Жақында Қаржы министрлігі юаньмен бекітілген үш жылдық панда-бондтарды 1,9 пайызбен орналастырып, өз тарихындағы ең арзан қарыздың біріне қол жеткізе білді. Бұл теңгелік облигациялар арқылы ішкі нарықтан 17 пайызбен қарыз алуға қарағанда тоғыз есе арзан. Сондықтан ол Үкіметке жеке борыш көлемін азайта отырып, өзіне қажет қаржыдан тарылмауға мүмкіндік береді, деп хабарлайды DALA INSIDE.
2025 жылдың қыркүйегінен бері мемлекет пен квазимемлекеттік сектор Қытай мен Гонконг нарықтарынан 9,65 миллиард юань тартқан. Бұл шамамен 1,4 миллиард доллар. Осыдан-ақ Қазақстан үшін сыртқы қарыз архитектурасының өзгеріп жатқанын байқаймыз. Бұрын негізгі бағыт доллар мен еуро болса, енді юань толыққанды қаржыландыру арнасына айналып келеді. Мысалы, соңғы 9 айда біздің құрылымдар төрт рет облигация арқылы юаньмен қарыз алған. Оның ішінде, Қаржы министрлігі 3 жылдық панда-бондтарды 1,9 пайызбен орналастырды. Оның алдында, Самұрық-Қазына 3 жылдық панда-бондтарды 2,18 пайыз кірістілікпен шығарды. Ал ҚазМұнайГаз 5 жылдық димсам облигацияларын 3,15 пайыз кірістілікпен орналастырса, Қазақстан даму банкі 3 жылдық юань облигацияларын 3,35 пайызбен тартты.
Панда-бондтар Қытайдың ішкі нарығында, юаньмен шығарылатын облигациялар. Мұнда шетелдік ойыншы Қытайдың өз ішіндегі инвесторларынан юаньмен қарыз алады. Ал димсам облигациялары Қытайдан тыс, көбіне Гонконгта юаньмен шығарылатын қағаздар. Біріншісі Қытайдың ішкі қаржы жүйесіне кіру болса, екіншісі - офшорлық юань нарығына шығу. Қазақстан осы екі есікті де ашып отыр.
«Юаньдағы арзан кредиттер біздің бюджеттік дефицит проблемасын шешу үшін керек. Қазір теңгелік облигацияларды шығару тым қымбат болып отыр, 16 пайыздан төмен ешкім алмайды. Ал осы теңгелік облигациялардың қарызын қайтару үшін жылына кемінде 3 триллион теңге қажет. Оны жабу үшін жаңа теңгелік облигациялар шығару қарыз көлемін ұлғайта беретін болады. Себебі, базалық ставка жоғары. Ал юань облигацияларының жылдық пайызы біз үшін орта есеппен 2 деңгейінде. Егер юань курсы тұрақты болып тұрса, жылына біздің қарызды төлеуге кететін шығындарды азайтуға болады», - деп түсіндірді, Қаржы министрлігі құрылымындағы инсайдер.
Қазақстанның мемлекеттік қарызы әлем бойынша салыстырсақ өте төмен деңгейде. 2025 жылғы бағалау бойынша мемлекеттік қарыз ішкі жалпы өнімнің шамамен 24,6 пайызын құрайды. Мемлекеттік қаржыны басқару тұжырымдамасында мемлекеттік қарыздың шекті деңгейі 2030 жылға қарай ішкі жалпы өнімнің 32 пайызынан аспауы тиіс деп бекітілген. Ал Үкімет қарызы үшін жеке лимит 27,5 пайыз деңгейінде бекітілген. Демек Қазақстан әлі өзінің борыштық лимитіне жеткен жоқ.
Дәл осы фактор инвесторлар үшін маңызды сигнал береді. Қазақстанның қарыз алу қабілеті бар, дефолт тәуекелі төмен, ал жаңа юаньдық орналастырулар борыштық қысымнан емес, қаржыландыру құнын төмендету және нарықтарды әртараптандыру логикасынан туындап отыр. Сондықтан панда-бондтар мен димсам облигациялары Қазақстан үшін амалсыз қарыз емес. Бұл арзан әрі баламалы капиталға шығу. Мемлекет пен квазимемлекеттік сектор юань нарығында төмен мөлшерлемемен ақша тартып, долларлық және теңгелік нарыққа тәуелділікті азайтып жатыр. Ал мемлекеттік қарыздың ІЖӨ-ге шаққандағы төмен деңгейі Қазақстанға осы маневрді оңай жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
