Қазақстандықтардың 44,7%-ы елдегі саяси шешімдерге ықпал етудің нақты тетіктері бар екеніне сенбейді. Ал сауалнамаға қатысқандардың 48,7%-ы соңғы бір жылда қоғамдық-саяси процестерге мүлде араласпаған. Мұндай деректерді қазақстандықтардың қоғамдық пікірін тәуелсіз бақылайтын Demoscope бюросы жариялады, деп хабарлайды dalanews.kz.
Зерттеу нәтижесіне сәйкес, азаматтардың 52,4%-ы елдегі қоғамдық-саяси оқиғаларға қызығушылық танытады. Алайда 44,3%-ы қазіргі саяси күн тәртібін бақыламайды.
Сауалнамаға қатысқандардың 44,7%-ы Қазақстан саясатындағы шешімдерге ықпал етудің нақты тетіктері бар екеніне сенбейді. Олардың 28,4%-ы бұған мүлде сенімді емес, ал 16,3%-ы сенімсіздік білдірген. Керісінше, респонденттердің 48,2%-ы азаматтардың саяси процестерге қатысу мүмкіндігі бар деп есептейді. Оның ішінде 26,8%-ы бұған толық сенсе, 21,4%-ы белгілі бір деңгейде келіседі.
Зерттеу авторлары саяси ықпал ету арналарының тиімділігі мен халықтың қоғамдық-саяси процестерге қатысу деңгейі елдегі саяси ахуалды бағалаудың маңызды көрсеткіші екенін атап өтті.
Соңғы 12 айда қоғамдық-саяси қызметтің қандай түрлеріне қатысқаны туралы сұраққа жауап бергендердің 44,7%-ы сайлау мен референдумдарға қатысқанын айтқан. Demoscope бұл көрсеткішті салыстырмалы түрде төмен деп бағалайды. Өйткені соңғы бір жылда Қазақстанда жаңа Конституцияны қабылдау жөніндегі референдум және Құрылтай сайлауы өткен.
Сонымен қатар бюро Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының ресми дерегіне назар аударды. Оған сәйкес, 2026 жылғы 23 тамызда өткен Құрылтай сайлауындағы сайлаушылардың қатысу көрсеткіші 74,08% болған.
Респонденттердің 9,6%-ы мемлекеттік органдарға, оның ішінде eOtinish порталы арқылы өтініш жолдаған. Тағы 2,8%-ы ePetition платформасында петицияларға қол қойған, ал 2,2%-ы бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілер арқылы мемлекеттік органдарға жүгінген.
Ал сауалнамаға қатысқандардың 48,7%-ы соңғы бір жылда қоғамдық-саяси процестерге мүлде қатыспағанын айтқан. Бұл сұрақта бірнеше жауап нұсқасын таңдауға мүмкіндік берілген.
Зерттеу барысында азаматтардың қоғамдық белсенділік танытуға қаншалықты дайын екені де бағаланған. Респонденттерден мемлекет олардың және отбасының өміріне кері әсер ететін шешім қабылдаған жағдайда қандай да бір азаматтық әрекетке бара ма деген сұрақ қойылған.
Нәтижесінде, сауалнамаға қатысқандардың 54,5%-ы мұндай жағдайда әрекет етуге дайын емес екенін білдірген. Олардың 31%-ы ештеңе істемейтінін, өйткені одан ешқандай нәтиже шықпайтынын айтқан. Ал 40,5%-ы өз өмірі мен жақындарының жағдайына кері әсер ететін шешімге қарсы азаматтық әрекет жасауға дайын екенін жеткізген.
Demoscope зерттеуінде азаматтық белсенділік әлеуеті жастар арасында жоғары екені көрсетілген. 18-29 жас аралығындағы респонденттердің 54,2%-ы мемлекет өміріне кері әсер ететін шешім қабылдаған жағдайда белгілі бір әрекетке баруға дайын екенін айтқан.
Жас ұлғайған сайын бұл көрсеткіш төмендейді. Мәселен, 30-39 жастағылар арасында 47,6%, 40-49 жастағылар арасында 39,9%, 50-59 жастағылар арасында 33,9%, ал 60 жастан асқандар арасында 21,5% болған.
Бюро сауалнама барысында азаматтардың саяси өмірге араласуына кедергі келтіретін факторларды да анықтаған. Респонденттердің 32,8%-ы қоғамдық-саяси белсенділік ештеңені өзгертпейді деп сенетіндіктен оған қатыспайтынын айтқан. Тағы 22,3%-ының бұған уақыты жоқ, 12,3%-ы ықтимал теріс салдардан қауіптенеді, 11,5%-ы қалай қатысуға болатынын білмейді. Ал 7,9%-ы қолданыстағы қатысу тетіктеріне сенбейді.
Сонымен қатар сауалнамаға қатысқандардың 25,8%-ы саясатқа қызықпайтынын, 20,8%-ы азаматтық араласуды қажет ететін мәселе жоқ екенін айтқан. Тағы 17%-ы ешқандай кедергі көрмейтінін жеткізген.
Зерттеушілер азаматтардың саяси шешімдерге нақты ықпал етуі үшін қандай шаралар қажет екенін де сұраған. Респонденттердің 30%-ы сайлау мен референдумдарға белсендірек қатысуды ұсынған. 17,6%-ы мемлекеттік органдар мен депутаттарға жиі жүгіну қажет деп санайды. 14,4%-ы қоғамдық тыңдаулар мен талқылауларға қатысуды, 11,4%-ы бұқаралық ақпарат құралдары мен әлеуметтік желілерде өз ұстанымын ашық білдіруді атаған.
Ал 10,4%-ы петициялар мен ұжымдық өтініштер жасауға және оларға қол қоюға, 8,9%-ы бейбіт жиналыстар мен басқа да жария акцияларға қатысуға басымдық берген. Сауалнамаға қатысқандардың 7,2%-ы саяси партиялардың жұмысына белсенді араласуды, 4,9%-ы басқа азаматтармен бірге бастамашыл топтар құруды ұсынған.
Сонымен қатар респонденттердің 27,5%-ы саясатқа ықпал етудің нақты тетіктері жоқ деп есептейді. Бұл және алдыңғы сұрақтарда үш жауапқа дейін таңдауға мүмкіндік берілген.
Demoscope зерттеуінің қорытындысында қазақстандықтардың қоғамдық-саяси өмірге қызығушылығы болғанымен, олардың нақты қатысуы көбіне сайлау мен референдумдарға барумен шектелетіні айтылған.
Бюро өкілдерінің пікірінше, азаматтық белсенділіктің нәтижесіне сенімсіздік пен саяси шешімдерге ықпал етудің тиімді тетіктері жоқ деген түсінік қоғамдағы әлеуметтік шиеленіс тәуекелдерін арттыруы мүмкін.
«Сондықтан азаматтардың саяси қатысуындағы негізгі міндет олардың қызығушылығын нақты белсенділікке, ал өз ұстанымын білдіруге деген дайындығын бұл пікірдің естілетініне деген сенімге айналдыру болып отыр. Мемлекет соңғы жылдары белсенді түрде ілгерілетіп келе жатқан жүйелі реформаларды табысты жүзеге асыру үшін қоғамның сұранысына жауап беріп, азаматтарға саяси шешімдер қабылдау процесіне ықпал етудің тиімді тетіктерін ұсыну қажет», - делінген Demoscope хабарламасында.
