Aýyldaǵy qaýipsizdik máselesi – kópten beri halyqty tolǵandyryp kele jatqan taqyryp. Órt shyqsa, alystan jetetin kómek keshigip, talai úi men qora-qopsy otqa oranyp jatatyny jasyryn emes. Jaǵdaidy ózgertý úshin «Aýyl qutqarýshylary» baǵdarlamasy iske qosyldy. Bul bastama aýyldyń óz ishinde erikti órt sóndirý jasaqtaryn quryp, olardy qajetti tehnikamen jabdyqtaýǵa baǵyttalǵan. Osy rette Dalanews.kz tilshisine QR Tótenshe jaǵdailar vitse-ministri, general-maior Ramil Kamalov osy baǵdarlamanyń júzege asý barysyn, onyń aýyl turǵyndarynyń qaýipsizdigine áseri jaiynda aityp berdi.
– Ramil Qaiyrgeldiuly, sońǵy jyldary aýyldyq jerlerde órt qaýipsizdigi máselesi jii kóterilip júrgenin bilesiz. «Aýyl qutqarýshylary» baǵdarlamasy aiasynda bul másele oń sheshimin tabady dep aitýǵa bola ma?
– Oiyńyz durys. Baǵdarlamanyń basty maqsaty – aýyldaǵy qaýipsizdikti kúsheitý. Buryn órt nemese basqa tótenshe jaǵdai týyndaǵanda, ortalyqtan órt sóndirýshiler jetkenshe biraz ýaqyt ótetin. Sol ýaqyt ishinde qora-qopsy, úi-jai túgel janyp ketetini jasyryn emes. Qazir biz erikti órt sóndirý quralymdaryn aýyldyń ózinde quryp jatyrmyz. Bul – jergilikti ákimdikterdiń áreketin jedeldetip, aýyl turǵyndarynyń ómirin, mal-múlkin qorǵaýǵa múmkindik beredi.
– Osy erikti quralymdardyń ereksheligi nede?
– Eń bastysy – olar aýyldyń óz adamdary. Qaýip tóngen kezde óz kórshisin, óz týysyn qorǵaý úshin júgirip shyǵatyn adamdar. Biz olardy arnaiy tehnikamen, jabdyqtarmen qamtyp jatyrmyz. Órt sóndirýge arnalǵan tsisternalar, sý aidaityn motopompalar, jeke qorǵanys quraldary jetkizilýde. Ár aýylda shaǵyn bolsa da kásibi deńgeige jýyq quralym jasaqtalýda.
– Bul tek órt sóndirýge baǵyttalǵan shara ma, álde basqa jaǵdailarda da kómek bere ala ma?
– Árine, tek órtpen shektelmeidi. Qys mezgilindegi boran, jazdaǵy sý tasqyny, jol-kólik apattary siiaqty kez kelgen jaǵdaida alǵashqy áreketti jasai alatyn daiyn top bolǵany mańyzdy. Olar tek órtke qarsy emes, jalpy tótenshe jaǵdailarǵa qarsy daiyndyqty kúsheitedi. Biz olardy oqytý kýrstarynan ótkizip, tájiribelik sabaqtar uiymdastyryp jatyrmyz.
– Elimizdegi aýyldardyń jartysynda órt qaýpi joǵary ekeni aitylyp júr. Baǵdarlama osy qaýiptiń aldyn alýda qanshalyqty tiimdi bolmaq?
– Shyndyqqa týra qarasaq, aýylda qaýip-qater kóp. Peshpen jylytamyz, gaz ballondaryn qoldanamyz, jazda shóp túsedi, dala órti jiileidi. Osyndai jaǵdaida aýyldyń ishinde daiyn turǵan erikti jasaqtar úlken qaýiptiń aldyn alady. Álemdik tájiribege qarasaq, Eýropada da, Reseidiń alys aimaqtarynda da dál osyndai erikti jasaqtar negizgi tirek sanalady. Biz de osy júieni engizip otyrmyz.
– Aýyl halqynyń bul bastamaǵa kózqarasy qandai?
– Kóńil qýantady. Qarapaiym turǵyndar belsendi qatysyp jatyr. Bir aýylda jas jigitter óz erkimen kirse, bir aýylda zeinet jasyna jaqyndaǵan azamattar da shette qalmai, óz úlesterin qosýda. Sebebi bári óz aýylyn qorǵaýǵa múddeli. Bul jerde tek qutqarýshylyq emes, azamattyq jaýapkershilik te artady. Ár úide qaýipsizdik mádenieti qalyptasady.
– Baǵdarlamany júzege asyrýda qandai qiyndyqtar bar?
– Árine, kemshilikter joq emes. Keibir aimaqtarda tehnika jetkiliksiz, keibir jerlerde eriktilerdi daiyndaý áli tolyq júiege túsken joq. Biraq alǵashqy nátijeler bar. Júzdegen aýylda jasaq quryldy, ondaǵan órttiń aldyn aldyq. Aldaǵy ýaqytta qarjylandyrýdy arttyryp, eriktilerdi qoldaýdy kúsheitemiz.
Ár aýylda óz qutqarýshysy bolýy tiis. Memleket tarapynan qoldaý bar, eń bastysy – halyqtyń yntasy bar. Ekeýi toǵysqanda ǵana biz kez kelgen tótenshe jaǵdaiǵa qarsy tura alamyz.
– Áńgimeńizge rahmet!
Ashat RAIQUL
