2016 jyldan bastap 2021 jylǵa deiin bankterdiń menshikti kapitaly 1,7 trln teńgege, al 2021 jyldan 2024 jylǵa deiin birden 4,4 trln teńgege ósken. Eger 2021 jylǵa deiin 20% joǵary rentabeldilik dep sanalsa, onda da bir rettik birqatar faktorlardyń arqasynda, al qazir bul kórsenkishtiń turaqty túrde 30% jáne odan joǵary ekenin baiqap otyrmyz: barlyq derlik bankterde. Demek, bul degenińiz jyl saiyn bankterdiń kapitaly 30%-ǵa ósedi (dividendter tólemin eseptemegende), dep habarlaidy Dalanews.kz.
Bul qalai bolǵany? Sonda sońǵy úsh jylda bank sektorynda ne ózgerdi dersizder?
"Mundai shalt ósim bólshek nesieleýdiń órkendeýi, onda da bólip tóleý (rassrochka) tetiginiń bir jolǵa qoiýylýynyń arqasynda múmkin boldy. Bankterdiń táýekeli tómen, biraq tabysty, al suranysy paiyzdyq mólsherlemege tikelei bailanysty emes zaimdardyń bolashaǵy baryna kóz jetkizgen kez bul. Rasynda, batys keńesshileri men sarapshylarynyń ózi buǵan aldynda tań qaldy. Óitkeni olar táýekeli joǵary dep sanaityn kepildik berilmeitin tutynýshylyq zaimdar Qazaqstanda, kerisinshe qaýip-qater táýekeli tómen bolyp shyqqan. Osylaisha shyǵynyn joǵary paiyzdyq mólsherlemeler jabady degen qaýip-qateri joǵary zaim týraly ideianyń kúl-talqany shyqty. Al bizdiń ómirde bankter úshin olar korporativtik zaimdar men ásirese ShOB-qa beriletin nesielerge qaraǵanda áldeqaida táýekeli tómen", - deidi Monetarity arnasynyń avtory Vladislav Týrkin.
Onyń aitýynsha, bankter satyp alý men satý arasynda belgilenetin "spred" dep atalatyn paiyzdyq aralyq deńgeidi de turaqty túrde arttyryp otyrady. Aktivterdiń kirisi bank mindettemeleriniń qunyna qaraǵanda áldeqaida jaqsy qarqynmen ósýde.
"Esterińizde bolar, QR Ulttyq Banktegi bankterdiń ashyq pozitsiiasy sipatyndaǵy artyq ótimdilik. Sol kezde men nesieleýge baǵyttaýdy qajet etetin artyq ótimdilik paida boldy deýge erte dep aitqan edim. Sóitip teńge túrindegi depozit pen teńgelei nesieniń araqatynasyn mysalǵa keltirgenmin. Bul qalai sonda? Ulttyq Banktegi bankterdiń ashyq pozitsiiasyndaǵy qomaqty somany kórmeidi me dersizder? Ol bylai, bank balansynda depozitterden tys depozittik emes qarajat jáne ózindik kapital degen bolady. "Ótimdiliktiń artylýy" - bankterdiń rentabeldiligi men ózindik kapitaldyń artylyp jatqanynyń tikelei kórinisi. Bul arada másele bazalyq mólsherleme ósimi, sáikesinshe táýekeli tómen quraldar boiynsha syiaqy mólsherlemesi joǵary tabys ákelip, ózindik kapitaldy arttyrady. Ulttyq banktegi ashyq pozitsiia sommasy da qomaqty, biraq 30% rentalbeldilikti turaqty ustap turǵan ózindik kapital ósimi de qomaqty ǵoi. Iaǵni, bankter ózindik kapitaldy da nesielendirýge jumsaidy", - deidi ol.
Mamannyń aitýynsha, endi bankirlerdi ózindik kapitalyn qazir tabys taýyp otyrǵan quraldardan ózgesine baǵyttaý múmkin emes. Ol úshin óte joǵary paiyzdyq mólsherlemelerdi qamtityn nesieleý jobalary kerek, biraq ondai bizde joqtyń qasy.
"Sondyqtan ótimdiliktiń artylýy nemese bos aqsha týraly sóz etkende, mynany bilgen jón: negizgi soma – joǵary syiaqy mólsherlemeler, nesielendirýdiń agressivti qarqyny arqasynda óte jaqsy ósip otyratyn ózindik kapital", - deidi Týrkin.
Endi tsifrlar kelsek, sońǵy úsh jylda halyqty kreditteý kórsetkishi jylyna orta eseppen 27%-ǵa ósse, jeke kásipkerlerdi qosa alǵanda, biznesti kreditteý qarqyny orta eseppen 17%-dy qurady. Halyqty kreditteýdiń negizgi ósimine ortasha mólsherde jylyna 31%-ǵa ósken tutynýshylyq kredit berý kórsetkishi yqpal etti.
Máselen, 2024 jyly Kaspi 1,1 trln teńge tabys tapqan. 2025 jyly atalǵan bank bul kórsetkishti 20%-ǵa arttyrýdy kózdep otyr, iaǵni 1,3 trln teńgede asyrsam ba deidi.
2024 jyly Halyk 921 mlrd teńge kóleminde tabys tapty. Al biylǵy jyly olar 1,1 trln teńge paida tapsaq ba deidi, iaǵni shamamen 20% ósim. Árine, atalǵan ekinshi deńgeidegi bankter boljamdy paiyzdy sál tómendetip alyp otyr. Áitpese, 2024 jyly Kaspi banktiń tapqan tabysy 25%, al Halyk banktiki 33% bolǵany belgili.
PS. Negizi, atalǵan eki bankti qarapaiym tutynýshylar kóp paidalanady. Biri tsifrlyq artyqshylyǵyn durys kórse, biri salalyq baǵytyn utymdy paidalanýda. Iaǵni, biriniń tsifrlyq qosymshasy jaqsy jetildirilgen, qarapaiym tutynýshyǵa qolaily, al ekinshisinde, ásirese, biýdjette jumys isteitinder toptasqan. Jalaqyny osy bankten alatyndyqtan, jumysshy nesieni de osy bankten alýǵa tyrysady, óitkeni bul rette qandai bir jeńildikter qarastyrylatyndyǵy belgili.
Buǵan deiin saitymyzda "Ókirtip tabys tapsa da memleketten alǵan qaryzyn qaitarmai júrgen qai bankter" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq "Qańtar aiynyń qorytyndysy: Bank sektorynda aktivter qysqaryp, depozitter de azaiǵan" degen matrialdy da oqi otyryńyzdar. Qazaqstanda kapitaldyń sektorlyq kontrtsikldi býferin engizý jaiy qarastyrylýda. Bankter bul rettegi talapty 2026 jyldyń 1 sáýirinen bastap oryndaýǵa kóshedi. Ulttyq Bank bul sharalar júiedegi qaýip-qater táýekelderin tómendetý úshin qolǵa alynyp otyrǵanyn naqtylaidy.
