2026 جىلعى 1 شٸلدەدەن باستاپ قازاقستانداجاڭا كونستيتۋتسييا كٷشٸنە ەندٸ. اتا زاڭداعىٶزگەرٸستەر مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸنجاڭارتۋمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىمەن بوستاندىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعانبٸرقاتار ماڭىزدى كەپٸلدٸكتەردٸ دە بەكٸتتٸ. بۇعان دەيٸن جەكەلەگەن زاڭداردا قاراستىرىلعان كەيبٸر نورمالار ەندٸ كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلدٸ. بۇل قاراپايىم ازامات ٷشٸن نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
دەربەس دەرەكتەردٸ قورعاۋ – ەندٸ كونستيتۋتسييالىق قۇقىق
بٷگٸندە ادامنىڭ جەكە مەلٸمەتتەرٸ كٷن سايىن تٷرلٸ اقپاراتتىق جٷيەلەردە قولدانىلادى. بانكتەگٸ ەسەپشوتتان باستاپ مەديتسينالىق انىقتاماعا, مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردەن موبيلدٸ قوسىمشالارعا دەيٸن دەربەس دەرەكتەر كٶپتەگەن تسيفرلىق سەرۆيستەردە ساقتالادى.
جاڭا كونستيتۋتسييا ادامنىڭ دەربەس دەرەكتەرٸن زاڭسىز جيناۋدان, ٶڭدەۋدەن, ساقتاۋدان جەنە پايدالانۋدان قورعاۋدى كونستيتۋتسييالىق كەپٸلدٸك رەتٸندە بەكٸتتٸ. سونىمەن قاتار حات-حاباردىڭ, تەلەفون سٶيلەسۋلەرٸنٸڭ, بانكتٸك وپەراتسييالاردىڭ جەنە ٶزگە دە اقپاراتتىڭ قۇپييالىعى قورعالادى.
بۇل نورما ازاماتتاردىڭ جەكە ٶمٸرٸنە قول سۇعىلماۋىن كٷشەيتٸپ قانا قويماي, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ, بانكتەردٸڭ, مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ جەنە باسقا دا مەكەمەلەردٸڭ جەكە اقپاراتپەن جۇمىس ٸستەۋ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرادى.
مەملەكەت تە ٶز ەرەكەتٸ ٷشٸن جاۋاپ بەرەدٸ
جاڭا كونستيتۋتسييا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋداعى تاعى بٸر ماڭىزدى قاعيدانى بەكٸتتٸ. ەگەر مەملەكەتتٸك ورگان نەمەسە لاۋازىمدى تۇلعا زاڭسىز ەرەكەت جاساپ, ازاماتقا زييان كەلتٸرسە, مەملەكەت ونى ٶتەۋگە مٸندەتتٸ.
بۇل – مەملەكەتتٸڭ ازامات الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتەتٸن ماڭىزدى كەپٸلدٸك. زاڭسىز شەشٸم, نەگٸزسٸز ەكٸمشٸلٸك شارا نەمەسە باسقا دا قۇقىق بۇزۋشىلىق سالدارىنان كەلگەن شىعىندى ٶتەۋ مٷمكٸندٸگٸ ەندٸ كونستيتۋتسييا دەڭگەيٸندە قورعالادى.
زاڭنىڭ كەرٸ كٷشٸ بولمايدى
جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارىنىڭ بٸرٸ – زاڭعا كەرٸ كٷش بەرۋگە تىيىم سالىنۋى. بۇل ازاماتتارعا جاڭا مٸندەتتەر جٷكتەيتٸن, جاۋاپتىلىقتى كٷشەيتەتٸن نەمەسە ولاردىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن ٶزگە دە جولمەن ناشارلاتاتىن جاڭا زاڭدار ولاردىڭ كٷشٸنە ەنگەنگە دەيٸن تۋىنداعان قۇقىقتىق قاتىناستار مەن جاسالعان ەرەكەتتەرگە قولدانىلمايتىنىن بٸلدٸرەدٸ.
سونىمەن قاتار كونستيتۋتسييادا ماڭىزدى ەرەكشەلٸك كٶزدەلگەن. ەگەر جاڭا زاڭ جاۋاپتىلىقتى جويسا, جازانى جەڭٸلدەتسە نەمەسە ادامنىڭ قۇقىقتىق جاعدايىن ٶزگە دە جولمەن جاقسارتسا, ول زاڭ كٷشٸنە ەنگەنگە دەيٸن تۋىنداعان قۇقىقتىق قاتىناستارعا دا قولدانىلادى.
مۇنداي تەسٸل زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعى مەن قۇقىقتىق ايقىندىعىن قامتاماسىز ەتەدٸ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعايدى جەنە زاڭداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ بۇرىن تۋىنداعان قۇقىقتىق قاتىناستار بويىنشا ولاردىڭ جاعدايىن ناشارلاتۋ ٷشٸن قولدانىلۋىنا جول بەرمەيدٸ. ال ادامنىڭ جاعدايىن جاقسارتاتىن زاڭ بۇرىن جاسالعان ەرەكەتتەرگە دە قولدانىلادى.
كونستيتۋتسييالىق كەپٸلدٸك نە ٷشٸن ماڭىزدى?
بۇرىن اتالعان نورمالاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ سالالىقزاڭداردا بولعانىمەن, ەندٸ ولاردىڭ بارلىعىكونستيتۋتسييا دەڭگەيٸندە بەكٸتٸلدٸ.
بۇل بٸرنەشە ماڭىزدى ارتىقشىلىق بەرەدٸ:
• ادام قۇقىقتارى ەڭ جوعارى قۇقىقتىق قورعاۋعايە بولادى;
• كەز كەلگەن زاڭ كونستيتۋتسيياعا سەيكەس كەلۋگەتيٸس;
• مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ شەشٸمدەرٸكونستيتۋتسييالىق تالاپتارعا قايشى بولماۋىقاجەت;
• ازامات ٶز قۇقىعىن قورعاۋ كەزٸندە كونستيتۋتسييا نورمالارىنا تٸكەلەي سٷيەنە الادى.
جاڭا كونستيتۋتسيياداعى ٶزگەرٸستەردٸڭ باستى ماقساتى – ادامنىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى كٷشەيتۋ. دەربەس دەرەكتەردٸڭ قورعالۋى, مەملەكەتتٸڭ زاڭسىز ەرەكەتٸ ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جەنە زاڭنىڭ كەرٸ كٷشٸنە جول بەرمەۋ سيياقتى نورمالار قۇقىقتىق مەملەكەتتٸڭ ماڭىزدى قاعيدالارىن نىعايتادى.
بۇل ٶزگەرٸستەر قۇقىقتىق جٷيەنٸ عانا ەمەس, ەربٸر ازاماتتىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸن دە قامتيدى. ٶيتكەنٸ ادامنىڭ جەكە ٶمٸرٸ, مٷلكٸ جەنە زاڭ الدىنداعى قورعالۋى ەندٸ بۇرىنعىدان دا بەرٸك كونستيتۋتسييالىق نەگٸزگە يە بولدى.
