Belgili pedagog Ahmetjan Aiatjanuly óziniń jelidegi paraqshasynda mekteptegi jemqorlyqqa qatysty oi-pikirin jazdy. Bilikti maman búginde mektep direktorlary esepshiniń jumysyn baqylai almaityndyqtan býhgalterler jemqorlyqqa batyp jatqanyn jazdy, – dep habarlaidy Dalanews.kz.
– Buryn jemqor sheneýnik degendi jii aitýshy edik. Qazir jemqor býhgalter, jemqor direktor degendi kóp aitatyn boldyq...
Negizi jemqorlyq tutas júiede, tutas qoǵamda aýyr deńgeide. Al sońǵy jyldarda ashylyp jatqan orta bilim salasyndaǵy jemqorlyq tek búgin bolǵan jemqorlyq emes.
Buryn mektepter aýdanǵa qaraityn, bar qarjyny bóletin de, biýdjetin retteitin de aýdan edi. Ol kezde kóp jemqorlyq faktisin aýdan ózi rettep, jabatyndyqtan bilinbei qalatyn.
Qazir mektep tike oblysqa qaraidy, ne jese de kórinip qalady. Ne jese de ashylyp qalady. Bul – óte durys úrdis.
Endi máselege kishkene tereńdesek, Jetisý, Jambyl, Qyzylorda oblystaryndaǵy mektepterde bylyqtar biriniń sońynan biri ashylyp, kináli tek býhgalter bolyp jatyr. Mekteptegi jemqorlyq faktilerinde kináliler shynymen tek býhgalter me?!
Joq!
Oǵan jol berip otyrǵandar da, aqshany bólisip otyrǵandar da jazasyz qalmaýy kerek!
Bul áńgimeni bári aityp jatyr ǵoi, jemqorlyq týraly bári jazyp jatyr. Durys, ashyla túsý kerek. Jemqorlyqsyz, ádiletti qoǵam bolmai, ilgeri baspaimyz.
Al men osy mektepterdegi jemqorlyqtyń sebebine úńilip kóreiin.
Birinshiden, direktorlar ekonomikalyq, qarjylyq jaǵynan, esepshiler jumysynan, IT turǵysynan saýatsyz.
Býhgalterler qoldanatyn baǵdarlamalardan da, tipti kadr jalaqysyn esepteýdi de bilmeidi.
Sondyqtan óziniń qol qoiatyn elektrondy tsifrly qol tańbasyn (ETsQ) býhgalterge beredi de, olarǵa «senip» otyra beredi. Al basshysy saýatsyz býhgalter óz bilgenin isteidi.
Ekinshiden, qazirgi júiede mektepke saýatty direktor tartý múmkin emes. Sebebi, jaýapkershilik óte aýyr, tańnyń atysy, keshtiń batysy búkil balanyń taǵdyrynan bastap, búkil mekteptiń kúl-qoqysyna deiin jaýap beredi.
Al jalaqysy óziniń qol astyndaǵy muǵalimnen eki ese tómen. Saýatty kadrlar muǵalim bolyp tynysh júrýdi jón kóredi. Ákimshilikke attap baspaidy.
Sonymen direktor orynbasary, direktor bolatyndar mánsapqumarlyqpen barady nemese muǵalim bolýdan qashyp barady. Áitpese, janyp turǵan, bárinen habary bar bilimdi muǵalim jaýapkershiligi 5 ese aýyr, jalaqysy az jumysqa jolamaidy.
Qazir mektepte direktor bolyp júrgen jandardy eki topqa bólemin. Biri – uzaq ýaqyt basshylyq qyzmette jumys istep úirenip qalǵandar, ekinshileri – qandai da bir maqsatpen direktor bolǵandar.
Olardyń ishinde maqsaty aqsha bolǵandar da, mánsap bolǵandary da bar. Onyń ekeýi de shamasy kelse jeidi nemese býhgalterine jegizedi.
Dál osy jerde júieni rettemei bul jemqorlyqty tizgindeý múmkin emes.
Úshinshiden, direktordyń mindetin atqarýshy taǵdyry. Qazir elimizde 500-den astam mektepte direktor joq, mindetin atqarýshylar otyr.
Olar – ýaqytsha amalsyz otyrǵan adamdar. Shamasy jetse, ekonomikalyq máselege bas qatyrǵysy kelmeidi. Sondyqtan da býhgalterge jeýge jeńil.
Tórtinshiden, óńirlerde býhgalterge de, mektep direktoryna da joǵarydan memlekettik tapsyrys mindetteletin kompaniialar bar.
Olar joǵarynyń tapsyrmasymen sondai «myqty» kompaniialarmen jumys jasaýǵa mindetti bolady. Ol kompaniialar bireýlerge «shápkisin» berip otyrady. Bul jemqorlyq tipten aýyr.
Besinshiden, jalpy direktor – burynǵy muǵalim, burynǵy direktor orynbasary. Ol qarjy, ekonomika, aqsha esepteýge múlde joq adamdar. Al býhgalter kásibi maman... Osydan da biraz nárseniń beti ashylady.
2018 jyly Ómir Shynybekuly "Mekteptegi jan basyna qarjylandyrý biraz direktordyń taǵdyryn oiran etedi, olardy aqshany durys jaratýǵa úiretý kerek" dep edi... Sol aitqany kelip jatyr...
Shyny kerek, búgingi direktorǵa (mektep basshysyna) qoiylatyn talap óte joǵary.
Birinshi, oqýshymen jumys.
Ekinshi, ujymmen jumys
Úshinshi, ata-anamen jumys
Tórtinshi, joǵary organdarmen jumys
Besinshi, qarjymen jumys
Altynshy, sharýashylyq jumys, –dep kete beretin aýyr jumystar bar. Onyń ishindegi eń qiyny – adammen jumys. Mysaly, búgingi bir kúnińdi bir ǵana adam byt-shytyn ete salady. Bir ǵana adam bir kúndik júikeńdi qurta salady. Dál osyndai kezde direktor bolý – otqa óz erkińmen túsýge para-par!
Menińshe, máseleni basqasha retteý kerek!
Bir óńirlerde mektepke jumysqa turý 2,5 million teńge eken, ony antikor da, ákimdik te, eldiń bári de biledi...
Biraq bári bilmegendei... Nege?
Osydan-aq bári túsinikti...
Mektep jemqorlyqtan qutylmaiynsha memleket jemqorlyqtan qutylmaidy.
Nemese kerisinshe, memleket jemqorlyqtan qutylmaiynsha mektep jemqorlyqtan qutylmaidy...
Bul baǵytta aitatyn dúnie kóóp, átteń! Biraq bizdi kim tyńdaidy...
