Ekonomist Aiman Tursynhan eldegi makroekonomikalyq saiasattyń qazirgi baǵyty ekonomikaǵa asa qaýipti dep sanaidy. Ol sýbsidiialar men qoljetimdi nesie berýdi qysqartyp, paiyzdyq mólsherlemeni tym joǵary ustaý arqyly bilik ekonomikany órkendetýdiń ornyna, ony odan saiyn tyǵyryqqa tirep otyrǵanyn aitady. Osylai dep dabyl qaqqan maman mundaida infliatsiiany jeńý múmkin emes, kerisinshe, eldegi daǵdarysty odan saiyn tereńdetip alýymyz ǵajap emestigin de basa kórsetedi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
"Qazir biz sengen munaidyń bir barreli 60 dollardan da tómenge quldyrap, álemdik naryqtarda saýda soǵysy naǵyz qyzǵan shaq. Árine, mundaida el ekonomikasyn shikizat eksportyna táýeldilikten qutqaryp, ishki óndiristi damytý kerek. Onda da importty almastyratyn jańa óndiris oshaqtaryn ashý, shikizatqa bailanbaǵan eksporttyq tabysty arttyrý aýadai qajet. Muny Úkimet jaqsy bilip otyr. Aitatyn sózderi de osy. Biraq sóz ben iste birizdilik bolmai tur. Kerisinshe, damýǵa jaǵdai jasaityn kezeńde bilik QQS (qosymsha qun salyǵy) mólsherlemesin arttyryp, oǵan qatysty mejeni tómendetip, otandyq kásipkerlerdiń tamaǵyna "qos qoldap qol salýda", - deidi ol.
Nátijesinde, onyń aitýynsha, importqa táýeldilikten qalai qutylamyz degen másele sol kúii ashyq qalýda. Ulttyq qordyń túbi kórinip, shikizat eksportynan túsetin valiýta túsimderi azaiǵan tusta bul máseleniń mańyzy odan ári zoraiatyny aian.
"Infliatsiia qanshaǵa deiin ósedi, tutynýshylyq nesieleýdegi spekýliativtik mólsherleme saqtalyp otyrǵan jaǵdaida devalvatsiia qandai deńgeidi eńseredi? ShOB shetinen jabylyp, jumyssyzdar qatary kóbeigende adamdardyń bas kótermesi, nesie almasy, infliatsiianyń údeýine jol bermeý maqsatynda artyq tutynys jasamasy úshin "aýzyn qalai jabamyz"? Bul arada "bala ólimi emes" biznes genotsidi týraly másele qozǵaý kerek bizge", dep ashynady ekonomist.
Onyń aitýynsha, elimizdiń bas bankiri naryqqa sai emes nesieniń jamandyǵyn, áleýmettik járdemaqylardyń ziiandyǵyn, memlekettik damý baǵdarlamalary mólsherlemelerin sýbsidiialaý qajettigin, asyra jasalǵan tutynys infliatsiiany zoraitatynyn aitatyn shyǵar. Alaida men myna bir qyzyq faktimen bólise otyraiyn:
2021 jyly sharýalarǵa berilgen tikelei sýbsdiia JIÓ-niń 5,18%-yn quraǵan, AKK arqyly 5-6% mólsherlememen nesieler qoljetimdi bolǵan. Al 2024 jyly mundai sýbsidiia túri JÓI-niń 1,8%-yn qurady. AKK nesielendirý somasy 140 mlrd teńgege deiin artqan. Biraq jýyrdaǵy sheshim boiynsha "Báiterektiń" barlyq enshilesine beriletin nesieniń eń tómengi mólsherlemesi 12,6% boldy. Bul sýbsidiialaýdy qosa alǵanda. Bireýge artyq, bireýge tyrtyq degendei...
"Endi esepteńizder. QQS - 16%, bazalyq mólsherleme - 16.5%, naryqtyq mólsherleme - 24-56%, QQS boiynsha shekti kólem – 40 mln teńgege deiin, jeńildikter men 2-3%-daǵy bólshek salyq 4-6% boldy. Úi janyndaǵy shashtaraz nemese shaǵyn dúken ainalymynan 15% KTS alynady. TShK-nyń jyl saiynǵy ósetin tarifteri QQS-tyń kóterilgen paiyzyn eseptemegende 30-40% quraidy. 1 evronyń baǵasy saýda soǵysy aiasynda 590 teńgege deiin "ushty", al amerikalyq valiýta 515-530 teńge aralyǵynda "syrǵanaq teýip júr", EAEO ishinde ishki naryqtar tarifterden qorǵalmaidy, al DSU boiynsha sál-pál ǵana artyqshylyq bar. Resei men Belarýs sanktsiiada. Qazaqstan sanktsiiada emes, biraq esesine AQSh-qa taýar eksporttaýda 27% baj salyǵyna ilinedi. Al bul degenińiz AQSh 34-125% baj salyǵy kezeńinde joǵaltqan barlyq taýar Qazaqstan arqyly lap qoiatynyn bildiredi. Poliak almasy evroǵa satylady, al eýroaimaqtan kelip jetken taýarlar importtyń 60%-yn quraidy. Mine, evronyń nege qymbattap jatqany?.. Mundaida otandyq óndiriske qosh demesten basqa amal joq. Aldyńnan jarylqasyn...", dep jazady Facebook-tegi jazbasynda.
Buǵan deiin saitymyzda "Ulttyq Bank basshysynyń keńesshisi bazalyq mólsherlemeni tómendetý nege qaýipti ekenin túsindirdi" degen maqala jariialanǵan bolatyn. Sondai-aq osy sipattaǵy "Bazalyq mólsherlemeni synaǵan Qusaiynov taǵy da málimdeme jasady" degen materialmen de tanysa otyryńyzdar.
