«Qalasam, kez kelgen ýaqytta qoiamyn»: dáriger táýeldiliktiń alǵashqy belgilerin atady

«Qalasam, kez kelgen ýaqytta qoiamyn»: dáriger táýeldiliktiń alǵashqy belgilerin atady
JI/dalanews

Elimizde alkogol men esirtkige táýeldilik máselesi áli de ózekti. Qazirgi ýaqytta Almaty qalasy boiynsha 4 772 adam osy diagnozdarmen esepte tur. Olardyń arasynda jasóspirimder de bar. Mamandardy ásirese sintetikalyq esirtkilerdiń qoljetimdiligi, jastar arasynda psihobelsendi zattardy qoldaný kórsetkishiniń ósýi jáne táýeldi adamdardyń der kezinde meditsinalyq kómekke júginbeýi alańdatady. Dalanews.kz tilshisi Almaty qalalyq psihikalyq saýyqtyrý ortalyǵynyń bólim meńgerýshisi, psihiatr-narkolog Aibek Ibraevpen suhbattasyp, táýeldiliktiń alǵashqy belgileri, onyń adam psihikasyna áseri jáne emdelý joldary týraly surady.

Aibek Ibraev (jeke arhiv)

Almatyda 4 772 adam táýeldilik boiynsha esepte tur

Dáriger elimizdegi alkogol men esirtkige táýeldilikke qatysty jaǵdaiǵa toqtaldy. Bul tek meditsinalyq másele emes, sonymen qatar áleýmettik jáne qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyna tikelei áser etetin problema.

Qazirgi ýaqytta qala boiynsha alkogol men esirtkige táýeldilik diagnozymen jalpy 4 772 adam esepte tur. Onyń ishinde 3 636 adam alkogolge, 1 136 adam esirtkige táýeldi.

Esepte turǵandardyń arasynda kámeletke tolmaǵandar da bar. Olardyń jalpy sany – 15. Atap aitqanda, beseýi alkogolge, altaýy esirtkige, tórteýi toksikomaniiaǵa bailanysty esepke alynǵan.

«Qazirgi kezde alkogol men esirtkige táýeldi naýqastardyń sany kóbeiip kele jatyr. Biz baiqaityn taǵy bir jait – kómekke júginetinderdiń arasynda eńbekke qabiletti jastaǵy, áleýmettik turǵydan belsendi, otbasyly azamattar kóp. Jas ereksheligine keletin bolsaq, jastar arasynda psihobelsendi zattardy qoldaný kórsetkishteri statistikalyq turǵydan jyl saiyn ósip keledi», – deidi Aibek Ibraev.

Mamannyń sózinshe, máseleniń kúrdelene túsýine sintetikalyq esirtkilerdiń qoljetimdiligi men olardyń adam aǵzasyna, ásirese psihikasyna jyldam áser etýi sebep bolyp otyr.

Sonymen qatar jasóspirimderge qatysty resmi statistikaǵa ǵana súienip, jaǵdaidy tolyq baǵalaý qiyn. Sebebi olardyń arasynda anyqtalmai, meditsinalyq kómekke júginbei júrgender bolýy múmkin.

Dárigerdiń túsindirýinshe, ata-analardyń bir bóligi balasynyń mundai máselege tap bolǵanyn moiyndaǵysy kelmeidi. Keibiri dispanserlik esepke qoiylýdan qorqyp, mamandarǵa júginýdi keiinge qaldyrady. Sondyqtan naqty jaǵdai resmi esepte kórsetilgen kórsetkishten ózgeshe bolýy yqtimal.

Táýeldilik adamnyń psihikasyn qalai ózgertedi?

Alkogol men esirtki eń aldymen adamnyń miyna áser etedi. Sonyń saldarynan oilaý qabileti, este saqtaý fýnktsiiasy, emotsiiany basqarý jáne sheshim qabyldaý úderisteri buzylady.

Psihiatr-narkologtyń aitýynsha, psihobelsendi zattardy uzaq ýaqyt qoldaný adamnyń psihikalyq jaǵdaiyna eleýli ózgerister ákelýi múmkin.

Olardyń qatarynda depressiia, mazasyzdyq, únemi qorqynysh pen úrei sezimi, ishki tynyshsyzdyq jáne ómirge degen qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi bar.

«Uzaq ýaqyt qoldanýdyń saldarynan psihikalyq buzylystar paida bolýy múmkin. Adamnyń kóńil kúii túsip, ómirge degen qyzyǵýshylyǵy azaiady, úmitsizdik sezimi qalyptasady. Sonymen qatar mazasyzdyq, qorqynysh, ishki tynyshsyzdyq baiqalady. Al keibir jaǵdailarda psihoz damýy múmkin. Bul kezde sandyraqtaý, galliýtsinatsiia siiaqty belgiler kórinis beredi, iaǵni adamnyń shynaiy jaǵdaidy qabyldaýy buzylady», – deidi dáriger.

Budan bólek, adamnyń zeiini tómendep, este saqtaý qabileti nasharlaýy múmkin. Keibir naýqastardyń intellektýaldyq fýnktsiialarynda da ózgerister baiqalady.


JI/dalanews

Jaqyn adamyńyzdyń táýeldilikke ushyraǵanyn qalai baiqaýǵa bolady?

Táýeldilikke shaldyqqan adam óziniń jaǵdaiyn birden moiyndai bermeidi. Sondyqtan alǵashqy ózgeristerdi kóbine onyń jaqyndary, otbasy músheleri nemese birge jumys isteitin adamdar baiqaidy.

Mamannyń aitýynsha, eń aldymen adamnyń burynǵy minez-qulqyndaǵy ózgeristerge nazar aýdarý qajet.

Máselen, buryn sabyrly bolǵan adamnyń ashýshań, agressivti, shydamsyz bolyp ketýi, bolmashy nársege shamdanýy nemese ainalasyndaǵy adamdardan oqshaýlanýy alańdatarlyq belgi bolýy múmkin.

Sondai-aq mynadai ózgeristerge mán bergen jón:

  • este saqtaý qabiletiniń nasharlaýy;
  • zeiinniń tómendeýi;
  • kóńil kúidiń jii ózgerýi;
  • negizsiz ashýlaný men agressiia;
  • otbasynan jáne dostarynan alystaý;
  • buryn qyzyǵýshylyq tanytqan isterine nemquraily qaraý;
  • alkogol nemese esirtki qoldanýǵa bailanysty ótirik aitý, ony jasyrý;
  • zatty qoldaný týraly oilardyń jiileýi.

Degenmen bul belgilerdiń barlyǵy mindetti túrde táýeldilikti bildirmeidi. Naqty diagnozdy tek tiisti maman qoia alady.


JI/dalanews

Nelikten jastar arasynda táýeldilik qaýpi artyp otyr?

Dáriger táýeldiliktiń qalyptasýyna birneshe faktor áser etetinin aitady. Olardyń qatarynda psihologiialyq jáne áleýmettik jaǵdai, otbasyndaǵy ahýal, psihologiialyq kúizelis jáne psihobelsendi zattardyń qoljetimdiligi bar.

«Qazirgi tańda alkogol men psihobelsendi zattardyń qoljetimdiligi de mańyzdy faktorlardyń biri. Sonymen qatar adamdardyń arasynda psihologiialyq kúizelis, túrli qiyndyqtar jii kezdesedi. Keibiri osy máselelerin jasyryp, óz betinshe sheshýge tyrysady. Osyndai jaǵdailar táýeldiliktiń qalyptasý qaýpin arttyrady», – deidi maman.

Ásirese jasóspirimderge erekshe nazar aýdarý qajet. Sebebi olardyń psihologiialyq turǵydan qalyptasý kezeńinde qorshaǵan ortanyń, dostarynyń jáne otbasynyń yqpaly zor.

Mamannyń pikirinshe, ata-analar balasynyń minez-qulqyndaǵy ózgeristerge beijai qaramaýy kerek. Eger bala tuiyqtalyp, ashýshań bolyp, burynǵy ádetterinen bas tartyp, kúmándi ortaǵa jii aralasa bastasa, onyń sebebin anyqtaýǵa tyrysqan jón.

Sizdi alańdatýy qajet belgiler

Táýeldilikke shaldyqqan adamdardyń kópshiligi óziniń aýrý ekenin moiyndai bermeidi. Kóbine «qalasam, kez kelgen ýaqytta qoiamyn», «bári ózime bailanysty» degen ýáj aitady.

Alaida dáriger muny táýeldilik kezinde adamnyń ózin-ózi baqylaý qabiletiniń tómendeýimen bailanystyrady.

Máselen, adam alkogoldi nemese esirtkini az mólsherde qoldanamyn dep bastap, sońynda josparlaǵanynan áldeqaida kóp paidalanýy múmkin. Ýaqyt óte kele psihologiialyq táýeldilik qalyptasady. Adamnyń oiy únemi ishimdik nemese esirtki tóńireginde bolady. Al qoldanbai qalǵan kezde mazasyzdanyp, ashýlanyp, qajetti zatty izdeýge kirisedi.

Mundai jaǵdaida jaqyndarynyń áreketi de mańyzdy.

«Táýeldi adamdy eshqashan jazǵyrýǵa bolmaidy. Muny minez-qulyqtyń álsizdigi nemese erik-jigerdiń joqtyǵy dep qarastyrý durys emes. Bul – aýrý. Sondyqtan adamǵa kásibi kómek qajet ekenin túsindirý kerek», – deidi Aibek Ibraev.

Mamannyń aitýynsha, týystary táýeldi adamnyń ornyna barlyq máseleni sheship, onyń áreketteriniń saldaryn únemi jasyryp, jaýapkershilikten bosatpaýy kerek. Kerisinshe, alkogol nemese esirtki qoldanýdyń jumysyna, otbasyna jáne áleýmettik ómirine tigizgen naqty zardaptaryn baiyppen túsindirgen jón.

Eń bastysy – qysym kórsetpei, mamannyń kómegine júginýge yntalandyrý.

Esepke qoiylýdan qorqýdyń qajeti bar ma?

Táýeldilikke tap bolǵan azamattar men olardyń týystarynyń meditsinalyq kómekke júginýdi keiinge qaldyrýyna sebep bolatyn máselelerdiń biri – dispanserlik esepke qoiylýdan qorqý.

Ásirese ata-analar balasynyń bolashaqta jumysqa ornalasýyna nemese qoǵamdaǵy ortasyna keri áser etýi múmkin dep alańdaidy.

Aibek Ibraevtyń aitýynsha, mundai qorqynyshtyń saldarynan keibir otbasylar máseleni jasyryp, kásibi kómekti kesh izdeidi. Alaida táýeldilikti jasyrý ony sheshpeidi, kerisinshe jaǵdaidy ýshyqtyrýy múmkin.

«Eń bastysy – problemany jasyrmai, kómek izdei bilý. Mamandarǵa bir ret keńes alýǵa kelgen adamnyń ózi jaǵdaiǵa basqa kózqaraspen qarai bastaýy múmkin. Bizde alǵashqy konsýltatsiiadan keiin de naýqastardyń túsinigi ózgerip, emdelýge degen kózqarasy qalyptasady», – deidi dáriger.

Mamannyń sózinshe, ortalyqta aqyly bólim arqyly da meditsinalyq kómek kórsetiledi. Bul bólimde emdelýshiler dispanserlik esepke alynbai, qupiialylyq saqtala otyryp kómek ala alady.

Al dispanserlik esepte turǵan naýqastardyń da belgili bir talaptar men meditsinalyq kórsetkishterge sáikes remissiia saqtalǵan jaǵdaida esepten shyǵý múmkindigi bar.

Sondyqtan esepke qoiylýdan qorqyp, meditsinalyq kómekten bas tartý durys sheshim emes.

Táýeldiliktiń aldyn alý úshin qandai jumystar júrgiziledi?

Almatyda alkogol men esirtkige táýeldiliktiń aldyn alý baǵytynda da birqatar jumys atqarylyp jatyr.

Dárigerdiń aitýynsha, profilaktikalyq is-sharalar Politsiia departamentimen birlesip, sondai-aq mektepter men kolledjderde uiymdastyrylady. Oqý oryndarynda psihobelsendi zattardyń ziiany týraly túsindirý jumystary, lektsiialar ótkiziledi.

Budan bólek, ortalyqta ashyq esik kúnderi uiymdastyrylyp turady. Bul sharalarǵa táýeldilik máselesine tap bolǵan azamattar men olardyń týystary kelip, qandai meditsinalyq kómek kórsetiletinin jáne emdeý tásilderin bile alady.

Sondai-aq ár senbi saiyn alkogolge táýeldi adamdarǵa arnalǵan anonimdi klýb jumysy júrgiziledi. Onda psihologiialyq treningter, saýyqtyrý jáne aǵartý baǵytyndaǵy is-sharalar ótkiziledi.

Mamannyń aitýynsha, táýeldilikpen kúreste eń mańyzdysy – aýrýdy erte anyqtaý, ony jasyrmaý jáne ýaqytyly kásibi kómekke júginý.

Óitkeni táýeldilik adamnyń densaýlyǵyna ǵana emes, onyń otbasyna, jumysyna jáne tutas áleýmettik ómirine áser etedi. Al der kezinde bastalǵan em adamnyń qalypty ómirge qaita oralýyna múmkindik beredi.