Arman Juman - Qańtar oqiǵasy kezinde qaza tapqan 4 jasar Aikórkemniń isine qatysty jalǵyz kúdikti áskeri. Buǵan deiin Astanadaǵy áskeri sottyń apelliatsiialyq alqasy Arman Jumandy aqtaý úkiminiń kúshin joiǵan edi. Osylaisha Astana qalasynyń soty Qańtar oqiǵasy kezinde oqqa ushqan Aikórkemniń isi boiynsha birinshi satydaǵy úkimge apelliatsiialyq shaǵymdy qarady.
Sot birinshi satydaǵy úkimniń kúshin joiý jáne sottalýshy áskeri qyzmetshi Arman Jumanǵa 7 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrý jazasyn taǵaiyndaý týraly qaýly shyǵardy. Arman Juman sot zalynda qamaýǵa alyndy. Alaida bul is áli aiaqtalmaǵan sekildi, - dep habarlaidy Dalanews.kz.
Ulysmedia.kz málimetinshe, sottalýshynyń týystary men advokattary sottyń bul sheshimimen kelispeidi. Olardyń aitýynsha, Arman Juman Aikórkemge oq atpaǵan. Olar sotqa osyny dáleldemekshi. A.Juman jaqtaýshylaryna sóileýge múmkindik berip otyr.
Qyz bala 2022 jyldyń 7 qańtarynda Almatynyń ortalyǵynda qaza tapty. Meldehan áýletiniń balalary - 18 jastaǵy Baýyrjan, Janel, Aikórkem jáne aǵasy Bekislam kólikpen kele jatqanda oq atylǵan. Sot buǵan kináli 27 jastaǵy áskeri qyzmetker Arman Juman dep tanyp, ony sottady. Armannyń týystary basylymǵa onyń kinási dáleldenbegenin aitqan.
Alǵashynda Aikórkem Meldehannyń isi QR Qylmystyq kodeksiniń 99-baby «Adam óltirý» boiynsha tergeldi. Biraq tergeý 7 qańtarda kólikke kimniń oq atqanyn anyqtai almaǵandyqtan, qylmystyq bap qaita saralandy. Arman Juman qyzmettik ókilettigin asyra paidalanǵany úshin sottaldy. Ol kólikke oq atýǵa buiryq bergen-mys. Alaida onyń buiryqty kimge bergeni anyqtalmady. Qol astyndaǵylar mundai buiryq bolmaǵanyn alǵa tartady. Qyzǵa kimniń oǵy tigeni jumbaq kúiinde qaldy.
Alǵashynda sot Arman Jumandy aqtady. Alaida keiinnen úkim ózgertilip, ol kináli dep tanyldy. Jábirlenýshi tarap apelliatsiialyq shaǵym túsirdi. Aqtaý úkiminiń kúshin joiýǵa sol kúni bolǵan oqiǵany kórdi degen kýágerdiń sózi áser etti.
"Qylmystyq ister jónindegi sot alqasy kýá men jábirlenýshiniń aiǵaqtary bir-birine sáikes keledi dep eseptedi. Sondai-aq olar tergeý eksperimenti men oqiǵa ornyndaǵy aiǵaqtardy naqtylaý ekeýiniń de bir nárseni aitqanyna dálel dep kórsetkenine silteme jasady", - dep túsindirdi advokat Oksana Musohranova.
Sottalýshynyń qorǵaýshysy úkimmen kelispei, ary qarai shaǵymdanýǵa sheshim qabyldady. Jábirlenýshi tarap ta qaita qaraýdy talap etip, isti QR Qylmystyq kodeksiniń 99-baby «Kisi óltirý» boiynsha qaita saralaýdy talap etti.
Juman qazir astanalyq tergeý izoliatorynda otyr, ol bizdiń saýaldarymyzǵa jaýap berip, sol qaraly keshte ne bolǵanyn túsindirýge kelisti.
Onyń tikelei bastyǵy 26363 bólimsheniń komandiri podpolkovnik Dáýren Orazov bolǵan.
"Instrýktsiiadan ótkizý barysynda D.Orazov ómirge, densaýlyqqa qaýip tóngen jaǵdaida nemese kólik júrgizýshileri toqtaý talaptaryn oryndamaǵan jaǵdaida ǵana oq atýǵa bolatynyn túsindirdi. Atalǵan jaǵdailarda aspanǵa oq atý arqyly eskertý jasaýymyz kerek", - dep túsindirdi Arman.
Aitýynsha, onyń qaramaǵynda alty áskeri qyzmetker bolǵan, biraq ol olarǵa Meldehan otbasy mingen kólikke oq atýǵa buiryq bermegen.
7 qańtarda Sátbaev – Jeltoqsan kósheleriniń qiylysynda áskeri qyzmetker kezekshilikte bolǵan.
"Alań aýmaǵynda bizdiń bólimsheniń 90 áskeri qyzmetkeri ǵana emes, basqa da bólimsheler boldy. Meniń baqylaý-ótkizý pýnktim Jeltoqsan kóshesine qarama-qarsy, Seifýllinnen 700 metr qashyqtyqta ornalasqan (oqiǵa osy jerde bolǵan. – Avtor). Sol sebepti qaiǵyly oqiǵaǵa meni aiypty etip kórsetý tiimdi boldy dep oilaimyn. Oqty kim atqanyn bilmeimin. Bir biletinim: meniń qaramaǵymdaǵylar Meldehandar otbasy mingen kólikke oq atpady", - deidi A.Juman.
Ol áskeri qyzmetshilerde daýys údetkish qural, ratsiia, túnde kórý qurylǵylary bolmaǵanyn aitty. Dese de, olarǵa júktelgen mindet – tapsyrylǵan aimaqty kúzetip, bóten kólikterdi ótkizbeý.
Sol kúni alańǵa qarai kóptegen kólikter júrip jatty. Bizge ózimiz ornalasqan sektordy qorǵaý týraly buiryqtar berildi. Kólikter jaqyndaǵan kezde biz nusqaý boiynsha áreket ettik: olardyń kópshiligi burylýdy talap etkennen keiin ketip qaldy. Politsiia qyzmetkerlerin de ótkizbedik.
Jumannyń aitýynsha, ol jáne onyń qaramaǵyndaǵylar baqylaý-ótkizý beketiniń janynda kólikke oq atylǵanyn politsiia jaýap alýǵa shaqyrǵan kezde bilgen.
"Sodan keiin olar biz turǵan jerde kólikke oq jaýdyrylyp, bir balanyń qaza tapqanyn aitty. Bizden bul týraly birdeńe bilesińder me dep surady. Biz eshteńe bilmeitinimizdi aittyq. Sodan politsiia qyzmetkerlerine senip, eshteńege muqiiat qaramastan, qaǵazǵa qol qoidyq", - deidi sottalýshy.
Arman Jumannyń aitýynsha, 5 qańtarda áskeriler alańǵa tórt Kamaz kóligimen jetkizilgen. Olardyń qolynda tek kaska men saper kúrekteri ǵana bolǵan. Sol kúni olarǵa shabýyl jasalyp, keibireýleri túrli jaraqat alǵan. Shabýyl jasaǵandar arasynda tek azamattyq kiimmen júrgender ǵana emes, politsiia kiimin kigen adamdar da bolǵan.
Advokattar atqan kólik pen Arman Jumannyń arasy sol sátte kem degende 700 metr ekenin anyqtady. Buǵan qosa, olar janyp jatqan ákimdik ǵimaratynan shyqqan tútinniń kesirinen mańaidy jóndi kóre almaǵan.
"Apelliatsiialyq sot tuman bolmaǵan dep sheshti, biraq sotqa deiingi tergep-tekserýge qatysqan quzyrly organdar «Qazgidromet» RMK-ǵa aýa raiy qandai boldy dep suraý salǵan. Bul kóriný múmkindigin anyqtaý úshin qajetti shara. Qazgidromet tuman bolmady dep jaýap bergen. Al Tótenshe jaǵdailar ministrligi órt pen tútinniń shyǵý faktisin rastady", - deidi Oksana Mýsohranova.
Sergektiń kameralarynan eshqandai jazbalar bolǵan joq , óitkeni búlikshiler olardy joiyp jibergen.
Kýáger Farhat Madyqul alań irgesindegi ǵimaratta jumys istegen. Onyń úii bul aradan alys bolǵandyqtan, jumystan soń eshqaida ketpei, kúni boiy keńsede otyrǵan.
"Sotqa deiingi tyńdaýda ol syrtqy esikke temeki shegý úshin shyqqanyn, áskerilerdiń qalai turǵanyn, oq jaýdyrǵanyn kórgenin aitty. Al keiin sot otyrysynda onyń jaýaby ekiushtylaý shyqty. Bir jerinde oqiǵany esik glazogy arqyly qaradym dese, endi birde terezeden qaraǵanyn aitty. Iaǵni ne bolyp jatqanyn qai jerden kórgenin naqty aita almady", - deidi Oksana Mýsohranova.
Er adamnan oqiǵadan tórt aidan keiin alǵash ret jaýap alynǵan.
"Ony qalaisha umytýǵa bolady? Elestetip kórińizshi: sizdiń kóz aldyńyzda kólikke oq atyp jatyr. Muny qai jerden kórgenińdi qalai umytýǵa bolady", – deidi zańger.
Ol taǵy bir tańǵalarlyq jaitty atap ótedi: kýáger óziniń basshysymen telefon arqyly sóilesken. Biraq qandai da bir sebeptermen ol kólikke oq atylǵany týraly tis jarmaǵan. Onyń ústine er adam ýaqytynyń kóp bóligin internette ótkizgen, oqiǵa kezinde telefonyn da paidalanyp otyrǵan. Al sot otyrysynda kýáger kólikke oq atylǵan kezde uialy telefonym zariadkada turǵan edi dep jaýap bergen.
Aiyptaýshy taraptyń kýágeri basqa kólikterdiń atylǵanyn kórmegenin aitty Bul kúni alańda órtenip ketken kólikter kóp bolǵan.
Aiyptalýshy munda tek 7 qańtarda ǵana boldy, oǵan deiin basqa áskeri bólimder bolǵan; Ári túrli belsendi aktsiialar ótip, atys boldy. Biraq kýáger, nege ekeni belgisiz, osy jaǵdailardy ǵana kórgen bolyp shyqty. Sotta ol Aidos Meldehandy Aidos aǵa dep atap, «Aidos aǵa meni taýyp alyp, sotta kýá bolatynymdy aitty» dedi. Meniń oiymsha, bul da bizdiń aq ekenimizge dálel, - dedi Natalia Ýsova.
Advokat sondai-aq kýáger men jábirlenýshilerdiń aiǵaqtary ártúrli ekenin alǵa tartady. Mysaly, biri kólik qiylystyń qaq ortasynda bolǵan dese, ekinshisi Jeltoqsan kóshesine jetpei burylyp ketkenin aitady. Al ol jerden kýágerdiń oqiǵany kórýi múmkin emes edi.
Eń mańyzdy suraqtardyń biri - sol taǵdyrly keshte balalar kólikpen ne istep júrdi?
Bul bizge de jumbaq. Ákesiniń aitýynsha, úlken uly balalardyń birge barýǵa suranǵanyn, sondyqtan ol olardy ózimen birge alyp ketkenin aitty. Olar jaqyn mańdaǵy dúkenderge barmaq boldy, biraq olar jabyq bolǵandyqtan, basqalaryn izdeýge shyqqan. Olardyń alańǵa ne úshin barǵany belgisiz. Óitkeni ol jerde jappai tártipsizdikter beleń alǵan edi. Barlyq dúkender qirap, jumys istemedi», - dep túsindirdi Natalia Ýsova.
Jóneltý pýnkti Súiinbai dańǵyly, 263 úi bolatyn. Olar 18.33-te ketti. Bul, aitpaqshy, Túrksib aýdany, alańnan shalǵaidaǵy aýdan. Kólik otqa oranǵan jerge deiingi qashyqtyq shamamen 11 km. Sapardyń maqsaty - azyq-túlik pen jaialyq satyp alý.
Zańger Natalia Ýsovanyń aitýynsha, olar alańǵa jetý úshin jarty qalany ainalyp ótken.
Detalizatsiia boiynsha saǵat 19:39-19:41 aralyǵynda Baýyrjan Meldehan mingen kólik Sátbaev 22B janynan ótken (bul ótkizý beketine eń jaqyn pýnkt. Sátbaev pen Seifýllin kósheleriniń qiylysy), 19:47-degi kelesi pýnkt - Jumaliev 108. Bul Bógenbai batyr men Jumaliev kósheleriniń qiylysy, Juman turǵan ótkizý pýnkti Sátbaev-Jeltoqsan kósheleriniń qiylysynda bolǵan.
Bul rette jábirlenýshi tarap sot otyrysynda dúkenge toqtap, birdeńe satyp alǵanyn aitty. Oqiǵa bolǵan kúni kólikti teksergen kezde ol jerde birde-bir paket bolmaǵan. Olardyń ne satyp alǵany belgisiz.
Sot otyrysynda jábirlenýshiniń uly biletin jalǵyz marshrýty Seifýllin kóshesi ekenin, sondyqtan ol sol jerge kelgenin túsindirdi. Biraq zańgerler onyń qalany jaqsy biletinine senimdi. Boljam boiynsha, otbasy Almatyǵa 2019 jyly kóship kelgen.
"102-ge habarlasqanda, Sátbaev – Seifýllin kósheleriniń qiylysynda kólikke oq jaýdyrylǵanyn aitqan. Sodan keiin qylmystyq isti tergeý bastalǵanda, Seifýllin kóshesinde áskeriler joq ekenin túsinip, olar aiǵaqtaryn ózgertip, Jeltoqsan kóshesinde júrgenderin alǵa tartqan. Balalardyń ákesiniń ózi tergeýshilerdi áýel bastan-aq shatastyrǵan. Óz túsiniktemelerinde ártúrli aitqan: «úide bolatynmyn, pampers kerek boldy, biz azyq-túlik alýǵa shyqtyq». Biraq áriptesim ekeýmiz olardyń (sol keshte uly men balalary. - Avtor) qalany ainalyp shyqqanyn anyqtadyq", - deidi advokat Oksana Mýsohranova tergeý derekterin bólisip.
Otbasy qajetti taýarlardy kúndiz satyp alýǵa múmkindigi bar edi. Zańgerlerdiń aitýynsha, ákesi men balasy kúni boiy qalany aralaǵan.
"Balalardyń ákesi alǵashynda qalada bolyp jatqan oqiǵadan beihabarmyn dedi. Biraq biz detalizatsiiany shyǵaryp aldyq. Olar 102-ge kúndizgi ýaqytta qońyraý shalǵan, nege ekeni belgisiz. Qońyraý úzilip qalady. Kúndiz ákesi de, balasy da kólikpen júrgen. Olar buǵan qatysty eshqandai túsinikteme bermedi. Sot barysynda biz suraqtar qoidyq, biraq olar: «Esimde joq, bilmeimin» dep jaýap berýden qashty. Bul – adam ótirik aitqan kezdegi standartty reaktsiia", - deidi Oksana Mýsohranova senimdi túrde.
Sol kúni Meldehan otbasy 14.13-16.48 aralyǵynda kólikpen qalany aralap júrgen.
Olar qalada ne bolyp jatqanyn jaqsy bilgen. Óitkeni Aqordadan sms-habarlamalar kelip jatty, internet jumys istep turdy, trafik qoldanylǵany kórinip tur. Sonymen qatar zańgerler zardap shekken taraptyń narazylyq sherýi ótken kúnderdiń bárinde qalaǵa barǵanyn jáne oqiǵanyń qaq ortasynda bolǵanyn atap ótti. Mýsohranovanyń aitýynsha, muny dáleldeitin video da bar.
Alańda túsirilgen videoǵa saraptama jasadyq, videodaǵy er adam balalardyń ákesi ekenin anyqtaldy. Sotta olar (jábirlenýshi – avt.) bul ol emes, uqsaityn adam degen edi.
"Jalpylai alǵanda, eshkim adamdarǵa oq atqan joq. Osyǵan uqsas qylmys ister sot qaraýyna túspegen", - dep atap ótti advokat.
Onyń ústine jarǵyǵa sáikes, kólik áskerilerdiń eskertýine qaramastan qozǵalysty jalǵastyrsa, áskeri qyzmetshiler onyń dóńgelekterin atyp toqtatýǵa quqyly edi, - dep túsindirdi advokat.
Meldehannyń kóliginde 20 oq tesigi anyqtaldy, biraq olar qashan atylǵan oqtyń izi ekenin dóp basyp eshkim aita almady. Is materialdarynda olardyń 7 qańtarda paida bolǵany rastalmady. Otbasy buryn da kólikpen júrgendikten, olar 7 qańtarda emes, odan erte de bolýy múmkin.
"Sotqa deiingi tergeý oqtyń qai qarýdan atylǵanyn, kimniń atqanyn, qai ýaqytta atqanyn anyqtai almady, sondyqtan saraptama qorytyndysy biz úshin kúman týǵyzady", - dedi Natalia Ýsova.
– Halyq shýlap ketkesin, bireýdi qurbandyqqa berý kerek boldy. Al qyzdyń qazasy, árine, bárimizge aýyr tidi. Aiyptalýshy da bul qazaǵa qýanyp otyrǵan joq. Qoǵam balaǵa aiaýshylyq bildirip jatyr, biraq onyń ol jaqta ne istep júrgenin, ata-anasy qaida bolǵanyn, eń bastysy, shyn mánisinde kimniń atqanyn surap jatqan eshkim joq.
Onyń aitýynsha, marqumnyń ákesi belgili bir maqsatty kózdep otyrǵan syńaily.
"Shartty túrde bosatý úshin jábirlenýshilerdiń kelisimi qajet. Meldehan buǵan ne deitinin bilmeimin. Biraq azamattyq talap aryzyn qaitaryp alǵanyn aita ketken jón. Sodan keiin ol Qorǵanys ministrligine qatysty aitty. Ol ár balaǵa 100 million teńge beresiń dedi. Biraq bul bizdiń klient úshin óte-óte qomaqty soma dep oilaimyn. Onyń otbasynda mundai qarjylyq múmkindik joq: olar baryn satyp, ómiriniń sońyna deiin jumys istese de, ol eshqashan mundai somany qaitara almaidy", - deidi Natalia Ýsova.
