Áiel zatynyń mańdaiyna - otanasy degen beineti men berekesi mol yryzdyqty jazyp qoiǵan syńaily, áý bastan. Biraq, tek ot basy, oshaq qasylyq ol jandardyń barlyǵyna enshi emestei. Solardyń biri - Gúlshat Maratqyzy Ojarova. Gúlshat hanym Almaty oblysy, Sarqan aýdany, Qarabóget aýyldyq okrýginiń ákimi qyzmetinde sońǵy biraz jyl jemisti eńbek etip keledi. «Ákim bolsań, halqyńa jaqyn bol» degen qaǵida jaiynda ol kisimen áńgime órbittik.
– Gúlshat Maratqyzy, jalpy aýyl ákimi bolý, sonyń ishinde áiel adamnyń osy júkti kóterip júrýine el-jurttyń kózqarasy qandai?
– Jasyratyny joq, biraz adam betime de aitty. «Baital shaýyp, báige almas» degen siiaqty kekesindi oiyn jasyrmady. Eger bilegin sybanyp «sen tur, men atamyn» degen azamattar sailaýǵa shyǵyp jatsa, qyz bala ekenimdi tanytyp, jol berer edim. Aýyl jurtynyń kópshiligi meni qoldady. Múmkin meniń shyqqan otbasymnyń salmaǵy da bolǵan shyǵar. Olai deitinim kórgeni bar, ónegeli shańyraqtan tárbie aldym. Ákem Marat Ojarov uzaq jyl keńshardyń bas býhgalteri boldy. Keiin Odaq ydyraǵan soń, irgeli sharýa qojalyǵyn quryp, ondaǵan adamǵa jumys taýyp berdi. Qazir de baýyrlarym sol ákemizdiń isin jalǵastyryp uqsatymdy eńbek etip jatyr.
– Aýyl ákimi bolsyn, basqa da bilik kisisi bolsyn el arasynda onsha súikimge ie bolmaityny nelikten dep oilaisyz?
– Kórealmaýyshylq degen bir qasiret bar... Ne qylsań da ar jaǵynan bir sumdyqty tosyp otyrady. Sebebi, árkim óziniń qara basy úshin ǵana qam jasaýy kerek degen jaman piǵyl óris alǵan. «Kimdi jarylqaiyn dep júr deisiń!» degendei jekkórinishti talai baiqadym. Múmkin ondai oidy týǵyzýǵa kezinde dáiekti sebepter de bolǵan shyǵar. Biraq barlyǵyn bir úlgimen pishýge bolmas. Aýyl jurtynyń qalyń bóligi qazirgi zaman talabyna sai oi-qulyqtaryn ózgertip keledi. Masyldyq psihologiiadan aryla bastady. Keiingi kezde qurylǵan Qoǵamdyq Keńestiń de jaǵymdy áseri baiqalady. Turǵyndardyń belsendiligi kóterilip, áleýmettik máselelerdi sheshýge at salysýda. Toqyraý jyldarynan soń ózimen-ózi bolyp, «júgensiz» ketken jurttyń sana-sezimi qatty ózgeriske ushyraǵany ras. Oǵan kináli árine bilik salasy da bolýy múmkin. «Baqpasań mal ketedi, qaramasań qatyn ketedi» degen ǵoi halqymyz. Ata-salt bop, odan ómir ǵurpy bolyp qalyptasqan talai qasietterimizden aiyrylyp qala jazdadyq. Áli de jer sipap qalmaityndar haraketter jasaý bizdiń iaǵni biliktiń moinyndaǵy is.
– Ózin-ózi basqarý júiesi endirilip jatqan kórinedi. Osy oraidaǵy paiymyńyzdy aita otyrsańyz.
– Búgingi tańda aýyl ákiminiń moinyna 67 fýnktsiia artylǵan. Ony oryndaý úshin bes shtattyq birlik bólingen. Ishke syimaityn nárseler de bar. Mysaly «Tótenshe jaǵdai» boiynsha atqarylatyn shuǵyl sharalar jergilikti jerge júktelgen. Bizdiń qolymyzda arnaiy tehnika men kiim-keshek, qural-saimandar saqadai-sai bolyp tursa áńgime kóterip qajeti qansha. Erikti top qurýdyń ózi bir mashaqat. Sharýa qojalyqtarynyń jumysshylary naýqan kezinde ýzaqty kún egistik basynda. Aýylda bala-shaǵa men úlkender ǵana qalady. Jaman aitpai, jaqsy joq, aiaq-asty órt shyǵyp jatsa, ózimiz onyń aldyn alýymyz kerek. Bul túsinikti. Laýlaǵan otty shelekpen sý shashyp, nemese etekpen jelpip sóndire almasymyz aian ǵoi. Osy oraida, keńes kezinde «Tutynýshylar kooperativi» jeke óńir retinde qyzmet kórsetken Sarqan aýdanynyń teń jartysyn quraityn jeti-segiz eldi mekenge bir «Tótenshe jaǵdai» pýnktin ashsa talai jeńildik bolar ma edi...
– «Aldyńyzǵa as qoidy, eki qoldy bos qoidy» demekshi, biraz salyq túrine ie bolypsyzdar. Aýyldyń áleýmettik máselelerin sheshýge qanshalyqty qaýqarlysyzdar?
– Jer, múlik, kólik siiaqty salyq túrleri ǵoi... Odan túsken tiyn-tebenge sonshalyqty úmit artýǵabolmaidy.Basqadai da qarjy kózderin izdestirý kózdelgen. Aiyppul salý, ǵimarattardy jalǵa berý, jarnama t.t. Kúre joldan shalǵai bizdiń aýyldyń jaǵdaiynda: azyn-aýlaq aiyppul bolmasa, ǵimaratty jalǵa berip nemese jarqyldatyp jarnama jasaǵannan jarylqanar túrimiz joq siiaqty. Ázirshe súiengeli otyrǵanymyz demeýshilik. «Týǵan jerge týyńdy tik» dep úndeý tastaý da oiymyzda bar. Ózin-ózi basqarý júiesi taǵy bir «reformaǵa» dýshar bolmai, osy betimen dami berse – keleshekte óz qoly óz aýzyna jetetin el bolarymyzǵa senimdimin. Meniń oiymsha: aýyl ákimderi joǵarynyń úkimin ǵana oryndaityn qolbala emes, shynaiy bilik iesine ainalýy tiis.
Áńgimelesken Zaman Tóleýov,
Almaty oblysy, Sarqan aýdany, Qarabóget aýyly
