Qazirgi geosaiasi jaǵdaida memlekettiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý tek áskeri tehnikanyń sanymen ólshenbeidi. Zamanaýi tehnologiialardy meńgerý, kásibi kadr daiarlaý, áskeri basqarý júiesin jetildirý jáne qorǵanys ónerkásibin damytý da mańyzdy. Qazaqstan úshin ulttyq qorǵanys qabiletin arttyra otyryp, halyqaralyq áskeri yntymaqtastyqtaǵy tepe-teńdikti saqtaý da ózekti. Saiasattanýshy, jýrnalist Nurlan Jumahan Dalanews.kz tilshisine bergen suhbatynda eldiń qorǵanys saiasaty qandai basymdyqtarǵa súienýi kerektigin jáne áskeri derbestikti nyǵaitýdyń mańyzyn túsindirdi.
Áskerdiń qýaty sanymen emes, qabiletimen ólshenedi
Sarapshynyń pikirinshe, Qazaqstannyń qorǵanys saiasaty eń aldymen memlekettiń egemendigin, aýmaqtyq tutastyǵyn jáne ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalýy tiis. Óitkeni qazirgi álemde áskeri qaterlerdiń sipaty ózgerip, dástúrli qarýly qaqtyǵystarmen qatar kibershabýyldar, aqparattyq yqpal etý jáne tehnologiialyq táýeldilik sekildi jańa qaýipter kúsheiip keledi.
Qazaqstannyń geografiialyq ornalasýy, shekarasynyń uzaqtyǵy jáne óńirlik qaýipsizdik máseleleri qorǵanys salasynda jan-jaqty ári uzaq merzimdi josparlaýdy talap etedi. Osyǵan bailanysty elimiz áskeri áleýetin arttyrýmen qatar, kópvektorly syrtqy saiasatty jáne halyqaralyq qaýipsizdik salasyndaǵy yntymaqtastyqty saqtaýy qajet.
Nurlan Jumahannyń paiymdaýynsha, Memleket basshysy kótergen áskeri reformalardyń basty maqsaty ásker sanyn kóbeitý emes, onyń naqty jaýyngerlik qabiletin, utqyrlyǵyn jáne basqarý tiimdiligin arttyrý bolýy kerek.
«Qazaqstanǵa qymbat qarý-jaraqpen jabdyqtalǵan armiia ǵana emes, kásibi bilimi joǵary, tehnologiiany tiimdi paidalanatyn, qaýip-qaterge jedel jaýap beretin jáne qoǵamnyń senimine ie Qarýly kúshter kerek», – deidi sarapshy.
Drondar, jasandy intellekt jáne otandyq qorǵanys óndirisi
Sońǵy jyldardaǵy áskeri qaqtyǵystar zamanaýi tehnologiialardyń qorǵanys salasyndaǵy rólin aiqyn kórsetti. Ásirese ushqyshsyz ushý apparattary, radioelektrondyq kúres quraldary, joǵary dáldiktegi qarý-jaraq jáne áýe shabýylyna qarsy qorǵanys júieleri áskeri áleýettiń mańyzdy quramdasyna ainaldy.
Sarapshy Qazaqstan osy baǵyttardy damytýǵa basymdyq berýi kerek dep esepteidi. Sonymen qatar áskeri barlaý, bailanys, logistika jáne basqarý júielerine jasandy intellekt pen tsifrlyq tehnologiialardy kezeń-kezeńimen engizý qajet.
Onyń aitýynsha, qorǵanys qabiletin kúsheitýde otandyq áskeri ónerkásiptiń de orny erekshe. Áskeri tehnikany jóndeý, jańǵyrtý jáne qajetti jabdyqtardy el ishinde óndirý múmkindigin keńeitý mańyzdy. Bul sheteldik qarý-jaraq pen tehnologiialarǵa táýeldilikti birtindep azaityp, Qazaqstannyń ǵylymi-tehnikalyq áleýetin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
«Ózimizdiń ǵylymi-tehnikalyq áleýetimizdi qalyptastyrý uzaq merzimdi qorǵanys qaýipsizdiginiń negizgi kepildikteriniń birine ainalýy tiis», – deidi Nurlan Jumahan.
Kásibi kadr men áskerdegi tártip – reformanyń negizi
Zamanaýi armiia qalyptastyrýda áskeri tehnikany jańartý jetkiliksiz. Onyń tiimdiligi eń aldymen kásibi mamandarǵa, daiyndyq sapasyna jáne basqarý mádenietine bailanysty.
Sarapshynyń pikirinshe, búgingi áskeri qyzmetshi qarý qoldanýdy ǵana emes, kúrdeli jaǵdaida derbes sheshim qabyldaýdy, zamanaýi tehnikany meńgerýdi jáne bólimshe quramynda úilesimdi áreket etýdi bilýi kerek.
Osy maqsatta áskeri oqý oryndarynyń baǵdarlamalaryn jańartý, praktikalyq daiyndyqty kúsheitý, taktikalyq jattyǵýlardy jetildirý jáne komandirlerdiń kásibi jaýapkershiligin arttyrý mańyzdy.
Buǵan qosa, áskeri qyzmetshilerdiń áleýmettik jaǵdaiyn jaqsartý, olardyń quqyqtaryn qorǵaý, áskerdegi tártip pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý de áskeri reformanyń ajyramas bóligi bolýy qajet.
Áskeri derbestik pen halyqaralyq yntymaqtastyq qalai úilesýi kerek?
Qazaqstannyń qorǵanys saiasaty úshin mańyzdy máselelerdiń biri – ulttyq áskeri derbestikti saqtai otyryp, halyqaralyq áriptestikti damytý. Nurlan Jumahannyń aitýynsha, bul eki baǵyt bir-birine qaishy kelmeidi, kerisinshe, ózara tolyqtyrýy tiis.
Sarapshy memlekettiń egemendigi ulttyq qaýipsizdikke qatysty sheshimderdi óz betinshe qabyldaý qabiletimen de ólshenetinin atap ótti. Sondyqtan Qazaqstan qorǵanys áleýetin kúsheitip, qarý-jaraqpen qamtamasyz etý, áskeri kadr daiarlaý jáne strategiialyq josparlaý máselelerinde syrtqy táýeldilikti birtindep azaitýy qajet.
Sonymen birge qazirgi geosaiasi jaǵdaida qaýipsizdikti tek ulttyq múmkindikterge súienip qamtamasyz etý qiyn. Osy sebepti halyqaralyq áskeri yntymaqtastyqty saqtap, ony eldiń ulttyq múddesine sai damytý mańyzdy.
Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uiymy (UQShU) aiasyndaǵy yntymaqtastyq týraly pikir bildirgen sarapshy uiymnyń birlesken áskeri daiyndyqty jetildirýdegi róline toqtaldy. Alaida onyń paiymdaýynsha, sońǵy ýaqytta uiymnyń osy baǵyttaǵy jumystardy júzege asyrý múmkindigine qatysty suraqtar týyndap otyr.
Al Shanhai yntymaqtastyq uiymy (ShYU) aiasynda terrorizmge, ekstremizmge, transshekaralyq qylmysqa jáne basqa da ortaq qaýipterge qarsy is-qimyldy kúsheitýge múmkindik bar.
Degenmen halyqaralyq uiymdar aldyndaǵy mindettemeler Qazaqstannyń derbes syrtqy saiasi ustanymyna, Konstitýtsiiasyna jáne ulttyq qaýipsizdik múddelerine qaishy kelmeýi tiis.
«Qazaqstan úshin eń tiimdi jol – kópvektorly saiasatty saqtai otyryp, áriptestikti naqty áskeri-tehnikalyq jáne kásibi nátijege baǵyttaý», – deidi saiasattanýshy.
Áskeri áriptestik ulttyq múddege qyzmet etýi kerek
Nurlan Jumahannyń pikirinshe, Qazaqstan halyqaralyq áskeri bailanystardy tek saiasi áriptestik deńgeiinde qaldyrmai, naqty nátijege baǵyttaýy qajet.
Máselen, túrli memlekettermen birlesken oqý-jattyǵýlar ótkizý, zamanaýi tehnologiialardy meńgerý, bitimgerlik tájiribeni damytý jáne qorǵanys ónerkásibindegi yntymaqtastyqty keńeitý armiianyń sapalyq turǵydan jańarýyna yqpal etedi.
Bul rette halyqaralyq áriptestik ulttyq qorǵanys qabiletin arttyrýdyń quraly bolýy kerek. Iaǵni Qazaqstan basqa memleketterdiń geosaiasi múddelerine táýeldi bolmai, óziniń strategiialyq sheshimderin derbes qabyldaý múmkindigin saqtaýy mańyzdy.
Túiindei aitqanda, zamanaýi armiia qalyptastyrý – bir ǵana áskeri tehnikany jańartý nemese qorǵanys shyǵyndaryn arttyrý máselesi emes. Ol kásibi kadr daiarlaý, otandyq tehnologiialardy damytý, áskeri basqarýdy jetildirý jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty ulttyq múddemen úilestirýdi talap etetin keshendi úderis. Qazaqstan úshin basty mindet – eldiń egemendigi men qaýipsizdigin qamtamasyz ete alatyn, tehnologiialyq turǵydan damyǵan ári kásibi Qarýly kúshter qalyptastyrý.