Ótkennen qalǵan oi men is-qimyl ádetinen arylýymyz kerek
Bul suraqtar nege týady? Munyń sebepteri kóp. Bireý bolyp jatqan ózgeristerdiń mánin áli anyq túsinbegen syńaily. Endi bireý qalyptasqan jaǵdaidyń kúrdeliligin tolyq uǵyna bermeidi, iaǵni senimsiz.
Endi bireý óziniń jan samarqaýlyǵy men tynyshtyǵynan aiyrylǵysy kelmeidi, óziniń de, ózgelerdiń kúshine sene qoimaidy, óziniń is-qimyly úshin jaýapkershilik júgin kóterý daǵdysy joq.
Burynǵy keritartpa ádetterdiń salmaǵyn, osy qysqa kezeńde shoǵyrlanǵan jańa kózqarastardyń kúrdeliligin, ádetten tys ekenin eskersek, túsinýge bolady.
Jańarý kezinde jańa dándi qaýyzynan aiyryp ala bilý qajet. Osynyń bári – qalypty tabiǵi nárseler.
Ómirimizdiń barlyq máseleleri boiynsha qoǵamda bolyp jatqan pikirtalastar zańdy. Ol júrip jatyr, aldaǵy ýaqytta da júre beredi. Onyń qoǵamdyq damýǵa igi yqpaly barǵan saiyn aiqyndala túsetini anyq.
Jańa kózqaras, jańalyqtyń dúniege kelýi qashan da oǵan degen kózqarasty jáne osy jańalyq jónindegi pikirlerdi shielenistiredi, ol da zańdylyq.
Búgingi jaǵdaida naǵyz pikirtalastyń, shyn kózqarastar jónindegi shynaiy alańdatýshylyqtyń, eń jaqsy jaýaptar men sheshimderdi izdestirýdiń qalai qaida júrip jatqanyn dál ajyrata bilý mańyzdy.
Jańarýǵa keritartpa qarsylyq – ótkennen qalǵan oi men is-qimyl ádetiniń, daǵdysynyń salmaǵynan arylýymyz kerek.
Bótenniń esebinen ómir súrip ádettengenderdiń jáne bul ádetten arylǵysy kelmeitinderdiń ózimshil múddelerinen arylmaiynsha elimiz jańaryp, Jańa Qazaqstandy qurý múmkin emes.
Jańarý áldebir nárseni "joqtap" qana qoimaidy, ol sonymen birge áldebir nársege qarsy shyǵady da.
Olardyń qarsylyǵy bizdiń jaqsyraq, kirshiksiz, mazmundyraq ómir súrýimizge, tezirek ilgeri basýymyzǵa, jańa jolda bolmai qoimaityn qatelikter men aǵattyqtarǵa neǵurlym azyraq qun tóleýimizge bóget jasaidy.
Sondyqtan qazirgi jaǵdaida naǵyz pikirtalastyń, shyn kózqaras (problemalar) jónindegi shynaiy alańdatýshylyqtyń, eń jaqsy jaýaptar men sheshimderdi izdestirýdiń qaida qalai júrip jatqanyn dál ajyrata bilýimiz kerek.
Tarihymyzdyń janǵa batatyn máselelerin ataýsyz qaldyrý – shyndyqty elemeý, zańsyzdyq pen ozbyrlyqtyń jazyqsyz qurbany bolǵan esimin qurmetteý, baǵa berý. Shyndyq bireý. Tolyq aiqyndyq, dáldik pen dáiektilik, bolashaqqa adamgershilik turǵysynan baǵdar kerek bizge. Osy arqyly ádildikke bas iiemiz.
Jańa Qazaqstanǵa jaltaqtyq jaraspaidy
Jastarǵa senim artý. Jastardyń sana-sezimindegi qazirgi "qiǵashtyqtar" –búgin týǵan derttiń nyshandary emes. Onyń túp-tamyry ótkende jatyr. Ol – biz jastardy kóp jyldar boiy ustap kelgen "dietanyń", minbeden aitylǵan sóz ben kúndelikti ómirde bolyp jatqan nárselerdiń arasyndaǵy sáikessizdiktiń saldary.
Búgingi tańda efir ashyq, tyiym salynǵan taqyryp joq siiaqty.
Daý, pikirtalas, aitys, árine, kerek. Olar bizdi alda da kútip tur. Alda ótkenniń "minalary" jarylǵysh zattaryndai kómilgen úiindiler de kóp.
Olardy bárimiz bir kisidei jumylyp tazartýymyz kerek. Bizge jańarýdy ilgeri bastyrýǵa kómektesetin, jańǵyrý tóńiregine toptastyrýǵa jetkizetin talastar kerek.
Tek bir-birimizdi kúielemeiik, kúieden arylý qiyn, tektilikten aspaiyq.
Janǵa batatyn máselelerdi ataýsyz qaldyrý, shyndyqty elemeý, zańsyzdyq pen ozbyrlyqty boldyrmaý mańyzdy.
Shyndyq bireý – tolyq aiqyndyq, dáldik pen dáiektilik, bolashaqqa adamgershilik baǵdar berý.
Ashynba qyzbalyqqa salynyp, daý ústinde keide saiasi mádeniet bir-birin tyńdai bilý, qoǵamdyq pikirtalasta (protsesterge) ǵylymi taldaý jasai bilý jetispeitinin, tipti jai ǵana bilim jetpei jatatyny jasyryn emes.
Saiyp kelgende, oi men is-qimyl, eski nárseden arylý, biz oilaǵandai, Jańa Qazaqstanǵa ený áli jaltaqtyq týdyrýda.
Biraq búgingi tańda bárimizdi biriktirip otyrǵan basty másele – keri oralýǵa bolmaityndyǵyn túsinýimiz kerek. Ne desek te, qoǵamdy sapalyq jaǵynan jańartýǵa, baǵytty ózgertip, qaita túleýge baǵyttalǵan jańa kezeń bastaldy.
Ómirge syn turǵysynan qarai bilý mańyzdy
Oi men is-qimyl, qoǵamdyq sana men praktikalyq jumystyń sipatyn aiqyndap, ómirge barǵan saiyn tereńirek enýdi, naǵyz shyndyq týraly ashyq, búkpesiz, tsifrlar men faktilerdi keltire otyryp aitýdy úirendik.
Eńsemizdi kóterip, boiymyzdy tiktedik, faktilerge taisalmai, adal qarap, tolǵaǵy jetken nárseler týraly búkpesiz, estirtip aitatyn boldyq, qanshama jyldar boiy qordalanyp qalǵan problemalardy sheshýdiń tásilderin birlesip izdestirip talqylaýdamyz.
Osy betburys jasalmasa, naqty ózgeristerge betburys bolýy múmkin emes edi.
Jaryq mol bolsyn. Initsiativa mol bolsyn! Jaýapkershilik mol bolsyn. Tek jańarýdyń tereń sipatyn, jańasha saiasi oilaý júiesin tezirek meńgereiik. Biz Jańa Qazaqstandy – tujyrymdamasy eń adamgershil, eń ádiletti qoǵam ornata alamyz jáne solai etýge mindettimiz. Jariialyq kóbirek bolsyn, sonyń buljytpai oryndalýynyń berik ustanymyna súieneiik, ortaq isimizge sáttilik tileiik.
Jetken jetistigimizdiń biri – oi men sóz bostandyǵynsyz, pikirlerdiń ashyq ta keń qaqtyǵysynsyz, bizdiń ómirge syn turǵysynan kóz jiberýsiz – Jańa Qazaqstan qurý múmkin emes edi.
Ótkenimiz – búgingi kún úshin, qaita qurý mindetterin sheshý úshin ómirlik qajettilik.
Eger biz búgingi tańda óz tarihymyzǵa syn kózben zer salyp otyrsaq, munyń sebebi bolashaqqa jetkizetin joldy jaqsyraq, tolyǵyraq elestetkimiz keletindikten ǵana.
Berikjan ÁLMUHAMBETOV, Abai atyndaǵy QazUPÝ Ardagerler keńesiniń tóraǵasy, pedagogika ǵylymdarynyń doktory, professor
