Жаңа бір палаталы Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы конституциялық реформаның іс жүзіндегі жалғасы әрі саяси өкілдіктің жаңа жүйесіне көшудегі маңызды кезең болады. Мұндай пікірді венгр тарихшысы, «Людовика» мемлекеттік қызмет университетінің Түркі зерттеулері орталығының аға кеңесшісі әрі зерттеу және академиялық желінің жетекшісі Дэвид Биро білдірді, деп хабарлайды dalanews.kz.
Қазақстандағы алғашқы Құрылтай сайлауы
Қазақстанда 23 тамызда өтетін жаңа Құрылтай сайлауы наурыз айында қабылданған жаңа Конституцияның ережелерін іс жүзінде жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Бұл сайлау жаңа конституциялық тәртіпті қалыптастырудың маңызды кезеңі әрі жаңа конституциялық модель аясындағы алғашқы жалпыұлттық дауыс беру болмақ. Ол «Әділетті Қазақстан» тұжырымдамасына және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына берілетін жоғары басымдыққа негізделген жаңа институционалдық модельдің алғашқы практикалық сынағына айналады.
Конституциялық реформаның маңызды кезеңі
Жаңа Конституция Қазақстанның демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретіндегі мәртебесін нығайтады. Адам өмірі мен құқықтарын қорғау, этносаралық және конфессияаралық келісім, сондай-ақ ұзақ мерзімді орнықты даму онда конституциялық қағидаттар ретінде бекітілген.
Құрылтай құру жеке-дара жаңалық емес, осы кешенді үдерістің бір бөлігі. Ол мемлекеттік саясаттың есептілігі мен болжамдылығын арттыруға бағытталған мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртудың негізгі элементтерінің бірі саналады.
Құрылтайдың институционалдық рөлі
Құрылтайдың құрылуы Парламенттің бұрынғы екі палаталы құрылымынан бір палаталы модельге көшуді көздейді. Оның құрамына пропорционалды жүйе және партиялық тізімдер бойынша бес жылға сайланатын 145 депутат кіреді.
Жалпы алғанда, мұндай модель халықаралық тәжірибеге сәйкес келеді. Ол заң шығару жұмысының кәсіби деңгейін арттыруға, саяси плюрализмді сақтауға және нақты бағдарламаларға бағдарланған партиялардың дамуына ықпал етуге бағытталған. Ықшам Парламент шешімдерді жеделірек қабылдап, шағын әкімшілік аппаратпен жұмыс істей алады. Сонымен қатар әр депутат көптеген азаматтың мүддесін білдіреді, бұл Құрылтайды жалпыұлттық пікірталастың басты алаңына айналдырады.
Жаңа Конституция тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесіндегі Құрылтайдың рөлін едәуір күшейтеді. Вице-президентті, Премьер-министрді, Конституциялық соттың барлық судьяларын, сондай-ақ Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палатаның мүшелерін тағайындау үшін оның келісімі қажет болады. Осылайша, жаңа палата негізгі мемлекеттік институттарды қалыптастыруда және олардың қызметін бақылауда маңызды рөл атқарады.
Құрылтайдың өкілеттіктері де кеңейіп, мемлекеттік саясаттың аса маңызды бағыттарының кең ауқымын қамтиды. Бұл Құрылтайды Қазақстандағы мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісінің өзегіне айналдырады.
Құрылтайдың жаңа институттармен, соның ішінде заң шығару бастамасы құқығына ие және қоғамның заң шығару үдерісіне кеңінен қатысуын қамтамасыз етуге тиіс Қазақстан Халық Кеңесімен өзара іс-қимылы да маңызды болады. Бірін-бірі толықтыра отырып, бұл органдар қоғамдық сенімді нығайтып, саяси жүйені ашық, азаматтардың сұранысына бейім және болжамды ете алады. Бұл жаңа Конституцияда бекітілген «Біртұтас Қазақстан халқы» қағидатына және қоғамдық бірлікті нығайту міндетіне сай келеді.
Осылайша, Қазақстан мен сыртқы байқаушылар үшін алдағы сайлау сабақтастық пен өзгерісті қатар бейнелейді. Сабақтастық тұрақтылықты сақтауға және реформаларды дәйекті жалғастыруға деген ұстанымнан көрінеді, ал өзгеріс өкілдік пен есептіліктің жаңа жүйесінен байқалады.
