2016 جىلدان باستاپ 2021 جىلعا دەيٸن بانكتەردٸڭ مەنشٸكتٸ كاپيتالى 1,7 ترلن تەڭگەگە, ال 2021 جىلدان 2024 جىلعا دەيٸن بٸردەن 4,4 ترلن تەڭگەگە ٶسكەن. ەگەر 2021 جىلعا دەيٸن 20% جوعارى رەنتابەلدٸلٸك دەپ سانالسا, وندا دا بٸر رەتتٸك بٸرقاتار فاكتورلاردىڭ ارقاسىندا, ال قازٸر بۇل كٶرسەnكٸشتٸڭ تۇراقتى تٷردە 30% جەنە ودان جوعارى ەكەنٸن بايقاپ وتىرمىز: بارلىق دەرلٸك بانكتەردە. دەمەك, بۇل دەگەنٸڭٸز جىل سايىن بانكتەردٸڭ كاپيتالى 30%-عا ٶسەدٸ (ديۆيدەندتەر تٶلەمٸن ەسەپتەمەگەندە), دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل قالاي بولعانى? سوندا سوڭعى ٷش جىلدا بانك سەكتورىندا نە ٶزگەردٸ دەرسٸزدەر?
"مۇنداي شالت ٶسٸم بٶلشەك نەسيەلەۋدٸڭ ٶركەندەۋٸ, وندا دا بٶلٸپ تٶلەۋ (راسسروچكا) تەتٸگٸنٸڭ بٸر جولعا قويۋىلۋىنىڭ ارقاسىندا مٷمكٸن بولدى. بانكتەردٸڭ تەۋەكەلٸ تٶمەن, بٸراق تابىستى, ال سۇرانىسى پايىزدىق مٶلشەرلەمەگە تٸكەلەي بايلانىستى ەمەس زايمداردىڭ بولاشاعى بارىنا كٶز جەتكٸزگەن كەز بۇل. راسىندا, باتىس كەڭەسشٸلەرٸ مەن ساراپشىلارىنىڭ ٶزٸ بۇعان الدىندا تاڭ قالدى. ٶيتكەنٸ ولار تەۋەكەلٸ جوعارى دەپ سانايتىن كەپٸلدٸك بەرٸلمەيتٸن تۇتىنۋشىلىق زايمدار قازاقستاندا, كەرٸسٸنشە قاۋٸپ-قاتەر تەۋەكەلٸ تٶمەن بولىپ شىققان. وسىلايشا شىعىنىن جوعارى پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەر جابادى دەگەن قاۋٸپ-قاتەرٸ جوعارى زايم تۋرالى يدەيانىڭ كٷل-تالقانى شىقتى. ال بٸزدٸڭ ٶمٸردە بانكتەر ٷشٸن ولار كورپوراتيۆتٸك زايمدار مەن ەسٸرەسە شوب-قا بەرٸلەتٸن نەسيەلەرگە قاراعاندا ەلدەقايدا تەۋەكەلٸ تٶمەن", - دەيدٸ Monetarity ارناسىنىڭ اۆتورى ۆلاديسلاۆ تۋركين.
ونىڭ ايتۋىنشا, بانكتەر ساتىپ الۋ مەن ساتۋ اراسىندا بەلگٸلەنەتٸن "سپرەد" دەپ اتالاتىن پايىزدىق ارالىق دەڭگەيدٸ دە تۇراقتى تٷردە ارتتىرىپ وتىرادى. اكتيۆتەردٸڭ كٸرٸسٸ بانك مٸندەتتەمەلەرٸنٸڭ قۇنىنا قاراعاندا ەلدەقايدا جاقسى قارقىنمەن ٶسۋدە.
"ەستەرٸڭٸزدە بولار, قر ۇلتتىق بانكتەگٸ بانكتەردٸڭ اشىق پوزيتسيياسى سيپاتىنداعى ارتىق ٶتٸمدٸلٸك. سول كەزدە مەن نەسيەلەۋگە باعىتتاۋدى قاجەت ەتەتٸن ارتىق ٶتٸمدٸلٸك پايدا بولدى دەۋگە ەرتە دەپ ايتقان ەدٸم. سٶيتٸپ تەڭگە تٷرٸندەگٸ دەپوزيت پەن تەڭگەلەي نەسيەنٸڭ اراقاتىناسىن مىسالعا كەلتٸرگەنمٸن. بۇل قالاي سوندا? ۇلتتىق بانكتەگٸ بانكتەردٸڭ اشىق پوزيتسيياسىنداعى قوماقتى سومانى كٶرمەيدٸ مە دەرسٸزدەر? ول بىلاي, بانك بالانسىندا دەپوزيتتەردەن تىس دەپوزيتتٸك ەمەس قاراجات جەنە ٶزٸندٸك كاپيتال دەگەن بولادى. "ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ ارتىلۋى" - بانكتەردٸڭ رەنتابەلدٸلٸگٸ مەن ٶزٸندٸك كاپيتالدىڭ ارتىلىپ جاتقانىنىڭ تٸكەلەي كٶرٸنٸسٸ. بۇل ارادا مەسەلە بازالىق مٶلشەرلەمە ٶسٸمٸ, سەيكەسٸنشە تەۋەكەلٸ تٶمەن قۇرالدار بويىنشا سىياقى مٶلشەرلەمەسٸ جوعارى تابىس ەكەلٸپ, ٶزٸندٸك كاپيتالدى ارتتىرادى. ۇلتتىق بانكتەگٸ اشىق پوزيتسييا سومماسى دا قوماقتى, بٸراق 30% رەنتالبەلدٸلٸكتٸ تۇراقتى ۇستاپ تۇرعان ٶزٸندٸك كاپيتال ٶسٸمٸ دە قوماقتى عوي. ياعني, بانكتەر ٶزٸندٸك كاپيتالدى دا نەسيەلەندٸرۋگە جۇمسايدى", - دەيدٸ ول.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, ەندٸ بانكيرلەردٸ ٶزٸندٸك كاپيتالىن قازٸر تابىس تاۋىپ وتىرعان قۇرالداردان ٶزگەسٸنە باعىتتاۋ مٷمكٸن ەمەس. ول ٷشٸن ٶتە جوعارى پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸ قامتيتىن نەسيەلەۋ جوبالارى كەرەك, بٸراق ونداي بٸزدە جوقتىڭ قاسى.
"سوندىقتان ٶتٸمدٸلٸكتٸڭ ارتىلۋى نەمەسە بوس اقشا تۋرالى سٶز ەتكەندە, مىنانى بٸلگەن جٶن: نەگٸزگٸ سوما – جوعارى سىياقى مٶلشەرلەمەلەر, نەسيەلەندٸرۋدٸڭ اگرەسسيۆتٸ قارقىنى ارقاسىندا ٶتە جاقسى ٶسٸپ وتىراتىن ٶزٸندٸك كاپيتال", - دەيدٸ تۋركين.
ەندٸ تسيفرلار كەلسەك, سوڭعى ٷش جىلدا حالىقتى كرەديتتەۋ كٶرسەتكٸشٸ جىلىنا ورتا ەسەپپەن 27%-عا ٶسسە, جەكە كەسٸپكەرلەردٸ قوسا العاندا, بيزنەستٸ كرەديتتەۋ قارقىنى ورتا ەسەپپەن 17%-دى قۇرادى. حالىقتى كرەديتتەۋدٸڭ نەگٸزگٸ ٶسٸمٸنە ورتاشا مٶلشەردە جىلىنا 31%-عا ٶسكەن تۇتىنۋشىلىق كرەديت بەرۋ كٶرسەتكٸشٸ ىقپال ەتتٸ.
مەسەلەن, 2024 جىلى Kaspi 1,1 ترلن تەڭگە تابىس تاپقان. 2025 جىلى اتالعان بانك بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 20%-عا ارتتىرۋدى كٶزدەپ وتىر, ياعني 1,3 ترلن تەڭگەدە اسىرسام با دەيدٸ.
2024 جىلى Halyk 921 ملرد تەڭگە كٶلەمٸندە تابىس تاپتى. ال بيىلعى جىلى ولار 1,1 ترلن تەڭگە پايدا تاپساق با دەيدٸ, ياعني شامامەن 20% ٶسٸم. ەرينە, اتالعان ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەر بولجامدى پايىزدى سەل تٶمەندەتٸپ الىپ وتىر. ەيتپەسە, 2024 جىلى Kaspi بانكتٸڭ تاپقان تابىسى 25%, ال Halyk بانكتٸكٸ 33% بولعانى بەلگٸلٸ.
PS. نەگٸزٸ, اتالعان ەكٸ بانكتٸ قاراپايىم تۇتىنۋشىلار كٶپ پايدالانادى. بٸرٸ تسيفرلىق ارتىقشىلىعىن دۇرىس كٶرسە, بٸرٸ سالالىق باعىتىن ۇتىمدى پايدالانۋدا. ياعني, بٸرٸنٸڭ تسيفرلىق قوسىمشاسى جاقسى جەتٸلدٸرٸلگەن, قاراپايىم تۇتىنۋشىعا قولايلى, ال ەكٸنشٸسٸندە, ەسٸرەسە, بيۋدجەتتە جۇمىس ٸستەيتٸندەر توپتاسقان. جالاقىنى وسى بانكتەن الاتىندىقتان, جۇمىسشى نەسيەنٸ دە وسى بانكتەن الۋعا تىرىسادى, ٶيتكەنٸ بۇل رەتتە قانداي بٸر جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرىلاتىندىعى بەلگٸلٸ.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ٶكٸرتٸپ تابىس تاپسا دا مەملەكەتتەن العان قارىزىن قايتارماي جٷرگەن قاي بانكتەر" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن. سونداي-اق "قاڭتار ايىنىڭ قورىتىندىسى: بانك سەكتورىندا اكتيۆتەر قىسقارىپ, دەپوزيتتەر دە ازايعان" دەگەن ماتريالدى دا وقي وتىرىڭىزدار. قازاقستاندا كاپيتالدىڭ سەكتورلىق كونترتسيكلدٸ بۋفەرٸن ەنگٸزۋ جايى قاراستىرىلۋدا. بانكتەر بۇل رەتتەگٸ تالاپتى 2026 جىلدىڭ 1 سەۋٸرٸنەن باستاپ ورىنداۋعا كٶشەدٸ. ۇلتتىق بانك بۇل شارالار جٷيەدەگٸ قاۋٸپ-قاتەر تەۋەكەلدەرٸن تٶمەندەتۋ ٷشٸن قولعا الىنىپ وتىرعانىن ناقتىلايدى.
