلدەرٸمەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە, تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا مٷددەلٸ ەكەنٸن ايتتى. بۇل سالادا قازاقستاننىڭ جەتٸستٸكتەرٸ ەرەكشە اتالىپ ٶتتٸ.
"قازاقستان ادامعا باعىتتالعان, ينكليۋزيۆتٸ جەنە ورنىقتى تەسٸلدٸ ٸلگەرٸلەتۋ جولىندا ىنتىماقتاسۋعا دايىن. بۇل – ادامزات ٷشٸن ەدٸلەتتٸ تسيفرلىق بولاشاقتى قامتاماسىز ەتۋ جولى", – دەدٸ ول.
سامميت اياسىندا قازاقستان سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشپەن, دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى تەدروس گەبرەيەسۋسپەن, ازييا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسييالار بانكٸنٸڭ پرەزيدەنتٸ تسزين ليتسيۋنمەن, سونداي-اق بەلارۋس سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ ماكسيم رىجەنكوۆپەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزٸپ, كٶپجاقتى جەنە ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارىن تالقىلادى.
ال وسى سەتتە اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ مۇحيتتىڭ ارعى جاعىنان دوق كٶرسەتٸپ, بريكس ساياساتىن قولدايتىن ەلدەرگە 10% قوسىمشا تاريف سالىناتىنىن جارييالادى.
"بريكس-تٸڭ انتيامەريكالىق ساياساتىن قولداپ-قولپاشتاعان كەز-كەلگەن ەلدەن 10% قوسىمشا تاريف الىنادى. بۇل ساياساتتى ۇستاناتىندارعا ەشقانداي جەڭٸلدٸك بولمايدى", - دەپ جازدى ترامپ Truth Social ەلەۋمەتتٸك جەلٸسٸندە.
بريكس ەلدەرٸنٸڭ كٶشباسشىلارى اقش-تىڭ ەلەمدٸك ساۋدانىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن تاريفتٸك شارالارىنا قارسى شىقتى. برازيليياداعى بريكس سامميتٸنە قاتىسۋشىلاردىڭ بٸرلەسكەن دەكلاراتسيياسىندا بٸرجاقتى تاريفتٸك جەنە تاريفتٸك ەمەس شارالار ساۋدانى بۇرمالايتىنى جەنە دٷنيەجٷزٸلٸك ساۋدا ۇيىمىنىڭ ەرەجەلەرٸنە قايشى كەلەتٸنٸ ايتىلادى.
ال بٷگٸن دونالد ترامپتىڭ بٸرقاتار ەلدەردٸڭ, سونىڭ ٸشٸندە قازاقستان پرەزيدەنتٸنە دە حات جولداعانى بەلگٸلٸ بولدى. وندا باج سالىعى كٶتەرٸلەتٸنٸ ايتىلادى. اقش 2025 جىلعى 1 تامىزدان باستاپ قازاقستاننان كەلەتٸن بارلىق ٶنٸمگە 25 پايىز كٶلەمٸندە باج سالىعى سالىناتىنىن مەلٸمدەدٸ. وسىنداي مازمۇنداعى حاتتاردى 10-نان اسا ەلدٸڭ باسشىلارىنا جولدانعان. 1 تامىزدان باستاپ جاپونييا, وڭتٷستٸك كورەيا, مالايزييا جەنە تۋنيس ەلدەرٸنەن كەلەتٸن ٶنٸمدەرگە دە 25 پايىزدىق تاريف قولدانىلا باستايدى. ال وڭتٷستٸك افريكا, بوسنييا جەنە گەرتسەگوۆينا ٷشٸن باج مٶلشەرٸ 30 پايىز, سەربييا مەن بانگلادەش ٷشٸن 35 پايىز, يندونەزييا ٷشٸن 32 پايىز, لاوس پەن ميانما ٷشٸن 40 پايىز دەڭگەيٸندە بەلگٸلەنەدٸ.
ايتا كەتسەك, بريكس (BRICS – Brazil, Russia, India, China, South Africa) 2006 جىلى قۇرىلعان, ەلەم اۋماعىنىڭ 35%-ىن, حالىق سانىنىڭ 50%-ىن جەنە جاھاندىق جٸٶ-نٸڭ 40%-ىن قامتيدى.
بريكس-كە 11 مٷشە ەل (برازيلييا, رەسەي, ٷندٸستان, قىتاي, وڭتٷستٸك افريكا, ەفيوپييا, يندونەزييا, باە, ساۋد ارابيياسى, مىسىر جەنە يران), سونداي-اق 10 سەرٸكتەس ەل (قازاقستان, بەلارۋس, بوليۆييا, ۆەتنام, كۋبا, مالايزييا, نيگەرييا, تايلاند, ۋگاندا جەنە ٶزبەكستان) كٸرەدٸ. سونىمەن قاتار سامميتكە چيلي, كولۋمبييا, تٷركييا, ۋرۋگۆاي, پالەستينا, كەنييا, مەكسيكا, افريكا كەڭەسٸ, ازييا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسييالار بانكٸ, لاتىن امەريكاسى مەن كاريب باسسەينٸ دامۋ بانكٸ, جاڭا دامۋ بانكٸ, بۇۇ, دسۇ جەنە ددسۇ ٶكٸلدەرٸ شاقىرىلدى.
