Жапониялық зерттеушілер қатерлі ісік жасушаларындағы химиялық ерекшелікті пайдаланып, дәріні ісіктің ішінде өндіруге мүмкіндік беретін тәжірибелік технология әзірледі. Бұл әдіс болашақта химиотерапияның сау жасушаларға тигізетін зиянын азайтуы мүмкін, деп хабарлайды dalanews.kz.
Жапонияның RIKEN институтының ғалымдары қатерлі ісікпен күресудің ерекше тәсілін ұсынды. Олар ісік жасушаларының метаболизмі кезінде түзілетін көміртек тотығын (CO) пайдаланып, ісіктің ішінде тікелей қарсы препарат синтездеу технологиясын әзірледі. Зерттеу нәтижелері Nature Communications ғылыми журналында жарияланған.
Дәріні ағзаға емес, ісіктің өзіне өндірту
Қазіргі химиотерапияның басты ерекшелігі – науқастың ағзасына қатерлі ісік жасушаларын жоятын дайын дәрілік зат енгізіледі. Алайда мұндай препараттар кей жағдайда сау жасушаларға да әсер етіп, түрлі жанама әсерлер туғызады.
Жапон ғалымдары осы мәселені шешудің балама жолын қарастырып отыр. Олардың әдісі бойынша, ағзаға бірден улы препарат жіберудің орнына, оның құрамдас химиялық компоненттері жеткізіледі. Ал белсенді дәрілік зат ісік жасушасының ішінде ғана түзілуі керек.
Бұл жүйенің негізгі ерекшелігі – қатерлі ісік жасушаларында белгілі бір мөлшерде кездесетін көміртек тотығын химиялық реакцияны іске қосатын құрал ретінде пайдалану.
Жасуша ішіндегі химиялық зертхана қалай жұмыс істейді?
Зерттеудің негізінде палладий құрамды арнайы катализаторлар жатыр. Ғалымдар оларды альбумин деп аталатын ақуыздың көмегімен тасымалдауды көздеген.
Альбумин катализаторды қан айналымы кезінде сыртқы әсерлерден қорғауға көмектеседі. Осылайша, ол қажетті орынға жеткенше белсенділігін сақтай алады.
Катализатор ісік жасушасына түскен кезде көміртек тотығымен әрекеттесіп, фенантридинон және оның туындылары сияқты қосылыстардың түзілуіне ықпал етеді. Бұл заттар жасушаларға уытты әсер ете алады және қатерлі ісікке қарсы дәрілік химияда маңызы бар қосылыстар қатарына жатады.
Яғни ғалымдар ісік жасушасының өзіне тән химиялық ортаны пайдаланып, оның ішінде дәрілік зат өндіретін шағын жүйе құруды көздеп отыр.
Алғашқы тәжірибе нені көрсетті?
Зерттеушілер жаңа технологияны адамның бауыр, жатыр мойны, сүт безі және өкпе қатерлі ісіктеріне жататын жасуша желілерінде сынаған.
Зертханалық тәжірибелерде жүйе ісік жасушаларының ішінде қажетті химиялық қосылыстарды синтездеген. Ал сау жасушаларда мұндай реакция байқалмаған.
Сонымен қатар ғалымдар қандағы гемоглобинмен байланысқан көміртек тотығының бұл реакцияға қатыспайтынын анықтаған. Бұл жүйенің қан айналымында мерзімінен бұрын іске қосылу қаупін азайтуы мүмкін.
Бұл жаңалық қатерлі ісікті емдеуге қалай әсер етуі мүмкін?
Егер технологияның тиімділігі мен қауіпсіздігі алдағы зерттеулерде расталса, ол онкологиядағы дәрі жеткізу тәсілдерін өзгертуі ықтимал.
Әсіресе, дәрілік заттың ісік орналасқан жерде ғана белсендірілуі сау тіндердің зақымдануын азайтуға мүмкіндік беруі мүмкін. Сонымен бірге дәрінің әсерін нақты нысанаға бағыттау арқылы емдеу тиімділігін арттыруға жол ашылады.
Дегенмен бұл жаңалықты қатерлі ісікті емдеудің дайын әдісі деп қабылдауға әлі ерте. Зерттеу әзірге тек зертханалық жағдайда, жасуша деңгейінде жүргізілген. Технологияның тірі ағзада қалай жұмыс істейтіні, ісікке жеткілікті мөлшерде жете алатыны және басқа мүшелерге зиян келтірмейтіні әлі анықталған жоқ.
Ғалымдар ендігі кезекте әдісті жануарларға жүргізілетін тәжірибелерде тексеруді жоспарлап отыр. Одан кейін ғана оның адамға қолдануға жарамдылығы туралы қорытынды жасауға болады.
Осылайша, жапон ғалымдарының зерттеуі қатерлі ісікпен күресте жаңа бағыттың мүмкіндігін көрсетеді. Болашақта дәріні бүкіл ағзаға таратып емес, оның әсерін тікелей ісік жасушасының ішінде іске қосу онкологиялық емдеудің маңызды тәсілдерінің біріне айналуы мүмкін.
