AIaQTAǴY ABYLAI

   AIaQTAǴY ABYLAI
      

[caption id="attachment_9160" align="alignright" width="269"]
абылайхан
абылайхан
Han beinesin qas qylǵandai aiaǵyna saldyrypty. Qorlaý ma – qorlaý.[/caption]

Qalamy júirik bir aǵam bar,  soiyp jazady, tilip aitady. Sol kisimen eń alǵash tanysqanda oń jaq barmaǵynyń túbindegi ulyǵan kókbóriniń sýretine kózim túsip edi. Boiap qoiǵan ba desem, tánge túsken tańba eken. «Tatýaj» dep atalatynyn keiin túsindik.

Kókke qarap ulyǵan bóri beinesine qyzyǵyp júrdim. Keiin ondai tańbany qyzdardyń quimyshaq tusynan, kindiginiń basynan, iyǵynan kórgende, álgi qushtar sezim aidynnan úrikken qustai tym-tyraqai boldy. Biraq qalamger aǵamdy ár joly kórgen saiyn «kókbórińizdiń kúii qalai?» dep qaljyńdaimyn. «Ulyp tur áli» – deidi ol. Biraq sońǵy jyldary álgi qasqyr «myjylyp» bara jatqan siiaqty. Qalamger aǵamnyń qolynyń eti qashqaly, bórisi de «aryqtap» ketipti. Kókbórige qansha qyzyqsam da, tatýaj degen tańbadan sodan keiin jerip kettim.

Jýyrda áleýmettik jelide Abylai hannyń beinesin aiaǵyna saldyrǵan bir «áýesqoi» paida boldy. Han beinesin qas qylǵandai aiaǵyna saldyrypty. Qorlaý ma – qorlaý.

Nege ekeni jumbaq, sońǵy kezderi biz ulylardy qorlaýǵa, tarihi tulǵalardyń esimin tómendetýge qumartyp aldyq. Sodan bolar, Abylaidyń qalpaqty han beinesin baltyrǵa salyp, baipaqshań kósteńdeitin bolyp júrmiz. Sizge ótirik, bizge shyn kemeńger aqyn Abaidy da tánine salatyndar kóbeigen. Talai qyzdyń tar myqynynan qazaqtyń qamyn jegen uly aqyn beinesin kórgende, kúiip ketkenimiz anyq.

1797371_652497138210329_3107868410895418320_n
1797371_652497138210329_3107868410895418320_n
Almatynyń Abylai han men Qazybek bi kósheleriniń qiylysynda qystyń sýyǵy men jazdyń ystyǵyna qaramai jastar jinalatyn «jynoinaq» bar. «Jynoinaqqa» jinalatyn jastardyń biri kóligin kórsetýge shyqsa, bireý kórkin saýdalap álek. Sol kósheniń boiynan óte qalsańyz, tatýajdan táni tynys ala almai turǵandardy kóptep kezdestire alasyz. Olar tatýajben de maqtanady. Arasynda qazaqtyń ulylary men ǵulamalaryn basynan tyrnaǵynyń ushyna deiin etin tilip turyp endirip alǵandary barshylyq. Bári jastar.

 

 

Nege ekeni jumbaq, sońǵy kezderi biz ulylardy qorlaýǵa, tarihi tulǵalardyń esimin tómendetýge qumartyp aldyq. Sodan bolar, Abylaidyń qalpaqty han beinesin baltyrǵa salyp, baipaqshań kósteńdeitin bolyp júrmiz. Sizge ótirik, bizge shyn kemeńger aqyn Abaidy da tánine salatyndar kóbeigen. Talai qyzdyń tar myqynynan qazaqtyń qamyn jegen uly aqyn beinesin kórgende, kúiip ketkenimiz anyq.

Bóksedegi Shoqan

valihanov_2
valihanov_2
Jaýyr bolǵan attai quimyshaǵyna «jabý» japqan qarakózdiń qylyǵy tipti soraqy. Shoqan Ýálihanovty segiz kózge ketpestei boiap alǵan qyzdy kózim shalyp qaldy. Abai Men Gagarin kóshesiniń qiylysyndaǵy «Qaǵanatqa» túski as kezinde uzansonar kezek paida bolady. Kúndegi ádet boiynsha qalyń kezektiń qaq ortasynda turǵanbyz. Esikten qyzyl-sary shashty orta boily qarakóz qyz kirdi. Shilińgir shilde emes, yzǵarly aqpan. Ol ústine qysqa kúrteshe ilip, beli myqynnan tómen sypyrylǵan shalbar kiip alypty. Janymyzdan ótkende baiqadyq, bel bókseniń arasy – alan-ashyq. Jarqyraǵan segiz kózdiń ústinde tikesinen tik turǵan Shoqan Ýálihanovtyń beinesi. Anyq salynypty. Talantty sýretshiniń qolynan shyqqany baiqalady. Jas Shoqan beinesi: qas-qabaǵy, balǵyn murty, balaýsa júzi kózdi birden tartady. Biraq bóksedegi keskinge qarap turý ábestik eken, kóz taidyryp kettik.


–Urpaǵynyń bóksesinde bókterilgen, qairan babalarym-ai! – deidi qaryndastyń myqynynan kózin ala bergen qasymdaǵy kisi.

–Myqty sýretshi salypty – dedim, sýrettiń Ýálihanov beinesinen ainymai túskenine tańdai qaǵyp.

–Óitip tapqan aqshasy – aram – dedi álgi kisi. Men esimdi jiyp alǵandai boldym. Shynymen, Shoqan qaidaǵy qyz-qyrqynnyń belinde ketetin adam emes qoi.

Shoqanǵa týǵan kún endi onyń babasy Abylai hannyń da basyna túsipti. Qazaqtyń basyn qosqan han Abylai qaidaǵy bireýdiń balaǵynda júr. Budan artyq qorlyq bola ma? Sóz ben oidy kúzeitin zań bar. Al uly tulǵalardy qorlaǵan sýretshi men ony tánine tańbalaǵan bozókpelerdi tezge salatyn zań joq pa?!

 Kókirektegi kók tý

auto_27412_18_10_12_12_16_51
auto_27412_18_10_12_12_16_51
Otanshyldyq sezim árkimge buiyrmaityn qasiet. Biraq keide Otandy súiýdi tym ásirelep alatynymyz anyq. Ulybritaniiaǵa barǵan Erlan Kóbekbaev (aty-jóni ózgertildi) degen stýdent óz sýretin áleýmettik jelide jariialady. Ol «Qazaqstandy súiýdi menen úirenińder!» dep keýdesin ashyp sýretke túsipti. Qyzyl tóstiń qaq ortasyn bólip qazaqtyń kók týyn saldyrǵan. Tatýaj. Ol óziniń qazaq jerinen kelgenin osy kók tý jelbiregen kók tósi arqyly dáleldeidi – mys.


Kók týdyń ár qazaqtyń kókireginde júretin qasietti uǵym ekeni anyq. «Talasqa tússe jan men tý, – kók týdyń jelbiregenin» aibyn sanaityn domalaq jerdiń betindegi 5 million qazaq  eldi saǵynǵanda álgi boqmuryn stýdenttiń tyrtiǵan keýdesin súie me?!

Kókirektegi kók týdyń keýdege túskeni obal-aq! Átteń, qasietke túkirý qashan tiylar eken!?

 Jaras ShÓKE