قازاقستاننىڭ ەسكەري دەربەستٸگٸ: زاماناۋي ارمييا قالىپتاستىرۋ ٷشٸن نە قاجەت?

قازاقستاننىڭ ەسكەري دەربەستٸگٸ: زاماناۋي ارمييا قالىپتاستىرۋ ٷشٸن نە قاجەت?
قر قورعانىس مينيسترلٸگٸ

قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايدا مەملەكەتتٸڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ تەك ەسكەري تەحنيكانىڭ سانىمەن ٶلشەنبەيدٸ. زاماناۋي تەحنولوگييالاردى مەڭگەرۋ, كەسٸبي كادر دايارلاۋ, ەسكەري باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ جەنە قورعانىس ٶنەركەسٸبٸن دامىتۋ دا ماڭىزدى. قازاقستان ٷشٸن ۇلتتىق قورعانىس قابٸلەتٸن ارتتىرا وتىرىپ, حالىقارالىق ەسكەري ىنتىماقتاستىقتاعى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋ دا ٶزەكتٸ. ساياساتتانۋشى, جۋرناليست نۇرلان جۇماحان Dalanews.kz تٸلشٸسٸنە بەرگەن سۇحباتىندا ەلدٸڭ قورعانىس ساياساتى قانداي باسىمدىقتارعا سٷيەنۋٸ كەرەكتٸگٸن جەنە ەسكەري دەربەستٸكتٸ نىعايتۋدىڭ ماڭىزىن تٷسٸندٸردٸ.

ەسكەردٸڭ قۋاتى سانىمەن ەمەس, قابٸلەتٸمەن ٶلشەنەدٸ

ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاننىڭ قورعانىس ساياساتى ەڭ الدىمەن مەملەكەتتٸڭ ەگەمەندٸگٸن, اۋماقتىق تۇتاستىعىن جەنە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالۋى تيٸس. ٶيتكەنٸ قازٸرگٸ ەلەمدە ەسكەري قاتەرلەردٸڭ سيپاتى ٶزگەرٸپ, دەستٷرلٸ قارۋلى قاقتىعىستارمەن قاتار كيبەرشابۋىلدار, اقپاراتتىق ىقپال ەتۋ جەنە تەحنولوگييالىق تەۋەلدٸلٸك سەكٸلدٸ جاڭا قاۋٸپتەر كٷشەيٸپ كەلەدٸ.

قازاقستاننىڭ گەوگرافييالىق ورنالاسۋى, شەكاراسىنىڭ ۇزاقتىعى جەنە ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸ قورعانىس سالاسىندا جان-جاقتى ەرٸ ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپارلاۋدى تالاپ ەتەدٸ. وسىعان بايلانىستى ەلٸمٸز ەسكەري ەلەۋەتٸن ارتتىرۋمەن قاتار, كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتتى جەنە حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ساقتاۋى قاجەت.

نۇرلان جۇماحاننىڭ پايىمداۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى كٶتەرگەن ەسكەري رەفورمالاردىڭ باستى ماقساتى ەسكەر سانىن كٶبەيتۋ ەمەس, ونىڭ ناقتى جاۋىنگەرلٸك قابٸلەتٸن, ۇتقىرلىعىن جەنە باسقارۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ بولۋى كەرەك.

«قازاقستانعا قىمبات قارۋ-جاراقپەن جابدىقتالعان ارمييا عانا ەمەس, كەسٸبي بٸلٸمٸ جوعارى, تەحنولوگييانى تيٸمدٸ پايدالاناتىن, قاۋٸپ-قاتەرگە جەدەل جاۋاپ بەرەتٸن جەنە قوعامنىڭ سەنٸمٸنە يە قارۋلى كٷشتەر كەرەك», – دەيدٸ ساراپشى.

دروندار, جاساندى ينتەللەكت جەنە وتاندىق قورعانىس ٶندٸرٸسٸ

سوڭعى جىلدارداعى ەسكەري قاقتىعىستار زاماناۋي تەحنولوگييالاردىڭ قورعانىس سالاسىنداعى رٶلٸن ايقىن كٶرسەتتٸ. ەسٸرەسە ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارى, راديوەلەكتروندىق كٷرەس قۇرالدارى, جوعارى دەلدٸكتەگٸ قارۋ-جاراق جەنە ەۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جٷيەلەرٸ ەسكەري ەلەۋەتتٸڭ ماڭىزدى قۇرامداسىنا اينالدى.

ساراپشى قازاقستان وسى باعىتتاردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. سونىمەن قاتار ەسكەري بارلاۋ, بايلانىس, لوگيستيكا جەنە باسقارۋ جٷيەلەرٸنە جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ەنگٸزۋ قاجەت.

ونىڭ ايتۋىنشا, قورعانىس قابٸلەتٸن كٷشەيتۋدە وتاندىق ەسكەري ٶنەركەسٸپتٸڭ دە ورنى ەرەكشە. ەسكەري تەحنيكانى جٶندەۋ, جاڭعىرتۋ جەنە قاجەتتٸ جابدىقتاردى ەل ٸشٸندە ٶندٸرۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋ ماڭىزدى. بۇل شەتەلدٸك قارۋ-جاراق پەن تەحنولوگييالارعا تەۋەلدٸلٸكتٸ بٸرتٸندەپ ازايتىپ, قازاقستاننىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ەلەۋەتٸن قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

«ٶزٸمٸزدٸڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ەلەۋەتٸمٸزدٸ قالىپتاستىرۋ ۇزاق مەرزٸمدٸ قورعانىس قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ كەپٸلدٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالۋى تيٸس», – دەيدٸ نۇرلان جۇماحان.

كەسٸبي كادر مەن ەسكەردەگٸ تەرتٸپ – رەفورمانىڭ نەگٸزٸ

زاماناۋي ارمييا قالىپتاستىرۋدا ەسكەري تەحنيكانى جاڭارتۋ جەتكٸلٸكسٸز. ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ەڭ الدىمەن كەسٸبي ماماندارعا, دايىندىق ساپاسىنا جەنە باسقارۋ مەدەنيەتٸنە بايلانىستى.

ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, بٷگٸنگٸ ەسكەري قىزمەتشٸ قارۋ قولدانۋدى عانا ەمەس, كٷردەلٸ جاعدايدا دەربەس شەشٸم قابىلداۋدى, زاماناۋي تەحنيكانى مەڭگەرۋدٸ جەنە بٶلٸمشە قۇرامىندا ٷيلەسٸمدٸ ەرەكەت ەتۋدٸ بٸلۋٸ كەرەك.

وسى ماقساتتا ەسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ باعدارلامالارىن جاڭارتۋ, پراكتيكالىق دايىندىقتى كٷشەيتۋ, تاكتيكالىق جاتتىعۋلاردى جەتٸلدٸرۋ جەنە كومانديرلەردٸڭ كەسٸبي جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ ماڭىزدى.

بۇعان قوسا, ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاقسارتۋ, ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, ەسكەردەگٸ تەرتٸپ پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ دە ەسكەري رەفورمانىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ بولۋى قاجەت.

ەسكەري دەربەستٸك پەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق قالاي ٷيلەسۋٸ كەرەك?

قازاقستاننىڭ قورعانىس ساياساتى ٷشٸن ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – ۇلتتىق ەسكەري دەربەستٸكتٸ ساقتاي وتىرىپ, حالىقارالىق ەرٸپتەستٸكتٸ دامىتۋ. نۇرلان جۇماحاننىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەكٸ باعىت بٸر-بٸرٸنە قايشى كەلمەيدٸ, كەرٸسٸنشە, ٶزارا تولىقتىرۋى تيٸس.

ساراپشى مەملەكەتتٸڭ ەگەمەندٸگٸ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە قاتىستى شەشٸمدەردٸ ٶز بەتٸنشە قابىلداۋ قابٸلەتٸمەن دە ٶلشەنەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. سوندىقتان قازاقستان قورعانىس ەلەۋەتٸن كٷشەيتٸپ, قارۋ-جاراقپەن قامتاماسىز ەتۋ, ەسكەري كادر دايارلاۋ جەنە ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ مەسەلەلەرٸندە سىرتقى تەۋەلدٸلٸكتٸ بٸرتٸندەپ ازايتۋى قاجەت.

سونىمەن بٸرگە قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايدا قاۋٸپسٸزدٸكتٸ تەك ۇلتتىق مٷمكٸندٸكتەرگە سٷيەنٸپ قامتاماسىز ەتۋ قيىن. وسى سەبەپتٸ حالىقارالىق ەسكەري ىنتىماقتاستىقتى ساقتاپ, ونى ەلدٸڭ ۇلتتىق مٷددەسٸنە ساي دامىتۋ ماڭىزدى.

ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمى (ۇقشۇ) اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساراپشى ۇيىمنىڭ بٸرلەسكەن ەسكەري دايىندىقتى جەتٸلدٸرۋدەگٸ رٶلٸنە توقتالدى. الايدا ونىڭ پايىمداۋىنشا, سوڭعى ۋاقىتتا ۇيىمنىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸندٸگٸنە قاتىستى سۇراقتار تۋىنداپ وتىر.

ال شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى (شىۇ) اياسىندا تەرروريزمگە, ەكسترەميزمگە, ترانسشەكارالىق قىلمىسقا جەنە باسقا دا ورتاق قاۋٸپتەرگە قارسى ٸس-قيمىلدى كٷشەيتۋگە مٷمكٸندٸك بار.

دەگەنمەن حالىقارالىق ۇيىمدار الدىنداعى مٸندەتتەمەلەر قازاقستاننىڭ دەربەس سىرتقى ساياسي ۇستانىمىنا, كونستيتۋتسيياسىنا جەنە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مٷددەلەرٸنە قايشى كەلمەۋٸ تيٸس.

«قازاقستان ٷشٸن ەڭ تيٸمدٸ جول – كٶپۆەكتورلى ساياساتتى ساقتاي وتىرىپ, ەرٸپتەستٸكتٸ ناقتى ەسكەري-تەحنيكالىق جەنە كەسٸبي نەتيجەگە باعىتتاۋ», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.

ەسكەري ەرٸپتەستٸك ۇلتتىق مٷددەگە قىزمەت ەتۋٸ كەرەك

نۇرلان جۇماحاننىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستان حالىقارالىق ەسكەري بايلانىستاردى تەك ساياسي ەرٸپتەستٸك دەڭگەيٸندە قالدىرماي, ناقتى نەتيجەگە باعىتتاۋى قاجەت.

مەسەلەن, تٷرلٸ مەملەكەتتەرمەن بٸرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋلار ٶتكٸزۋ, زاماناۋي تەحنولوگييالاردى مەڭگەرۋ, بٸتٸمگەرلٸك تەجٸريبەنٸ دامىتۋ جەنە قورعانىس ٶنەركەسٸبٸندەگٸ ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ارمييانىڭ ساپالىق تۇرعىدان جاڭارۋىنا ىقپال ەتەدٸ.

بۇل رەتتە حالىقارالىق ەرٸپتەستٸك ۇلتتىق قورعانىس قابٸلەتٸن ارتتىرۋدىڭ قۇرالى بولۋى كەرەك. ياعني قازاقستان باسقا مەملەكەتتەردٸڭ گەوساياسي مٷددەلەرٸنە تەۋەلدٸ بولماي, ٶزٸنٸڭ ستراتەگييالىق شەشٸمدەرٸن دەربەس قابىلداۋ مٷمكٸندٸگٸن ساقتاۋى ماڭىزدى.

تٷيٸندەي ايتقاندا, زاماناۋي ارمييا قالىپتاستىرۋ – بٸر عانا ەسكەري تەحنيكانى جاڭارتۋ نەمەسە قورعانىس شىعىندارىن ارتتىرۋ مەسەلەسٸ ەمەس. ول كەسٸبي كادر دايارلاۋ, وتاندىق تەحنولوگييالاردى دامىتۋ, ەسكەري باسقارۋدى جەتٸلدٸرۋ جەنە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ۇلتتىق مٷددەمەن ٷيلەستٸرۋدٸ تالاپ ەتەتٸن كەشەندٸ ٷدەرٸس. قازاقستان ٷشٸن باستى مٸندەت – ەلدٸڭ ەگەمەندٸگٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتە الاتىن, تەحنولوگييالىق تۇرعىدان دامىعان ەرٸ كەسٸبي قارۋلى كٷشتەر قالىپتاستىرۋ.