Қазақстанның әскери дербестігі: заманауи армия қалыптастыру үшін не қажет?

Қазақстанның әскери дербестігі: заманауи армия қалыптастыру үшін не қажет?
ҚР Қорғаныс министрлігі

Қазіргі геосаяси жағдайда мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету тек әскери техниканың санымен өлшенбейді. Заманауи технологияларды меңгеру, кәсіби кадр даярлау, әскери басқару жүйесін жетілдіру және қорғаныс өнеркәсібін дамыту да маңызды. Қазақстан үшін ұлттық қорғаныс қабілетін арттыра отырып, халықаралық әскери ынтымақтастықтағы тепе-теңдікті сақтау да өзекті. Саясаттанушы, журналист Нұрлан Жұмахан Dalanews.kz тілшісіне берген сұхбатында елдің қорғаныс саясаты қандай басымдықтарға сүйенуі керектігін және әскери дербестікті нығайтудың маңызын түсіндірді.

Әскердің қуаты санымен емес, қабілетімен өлшенеді

Сарапшының пікірінше, Қазақстанның қорғаныс саясаты ең алдымен мемлекеттің егемендігін, аумақтық тұтастығын және ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс. Өйткені қазіргі әлемде әскери қатерлердің сипаты өзгеріп, дәстүрлі қарулы қақтығыстармен қатар кибершабуылдар, ақпараттық ықпал ету және технологиялық тәуелділік секілді жаңа қауіптер күшейіп келеді.

Қазақстанның географиялық орналасуы, шекарасының ұзақтығы және өңірлік қауіпсіздік мәселелері қорғаныс саласында жан-жақты әрі ұзақ мерзімді жоспарлауды талап етеді. Осыған байланысты еліміз әскери әлеуетін арттырумен қатар, көпвекторлы сыртқы саясатты және халықаралық қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықты сақтауы қажет.

Нұрлан Жұмаханның пайымдауынша, Мемлекет басшысы көтерген әскери реформалардың басты мақсаты әскер санын көбейту емес, оның нақты жауынгерлік қабілетін, ұтқырлығын және басқару тиімділігін арттыру болуы керек.

«Қазақстанға қымбат қару-жарақпен жабдықталған армия ғана емес, кәсіби білімі жоғары, технологияны тиімді пайдаланатын, қауіп-қатерге жедел жауап беретін және қоғамның сеніміне ие Қарулы күштер керек», – дейді сарапшы.

Дрондар, жасанды интеллект және отандық қорғаныс өндірісі

Соңғы жылдардағы әскери қақтығыстар заманауи технологиялардың қорғаныс саласындағы рөлін айқын көрсетті. Әсіресе ұшқышсыз ұшу аппараттары, радиоэлектрондық күрес құралдары, жоғары дәлдіктегі қару-жарақ және әуе шабуылына қарсы қорғаныс жүйелері әскери әлеуеттің маңызды құрамдасына айналды.

Сарапшы Қазақстан осы бағыттарды дамытуға басымдық беруі керек деп есептейді. Сонымен қатар әскери барлау, байланыс, логистика және басқару жүйелеріне жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды кезең-кезеңімен енгізу қажет.

Оның айтуынша, қорғаныс қабілетін күшейтуде отандық әскери өнеркәсіптің де орны ерекше. Әскери техниканы жөндеу, жаңғырту және қажетті жабдықтарды ел ішінде өндіру мүмкіндігін кеңейту маңызды. Бұл шетелдік қару-жарақ пен технологияларға тәуелділікті біртіндеп азайтып, Қазақстанның ғылыми-техникалық әлеуетін қалыптастыруға мүмкіндік береді.

«Өзіміздің ғылыми-техникалық әлеуетімізді қалыптастыру ұзақ мерзімді қорғаныс қауіпсіздігінің негізгі кепілдіктерінің біріне айналуы тиіс», – дейді Нұрлан Жұмахан.

Кәсіби кадр мен әскердегі тәртіп – реформаның негізі

Заманауи армия қалыптастыруда әскери техниканы жаңарту жеткіліксіз. Оның тиімділігі ең алдымен кәсіби мамандарға, дайындық сапасына және басқару мәдениетіне байланысты.

Сарапшының пікірінше, бүгінгі әскери қызметші қару қолдануды ғана емес, күрделі жағдайда дербес шешім қабылдауды, заманауи техниканы меңгеруді және бөлімше құрамында үйлесімді әрекет етуді білуі керек.

Осы мақсатта әскери оқу орындарының бағдарламаларын жаңарту, практикалық дайындықты күшейту, тактикалық жаттығуларды жетілдіру және командирлердің кәсіби жауапкершілігін арттыру маңызды.

Бұған қоса, әскери қызметшілердің әлеуметтік жағдайын жақсарту, олардың құқықтарын қорғау, әскердегі тәртіп пен қауіпсіздікті қамтамасыз ету де әскери реформаның ажырамас бөлігі болуы қажет.

Әскери дербестік пен халықаралық ынтымақтастық қалай үйлесуі керек?

Қазақстанның қорғаныс саясаты үшін маңызды мәселелердің бірі – ұлттық әскери дербестікті сақтай отырып, халықаралық әріптестікті дамыту. Нұрлан Жұмаханның айтуынша, бұл екі бағыт бір-біріне қайшы келмейді, керісінше, өзара толықтыруы тиіс.

Сарапшы мемлекеттің егемендігі ұлттық қауіпсіздікке қатысты шешімдерді өз бетінше қабылдау қабілетімен де өлшенетінін атап өтті. Сондықтан Қазақстан қорғаныс әлеуетін күшейтіп, қару-жарақпен қамтамасыз ету, әскери кадр даярлау және стратегиялық жоспарлау мәселелерінде сыртқы тәуелділікті біртіндеп азайтуы қажет.

Сонымен бірге қазіргі геосаяси жағдайда қауіпсіздікті тек ұлттық мүмкіндіктерге сүйеніп қамтамасыз ету қиын. Осы себепті халықаралық әскери ынтымақтастықты сақтап, оны елдің ұлттық мүддесіне сай дамыту маңызды.

Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымы (ҰҚШҰ) аясындағы ынтымақтастық туралы пікір білдірген сарапшы ұйымның бірлескен әскери дайындықты жетілдірудегі рөліне тоқталды. Алайда оның пайымдауынша, соңғы уақытта ұйымның осы бағыттағы жұмыстарды жүзеге асыру мүмкіндігіне қатысты сұрақтар туындап отыр.

Ал Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) аясында терроризмге, экстремизмге, трансшекаралық қылмысқа және басқа да ортақ қауіптерге қарсы іс-қимылды күшейтуге мүмкіндік бар.

Дегенмен халықаралық ұйымдар алдындағы міндеттемелер Қазақстанның дербес сыртқы саяси ұстанымына, Конституциясына және ұлттық қауіпсіздік мүдделеріне қайшы келмеуі тиіс.

«Қазақстан үшін ең тиімді жол – көпвекторлы саясатты сақтай отырып, әріптестікті нақты әскери-техникалық және кәсіби нәтижеге бағыттау», – дейді саясаттанушы.

Әскери әріптестік ұлттық мүддеге қызмет етуі керек

Нұрлан Жұмаханның пікірінше, Қазақстан халықаралық әскери байланыстарды тек саяси әріптестік деңгейінде қалдырмай, нақты нәтижеге бағыттауы қажет.

Мәселен, түрлі мемлекеттермен бірлескен оқу-жаттығулар өткізу, заманауи технологияларды меңгеру, бітімгерлік тәжірибені дамыту және қорғаныс өнеркәсібіндегі ынтымақтастықты кеңейту армияның сапалық тұрғыдан жаңаруына ықпал етеді.

Бұл ретте халықаралық әріптестік ұлттық қорғаныс қабілетін арттырудың құралы болуы керек. Яғни Қазақстан басқа мемлекеттердің геосаяси мүдделеріне тәуелді болмай, өзінің стратегиялық шешімдерін дербес қабылдау мүмкіндігін сақтауы маңызды.

Түйіндей айтқанда, заманауи армия қалыптастыру – бір ғана әскери техниканы жаңарту немесе қорғаныс шығындарын арттыру мәселесі емес. Ол кәсіби кадр даярлау, отандық технологияларды дамыту, әскери басқаруды жетілдіру және халықаралық ынтымақтастықты ұлттық мүддемен үйлестіруді талап ететін кешенді үдеріс. Қазақстан үшін басты міндет – елдің егемендігі мен қауіпсіздігін қамтамасыз ете алатын, технологиялық тұрғыдан дамыған әрі кәсіби Қарулы күштер қалыптастыру.