2026 jylǵy 1 shildeden bastap Qazaqstandajańa Konstitýtsiia kúshine endi. Ata zańdaǵyózgerister memlekettik basqarý júiesinjańartýmen qatar, azamattardyń quqyqtarymen bostandyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵanbirqatar mańyzdy kepildikterdi de bekitti. Buǵan deiin jekelegen zańdarda qarastyrylǵan keibir normalar endi konstitýtsiialyq deńgeige kóterildi. Bul qarapaiym azamat úshin neni bildiredi?
Derbes derekterdi qorǵaý – endi konstitýtsiialyq quqyq
Búginde adamnyń jeke málimetteri kún saiyn túrli aqparattyq júielerde qoldanylady. Banktegi esepshottan bastap meditsinalyq anyqtamaǵa, memlekettik qyzmetterden mobildi qosymshalarǵa deiin derbes derekter kóptegen tsifrlyq servisterde saqtalady.
Jańa Konstitýtsiia adamnyń derbes derekterin zańsyz jinaýdan, óńdeýden, saqtaýdan jáne paidalanýdan qorǵaýdy konstitýtsiialyq kepildik retinde bekitti. Sonymen qatar hat-habardyń, telefon sóilesýleriniń, banktik operatsiialardyń jáne ózge de aqparattyń qupiialyǵy qorǵalady.
Bul norma azamattardyń jeke ómirine qol suǵylmaýyn kúsheitip qana qoimai, memlekettik organdardyń, bankterdiń, meditsinalyq uiymdardyń jáne basqa da mekemelerdiń jeke aqparatpen jumys isteý jaýapkershiligin arttyrady.
Memleket te óz áreketi úshin jaýap beredi
Jańa Konstitýtsiia azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdaǵy taǵy bir mańyzdy qaǵidany bekitti. Eger memlekettik organ nemese laýazymdy tulǵa zańsyz áreket jasap, azamatqa ziian keltirse, memleket ony óteýge mindetti.
Bul – memlekettiń azamat aldyndaǵy jaýapkershiligin kúsheitetin mańyzdy kepildik. Zańsyz sheshim, negizsiz ákimshilik shara nemese basqa da quqyq buzýshylyq saldarynan kelgen shyǵyndy óteý múmkindigi endi Konstitýtsiia deńgeiinde qorǵalady.
Zańnyń keri kúshi bolmaidy
Jańa Konstitýtsiianyń mańyzdy jańalyqtarynyń biri – zańǵa keri kúsh berýge tyiym salynýy. Bul azamattarǵa jańa mindetter júkteitin, jaýaptylyqty kúsheitetin nemese olardyń quqyqtyq jaǵdaiyn ózge de jolmen nasharlatatyn jańa zańdar olardyń kúshine engenge deiin týyndaǵan quqyqtyq qatynastar men jasalǵan áreketterge qoldanylmaitynyn bildiredi.
Sonymen qatar Konstitýtsiiada mańyzdy erekshelik kózdelgen. Eger jańa zań jaýaptylyqty joisa, jazany jeńildetse nemese adamnyń quqyqtyq jaǵdaiyn ózge de jolmen jaqsartsa, ol zań kúshine engenge deiin týyndaǵan quqyqtyq qatynastarǵa da qoldanylady.
Mundai tásil zańnamanyń turaqtylyǵy men quqyqtyq aiqyndyǵyn qamtamasyz etedi, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaidy jáne zańdaǵy ózgeristerdiń buryn týyndaǵan quqyqtyq qatynastar boiynsha olardyń jaǵdaiyn nasharlatý úshin qoldanylýyna jol bermeidi. Al adamnyń jaǵdaiyn jaqsartatyn zań buryn jasalǵan áreketterge de qoldanylady.
Konstitýtsiialyq kepildik ne úshin mańyzdy?
Buryn atalǵan normalardyń bir bóligi salalyqzańdarda bolǵanymen, endi olardyń barlyǵyKonstitýtsiia deńgeiinde bekitildi.
Bul birneshe mańyzdy artyqshylyq beredi:
• adam quqyqtary eń joǵary quqyqtyq qorǵaýǵaie bolady;
• kez kelgen zań Konstitýtsiiaǵa sáikes kelýgetiis;
• memlekettik organdardyń sheshimderikonstitýtsiialyq talaptarǵa qaishy bolmaýyqajet;
• azamat óz quqyǵyn qorǵaý kezinde Konstitýtsiia normalaryna tikelei súiene alady.
Jańa Konstitýtsiiadaǵy ózgeristerdiń basty maqsaty – adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdy kúsheitý. Derbes derekterdiń qorǵalýy, memlekettiń zańsyz áreketi úshin jaýapkershiligi jáne zańnyń keri kúshine jol bermeý siiaqty normalar quqyqtyq memlekettiń mańyzdy qaǵidalaryn nyǵaitady.
Bul ózgerister quqyqtyq júieni ǵana emes, árbir azamattyń kúndelikti ómirin de qamtidy. Óitkeni adamnyń jeke ómiri, múlki jáne zań aldyndaǵy qorǵalýy endi burynǵydan da berik konstitýtsiialyq negizge ie boldy.
