Bilikti maman jarqyn bolashaqqa bastaidy
«Bir jyldyǵyn oilaǵan halyq bidai egedi, júz jyldyǵyn oilaǵan halyq aǵash egedi, myń jyldyǵyn oilaǵan halyq sanaly urpaq tárbieleidi» dep dana halqymyz aitqandai, elimizdiń san ǵasyrǵa jalǵasar bolashaǵy búgingi urapqtyń tárbiesi men bilimine tikelei bailanysty. Óitkeni keshegi tarihymyz ben búgingi bilim salasyna enip jatqan ozyq aqparattyq-tehnologiialardy jetik meńgergen jas býyn el erteńin jarqyn bolashaqqa jeteleidi.
Sonaý HIH ǵasyrdyń ózinde uly pedagog Ybyrai Altynsarin qazaq jastaryna arnaǵan «Óner-bilim bar jurttar, tastan sarai salǵyzǵan, aishylyq alys jerlerden, kózińdi ashyp-jumǵansha, jyldam habar alǵyzǵan», degen óleń joldary arqyly óner-bilimge qushtar bolyp, sapaly bilimdi tereń meńgergen eldiń qol jetkizer tabystarynyń da orasan bolatynyn sol zamannyń ózinde-aq baǵdarlap ketken bolatyn. Al keshegi Alash arystarynyń da qazaq saharasynda bilim oshaqtarynyń kóptep ashylýyna tikelei aralasýyndaǵy negizgi maqsat eldiń kózin ashý edi. Sodan beri, mine, zymyrap 100 jyldan astam ýaqyt ótse de bilim berý máselesi óz mańyzyn joia qoiǵan joq. Qaita jyl artynan jyl ótken saiyn ǵylym-bilimge degen bet burys joǵary talapty qajet etip jatyr. Búgingi álem Tórtinshi ónerkásiptik revoliýtsiianyń qaqpasyn aiqara ashyp, buryn qiial-ǵajaiyp ertegilerde oryn alatyn kórinister shynaiy ómirde kórinis tabýda. Sebebi HHI ǵasyr ǵylym men bilimniń, tsifrlyq qoǵamnyń ǵasyry.
2019 jyly búkil álem buryn-sońdy kórmegen COVID-19 dep atalatyn alapat indetpen betpe-bet keldi. Alǵashynda qansha moiyndaǵymyz kelmese de, bul pandemiianyń aldynda kúlli álem dármensiz ekenin ańǵartty. Endigi jerde álem úmitten kúdigi basym, túbi joq tereń haýosqa ainalyp ketkendei edi. Biraq ǵylym men bilimi qaryshtap damyǵan, ozyq tehnologiiamen qarýlanǵan elder bul kúrdeli jaǵdaidan da shyǵýdyń jolyn taba bildi. Mine, bul da ozyq tehnologiialardy erkin meńgergen bilimdi urpaqtyń qolymen jasalyp otyrǵany aitpasa da túsinikti.
Biz ǵylymǵa qulash sermegen ozyq memleketterdiń kóshinen qalmaý jolynda aianbai eńbek etýde ózimizdiń ulttyq kodymyzdan alystap qalmaýymyz shart. Sebebi ata-babalar ósietimen boiǵa daryǵan ulttyq qundylyqtarymyzdy búgingi jańa protsespen úndestirgende ǵana bizdiń utarymyz mol bolary anyq. Bul týrasynda ótken jylǵy tamyz keńesine qatysqan QR Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev: «Ulttyq qundylyqqa qanyǵyp ósken órenniń tanymy tereń, dini berik bolady. Ata-babalar amanat etken ulan-ǵaiyr dalany aman saqtaý - eń aldymen jas býynǵa artylǵan zor úmit. Keiingi urpaq Táýelsizdigimizdiń týyn árqashan biik ustaýy tiis. Sondyqtan bilimi tereń, oiy ozyq urpaqty tárbieleitin muǵalimder qaýymyna zor jaýapkershilik júkteledi», – degen bolatyn.
Elimizdegi pedagogikalyq bilim mekemeleriniń ustahanasy atanǵan – Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń de bul jolda atqaryp otyrǵan jumystary da orasan. Óitkeni pandemiia aiaqqa tusaý salǵan ýaqytta da stýdentterimizdiń kedergisiz bilim alýy úshin qyrýar sharalardy júzege asyryp, abyroi-biiginen kórine bilgen oqý ordasy urpaq tárbieleýde qashan da bilim men tárbieni qatar alyp keledi. Pandemiia bastalǵan ýaqytta tsifrlyq bilim berýdi jedel qolǵa alǵan Abai ýniversiteti bilim berýdi uiymdastyrýda búgingi tańǵa deiin elimiz ben álemniń kóptegen joǵary oqý oryndarymen áriptestik ornatyp, bilim berýdiń ońtaily jolyn taýyp keledi.
Karantindik shekteýler aitarlyqtai kedergi keltirgenimen biylǵy jańa oqý jylynda tabysty bastady. Atap aitar bolsaq, bilimdi stýdent bilikti ustazdyń arqasynda ǵana júzege asatynyn tereńnen oilaǵan ýniversitet basshylyǵy oqý jyly bastalmas buryn ýniversitetimizdiń professor-oqytýshylarynyń biliktiligin taǵy da jetildirý maqsatynda «Sandyq pedagog-2» jazǵy mektebin qolǵa aldy. Bul mektepte oqytýshylarymyz tsifrlyq bilim berýde qoldanylatyn kóptegen pedagogikalyq ádis-tásilderdi erkin meńgerip shyqty. Biz byltyrǵy jyldyń ózinde professor-oqytýshylar quramyna ZOOM, Dissord, Meet, Univer platformalary arqyly onlain dáristi qalai uiymdastyrý kerektigi jaiynda eki aptalyq kýrstar uiymdastyryp, byltyrǵy dáris-seminar sabaqtaryn osy platformalar kómegimen júzege asyrǵan bolatynbyz. Oqytýshylarymyzdyń tsifrlyq saýattylyǵyn odan ári jetildirý maqsatynda ýniversitetimizdiń «Testtileý» ortalyǵy biyl «Ms. Teams» platformasynda dáris-seminar sabaqtaryn qalai uiymdastyrýǵa bolatynyn jaiynda onlain-kýrstar ótkizdi. Bul kýrstan professor-oqytýshylar quramy «WordWall», «Kahoot», «Oqýlyq» jáne taǵy basqa servisterdi Ms. Teams-ta qalai qoldaný kerektigin jáne jańa sabaqty bekitý kezeńinde nemese praktikalyq sabaqtarda keri bailanysty uiymdastyrý, stýdentterdiń bilimin baǵalaý joldaryn erkin meńgerip shyqty. Sóitip biz, biylǵy oqý jylyn úlken daiyndyqpen bastadyq. Sonymen qatar ýniversitetimiz jaqyn kúnderi «Koýching» ádisimen bilim berýdi qolǵa alatyn bolady.
Koýchingtiń sózdik maǵynasyna súiener bolsaq, koýching (aǵylsh. coaching — oqytý, jattyqtyrý) — konsalting jáne trening ádisi; klassikalyq konsalting pen treningten aiyrmashylyǵy — koých keńes jáne qatań usynystar bermeidi, ol sheshimdi klientpen birlese otyryp izdestiredi. Al psihologiiadan aiyrmashylyǵy koýchingtegi motivatsiianyń baǵytynda. Koýchpen jumys isteýde belgili bir maqsatqa, ómirde jáne jumysta jańa, pozitivti tujyrymdalǵan nátijelerge jetý uiǵarylady. Iaǵni, koýchingte adamnyń jeke, otbasylyq nemese biznestegi ómirinde maqsatqa, nátijege qol jetkizý kózdeledi. Biz osy ádisti qoldaný arqyly bilim alýshylarymyzdyń óndiristik praktikany sheber uiymdastyryp, zaman talabyna sai maman iesi bolý jolynda jumystar atqaratyn bolamyz.
Biylǵy jańa oqý jylynda qara shańyraq bilim ordasy 6758 jas túlekpen tolyqty. Onyń 5704-i bakalavriat, 826-sy magistratýra, 58-i Phd doktorantýra bilim alýshylary. Memlekettik grant iegerleri - 2151, aqyly bólimdegi stýdentter sany 3553-ti qurady. Elimizdiń túpkir-túpkirinen osy oqý jylynda ýniversitetimizge 466 «Altyn belgi» iegeri, 579 erekshe úlgidegi attestat pen diplom iegerleri oqýǵa tústi. Bul kórsetkish 2020/2021 oqý jylyndaǵy qabyldaýdan 40% - ǵa joǵary. Bizdiń ýniversitetimizde elimizdiń jas túlekterinen bólek sheteldik 207 azamat oqýǵa niet bildirip, bilimalýshylar qataryna qosyldy.
Aitar ketetin bolsam, negizgi suranys pedagogikalyq, sonyń ishinde V018 - Shetel tili muǵalaimderin daiarlaý, V005 – Dene shynyqtyrý muǵalimderin daiarlaý, V016 – Qazaq tili jáne ádebieti muǵalimderin daiarlaý bilim berý baǵdarlamaryna óte joǵary bolyp otyr. «Ustaz» mamandyǵyn tańdap, keshegi Y.Altynsarin atalarynyń jolyn jalǵastyrýǵa bel bailaǵan jastar sanynyń artýy, árine, qýantarlyq jaǵdai. Sondai-aq V049 – Quqyq, V055 – Matematika jáne statistika, V054 – Fizika bilim berý baǵdarlamalaryn tańdaǵan talapkerler sany da edáýir joǵary.
Bul jumystar jańa oqý jylynyń basynda qabyldaý komissiiasy ornalasqan ǵimaratta Ashyq baǵdarlamasy, talon arqyly kezekke turý, sanitarlyq normalardy saqtaý arqyly oflain formatynda júrgizilse, sonymen birgi onlain formatta ýniversitettiń resmi saitynda Univer júiesi, e.gov memlekettik qyzmetter jáne onlain aqparat saity arqyly da talapkerler qujatyn qabyldaý júzege asty. Barlyq jańa aqparattar boiynsha kaznpu.kz saity jáne @kaznpu_university - instagram, facebook, @abai.family - TikTok paraqshalarynda, telegram, whatsapp mesendjerleri, ýniversitet Sall– ortalyǵy arqyly talapkerlerge habarlar taratylyp otyrdy.
Iaǵni bul degenimiz, bizdiń oqý ornymyzdyń elimizdegi suranysy joǵary ýniversitetterdiń biri ekenin aiqyndap otyr. Endigi jerde ýniversitet tabaldyryǵyn attaǵan osynshama jas túlek ozyq tájiribelermen úndesken ulttyq naqyshtaǵy bilimmen qarýlanyp, elimizdiń básekege qabiletti sapaly mamandar qataryn arttyratyn bolady. Sondai-aq biz biyl úshinshi jyl qatarynan dýaldy oqytý baǵdarlamasyn tabysty júzege asyryp kelemiz. Bul baǵdarlamany elimizde alǵashqylardyń biri bolyp bizdiń ýniversitetimiz qolǵa alǵan bolatyn. Osy dýaldy oqytý baǵdarlamasyn utymdy uiymdastary bilýdiń arqasynda biz, ózimizdiń kóptegen túlekterimizdiń mamandyǵy boiynsha jumysqa ornalasýyna tolyq múmkindik berip otyrmyz. Mysaly dýaldy oqytý baǵdarlamasy negizinde birinshi 2019/2020 oqý jylynda jyl boiy mektepke barǵan praktikant-stýdentterimizdiń 107-si sol praktika ótken jerinde ári qarai maman retinde qalsa, byltyrǵy 2020/2021 oqý jylynda 297 stýdent jumysqa ornalasty. Bul kórsetkishter biylǵy oqý jylynda eki esege artatyny sózsiz. Óitkeni biz biylǵy bitirýshi túlekterdiń óndiristik praktikaǵa barar aldyndaǵy úsh aptalyq «Jańartylǵan bilim mazmunynda» uiymdastyrylatyn oqý kýrsyn «Órleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵymen birlese otyryp júzege asyrdyq. Biylǵy óndiristik praktikany jańasha uiymdastyrý úshin 2021 jyldyń 26 maýsymynda Basqarma Tóraǵasy-Rektor Darhan Nurlanuly Bilálov «Órleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵynyń direktory Asel Mýhametjanovamen kezdesip, osy salada áriptestik ornatý maqsatynda eki jaqty memorandýmǵa qol qoiǵan edi. Osy memorandýmnyń negizinde biylǵy bitirýshi túlekterimizge ýniversitetimizdiń bilikti mamandarymen qatar, «Órleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵynyń mamandary da «Jańartylǵan bilim mazmunynda» úsh aptalyq dárister ótkizdi. «Jańartylǵan bilim berý mazmuny boiynsha dýaldy oqytýdy uiymdastyrý úshin pedagogikalyq mamandyqtardyń bitirýshi kýrs stýdentterin daiarlaý» boiynsha 72 saǵattyq qazaq jáne orys tilderinde bilktilikti arttyrý kýrstarynyń baǵdarlamasy daiarlandy. Bitirýshi kýrs stýdentteri tek ózimizdiń bilikti mamandarymyzdy ǵana emes, sonymen qatar «Órleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵy mamandarynyń da jańartylǵan mazmun boiynsha dárster tyńdap, bilimderin jetildirýge múmkindikter berildi. Munda tek «Órleý» biliktilikti arttyrý ulttyq ortalyǵynyń Almaty qalasyndaǵy filaly mamandary ǵana emes, elimizdiń 10 aimaǵynan onlain rejiminde bilikti mamandar sabaqty koýching ádisi boiynsha uiymdastyrý jóninde dárister oqyp, óz tájiribelerimen bólisti. «Órleý» mamandary bul kýrsta «Kriterialdy baǵalaýdyń qaǵidattary men qurylymy», formatiti baǵalaýdaǵy reflektsiia jáne keri bailanys ádisteri», «Toqsan boiynsha jiyntyq baǵalaýǵa arnalǵan tapsyrmalardy ázirleý», «Esse: sheberlik pen úilesimdilik», «Ǵylymi joba ázirleýdiń tiimdi tásili» jáne t.b. taqyryptarda mazmundy dárister men praktikalyq sabaqtar uiymdastyryp, bilima alýshylardyń biliktiligin arttyrýǵa yqpal ete bildi. Biylǵy uiymdastyrylǵan kýrsqa ýniversitetimizdiń 1500 bilimalýshy qatysty. Osy úsh aptalyq kýrstan soń pedagogikalyq praktikaǵa bólinip, Almaty qalasynyń mektepterine jol tartqan stýdentterimiz basshylyq tarapynan uiymdastyrylǵan bul qamqorlyqtyń zor kómegi bolyp jatqany týrasynda erekshe alǵystaryn bildirdi.
Sondai-aq mekteppen bailanysty únemi jandandyryp otyrý maqsatynda Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń bastamasymen orta bilim berý uiymdarynyń muǵalimderine arnalǵan «Ǵylymi joba jazýdyń tiimdi tásilderi» taqyrybynda onlain kýrs uiymdastyryldy. Kýrsqa Nur-Sultan, Qyzylorda, Almaty qalalarynan, Almaty, Soltústik Qazaqstan, Qaraǵandy jáne Jambyl oblystarynan kóptegen muǵalimder qatysty. Bul sharada «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi Edilbai Ospanov muǵalimderge ǵylymi joba ázirleý, ǵylymi jobany josparlaý, taqyryp tańdaý taqyryptarynda baǵyt berdi. Mektep muǵalimderi keri bailanys jasap ǵylymi jobaǵa qatysty kókeide júrgen kóptegen saýaldaryn joldap onyń tushymdy jaýabyn da aldy. Kýrs sońynda qatysýshylarǵa sertifikat berildi. Jáne oqý ornymyzdyń bastamasymen bilim berý uiymdary basshylarynyń biliktiligin arttyrý maqsatynda «Mekteptegi kóshbasshylyq jáne tiimdi basqarý» kýrsy joǵary deńgeide uiymdastyryldy. Kýrsqa Almaty oblysy Bilim basqarmasynyń jáne Qarasai aýdanynyń bilim bóliminiń mektep direktorlary men basshylyǵy qatysty.
Kýrsty tájiribeli sarapshylar QR Prezidentiniń «Bolashaq» stipendiiasynyń iegeri, 2010-2011 jyldary Ulybritaniiadaǵy Nottingem ýniversitetiniń magistri, 2018 jyldan beri Ýorik ýniversiteti (Ulybritaniia) Bilim salasyn zertteý departamentiniń zertteýshi-assistenti, PhD doktorant, 2021 jyly Bilim berý salasyndaǵy zertteýler boiynsha Eýropalyq konferentsiiasynyń (ECER) áleýmettik stipendiia iegeri Anar Muhtarova men «Bolashaq» baǵdarlamasy boiynsha Ulybritaniianyń Ýorik Ýniversitetinde Bilim berýdegi kóshbasshylyq jáne menedjment boiynsha magistr dárejesin alǵan, Qazaqstandaǵy ustazdardyń kóshbasshylyǵy (TLK-QUK) baǵdarlamasyn taldaýǵa bailanysty jobanyń ǵylymi kómekshisi bolǵan Arailym Soltanbekova júrgizdi. Bul biliktilik kýrsy qazirgi tańda mektepte tiimdi basqarý júiesin qalyptastyrýǵa mol septigin tigizeri anyq.
Jalpy sapaly maman daiarlaýdyń basty qaǵidattaryn negizge alǵan ýniversitetmiz bul saladaǵy áriptestikti odan ári jetildire beretin bolady. Aldaǵy ýaqytta qala mektepteriniń bilikti mamandarymen birlesken tájiribelik sabaqtardy uiymdastyrý da josparda bar.
Hairýlla JÁNIBEKOV, Abai atyndaǵy QazUPÝ Akademiialyq máseleler jónindegi departament direktory.
