سمايىل سەيتبەكوۆ,
قمدب-نىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسى
بويىنشا ٶكٸل يمامى
بۇيىرا بەرمەيتٸن باقىت
جۋىردا استانا قالاسىندا قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن تۇڭعىش رەت ٸ رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمى ٶتتٸ. تاريحي شارادا «قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ تۇعىرناماسى», «شىنايى مۇسىلماننىڭ بەينەسٸ», «يمامنىڭ تۇلعالىق كەلبەتٸ», «قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى قىزمەتكەرٸنٸڭ ەتيكاسى» اتتى تەلٸمدٸك قۇجاتتار قابىلداندى.
دٸني باسقارما تاريحىندا تۇڭعىش رەت قابىلدانعان وسىناۋ قۇجاتتاردىڭ يمام-مولدالارعا جٷكتەگەن مٸندەتتەرٸ مەن تالاپتارى جايلى ويلارىمىزدى ورتاعا سالۋدى جٶن كٶردٸك.
پايعامبارىمىز مۇحاممەد (اللانىڭ وعان يگٸلٸگٸ مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر حاديسٸندە: «اللا تاعالا كٸمگە جاقسىلىقتى قالاسا, سوعان دٸندٸ تەرەڭ تٷسٸنۋدٸ نەسٸپ ەتەدٸ», – دەگەن. دەمەك, دٸندٸ تٷسٸنۋ, وعان امال ەتۋ, يسلامدى ناسيحاتتاۋ باقىتى كٸمگە بولسىن بۇيىرا بەرمەيتٸن باقىت. سوندىقتان دٸني قىزمەت – مەرتەبەلٸ مٸندەت. تٷسٸنگەن پەندەگە اللا جولىندا قىزمەت ەتۋدەن ارتىق جەتٸستٸك, باقىت جوق.
دٸني باسقارماعا باس مٷفتي ەرجان قاجى مالعاجىۇلى كەلگەلٸ بەرٸ يمام-مولدالاردىڭ بٸلٸمٸ مەن بٸلٸكتٸلٸگٸنە اسا مەن بەرٸلٸپ كەلەدٸ. مەشٸت قىزمەتكەرٸ تەك شاريعات ٸلٸمدەرٸمەن شەكتەلٸپ قالماي, عالامتور, زاماناۋي اقپارات الماسۋ جەنە بايلانىس قۇرالدارىن جەتٸك مەڭگەرۋٸ, شەشەندٸك ٶنەر مەن سٶيلەۋ ەدەبٸن يگەرۋٸ تالاپ ەتٸلە باستادى. ٶزٸن جان-جاقتى دامىتىپ, ٷگٸت-ناسيحات جۇمىستارىندا ۋاعىزدى قازاقستان تاريحىمەن, سالت-دەستٷرمەن, ەدەپ-عۇرىپپەن, بي-شەشەندەرٸمٸزدٸڭ قاناتتى سٶزدەرٸمەن, ماقال-مەتەلدەرمەن ۇشتاستىرىپ ايتۋى تيٸس. سونىمەن قاتار, دٸن قىزمەتكەرٸنٸڭ ۋاعىز-ناسيحاتتى قازاق حالقىنىڭ دانىشپان, وقىمىستى تۇلعالارىنىڭ, مەسەلەن, ەل-فارابي, قوجا احمەت ياساۋي, جٷسٸپ بالاساعۇن, اباي, ىبىراي, شەكەرٸم, مەشھٷر جٷسٸپتەردٸڭ ٶسيەت ٶلەڭدەرٸ مەن عيبراتتى ەڭگٸمەلەرٸمەن كٶركەمدەپ ايتۋى – ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان شەشٸم.
قمدب-نىڭ 2014 جىلدى «دٸن مەن دەستٷر جىلى» دەپ جارييالاۋى – دٸنٸمٸزبەن بٸتەقايناسقان دەستٷرٸمٸزدٸڭ دە حالىق اراسىندا كەڭٸنەن ناسيحاتتالۋىنا سەرپٸن بەردٸ. قازٸر يمامدار تەك دٸننٸڭ عانا ەمەس, دەستٷردٸڭ دە ناسيحاتشىسىنا اينالدى.
«تاماقتى شايناۋعا ۋاقىتىم جوق»
«قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى قىزمەتكەرٸنٸڭ ەتيكاسى» تەلٸمدٸك قۇجاتىنىڭ بٸزدەرگە, يمامدارعا جٷكتەگەن تاعى بٸر تالابى – حالىقپەن جۇمىس جاساعاندا ايماقتاعى تٸلدٸك, مەدەني, رۋحاني ەرەكشەلٸكتەرگە جٸتٸ مەن بەرٸپ, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندارمەن ساناسا بٸلۋ. بۇل دا ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ. ەر ٶڭٸردە بۇرىننان قالىپتاسقان تٷسٸنٸك, تٸلدٸك ەرەكشەلٸكتەر بار. مۇنى ەسكەرمەۋگە بولمايدى. وسىنداي ايماقتىق ەرەكشەلٸكتەردٸ ەسكەرە وتىرىپ, ۋاعىز ايتىپ, يماندىلىققا شاقىرۋ – يمام جۇمىسىن جەڭٸلدەتەدٸ, ەرٸ نەتيجەلٸ بولماق.
دٸن قىزمەتكەرٸنٸڭ ەتيكاسىندا دٸني قىزمەتتٸڭ بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرمەي, پٸكٸر الماسۋلاردى كٶركەم تٷردە ەدەپپەن جٷرگٸزۋ, بييازىلىق تانىتىپ, دٶرەكٸلٸككە جول بەرمەۋٸ كٶزدەلگەن.
«يمامنىڭ تۇلعالىق كەلبەتٸ» دەگەن قۇجاتىمىز دا مەشٸت قىزمەتكەرلەرٸنە زور جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيدٸ. يمامنىڭ بويىندا كٶرٸنٸس تابۋى تيٸس قاسيەتتەردٸڭ بٸرٸ – بٸلٸمدٸلٸك, پاراساتتىلىق. بٸلٸمدٸ تالاپ ەتۋ, ٸلٸم ٷيرەنۋ, دانالىق جولىن ۇستانىپ, عىلىممەن شۇعىلدانۋ – پايعامبارىمىز مۇحاممەدتەن (اللانىڭ وعان يگٸلٸگٸ مەن سەلەمٸ بولسىن) قالعان اسىل سٷننەت. حاديستە: «بٸلٸمدٸ تالاپ ەتۋ – ەربٸر مۇسىلمانعا پارىز», – دەلٸنگەن.
يمام-مولدالار حالىق اراسىندا دٸني اعارتۋ, تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ بارىسىندا ەرتٷرلٸ سالاعا قاتىستى كٶپتەگەن سۇراقتارعا تاپ بولادى. وعان دەر كەزٸندە جاۋاپ بەرٸپ, سۇراۋشىنى قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن دە, ەرينە, ەڭ ەۋەلٸ بٸلٸم كەرەك. سوندىقتان يسلامدا بٸلٸم الۋدىڭ ماڭىزى ٶتە ٷلكەن.
بەلگٸلٸ عۇلاما ەل-يمام ەبۋل ۋەفا الي يبن اقيل بىلاي دەگەن ەكەن: «مەن تاماقتانۋ ۋاقىتتارىن قىسقارتۋ ٷشٸن قولىمنان كەلگەن ەرەكەتتەردٸ جاسايمىن. تٸپتٸ, كٶپ شاينالاتىن تاماقتان گٶرٸ, تەز جۇتىلاتىنىن تاڭدايمىن. نەگە دەسەڭٸز, شايناۋعا دا ۋاقىت كەتٸپ قالادى. وسىلايشا, جازۋعا, وقۋعا كٶپ ۋاقىت تابامىن».
قاسيەتتٸ كٸتابىمىز قۇراندا: «راببىم, بٸلٸمٸمدٸ ارتتىر!» – دەگەن ايات بار («تاھا» سٷرەسٸ, 114-ايات). تاعى بٸر سٷرەدە: «بٸلەتٸندەر مەن بٸلمەيتٸندەر بٸردەي بولا ما?» – دەپ بٸلٸم يەلەرٸن ارداقتاعان («زۋمار» سٷرەسٸ, 9-ايات).
يمام تىڭداۋشىنى زەرٸكتٸرمەۋٸ تيٸس
يمام ادامدارعا ۋاعىز ايتادى, ولارمەن سۇحباتتاسادى, ەڭگٸمەلەسەدٸ. تىڭداۋشىنى باۋراپ, يماندىلىققا ۇيىتىپ, دٸني مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە قاناعاتتاندىرۋ دا – وڭاي شارۋا ەمەس. بۇل شەبەر سٶيلەپ, شەشەندٸك ٶنەردٸ مەڭگەرۋدٸ تالاپ ەتەدٸ. الايدا, بٷگٸنگٸ زاماننىڭ سۇرانىسىنا وراي, يمامدار دا سٶيلەۋ شەبەرلٸگٸن ٷيرەنۋٸ قاجەت. زامان سۇرانىسى دەيمٸز-اۋ, ەۋەلدە اللا تاعالا ەسەرلٸ سٶيلەۋدٸ بٷكٸل ادام بالاسىنا بۇيىرعان. جاراتۋشى يەمٸز مٷبەراك قۇراندا: «...ولارعا ٷگٸت بەر دە, ولارعا ەسەرلٸ سٶز سٶيلە», – دەپ بۇيىرعان.
يمام ۋاعىزى حالىقتى زەرٸكتٸرمەۋٸ تيٸس. بٸر سارىندا سٶيلەۋ تىڭداۋشىنى جالىقتىراتىنى راس. سٶزدٸ انىق ەرٸ نىق جەتكٸزۋ, ماڭىزدى سٶزدەرگە باسىمدىق بەرۋ, بولعان وقيعانى كٶتەرٸڭكٸ داۋىسپەن بٸلدٸرۋ, «ياعني», «مىسالى», «سوسىن», «جاڭاعى», «سونداي-اق» دەگەن سٶزدەردٸ جيٸ قايتالاۋدان الشاق بولۋ, اۋديتوريياعا نەمقۇرايلى قاراماۋ, قولمەن كٶركەم تٷردە يشارا جاساۋ, تىڭداۋشىنىڭ جاس ەرەكشەلٸگٸن جەنە جاعدايىن ەسكەرۋ, ت.ب. – شەشەن سٶيلەۋشٸ تۇلعاعا قويىلار تالاپتاردىڭ بٸرٸ.
جان-جاقتىلىق – بارلىق جانعا قاجەت قاسيەت. بۇل ارتىقشىلىق يمامدار بويىنان كٶرٸنٸس تاۋىپ جاتسا, نۇر ٷستٸنە نۇر. جان-جاقتى قابٸلەتكە يە ادامدى حالقىمىز «سەگٸز قىرلى, بٸر سىرلى» دەپ سيپاتتاعان. يمام-مولدالار تەك دٸني بٸلٸممەن عانا شەكتەلمەي, زاماناۋي تەحنولوگييانى مەڭگەرٸپ, جان-جاقتى بٸلٸمدٸ يگەرۋٸ تيٸس. «يمامنىڭ تۇلعالىق كەلبەتٸ» اتتى تەلٸمدٸك قۇجاتىمىز وسىنى كٶزدەيدٸ. پايعامبارىمىز (اللانىڭ وعان يگٸلٸگٸ مەن سەلەمٸ بولسىن) بٸر حاديسٸندە: «سەندەردٸڭ جاقسىلارىڭ دٷنيەسٸن اقىرەتكە, اقىرەتٸن دٷنيەگە تاستاپ قويعاندارىڭ ەمەس, بەلكٸم, ەكٸ دٷنيەنٸڭ ارباسىن بٸردەي ۇستاعاندارىڭ. شىن مەنٸندە, دٷنيە اقىرەتكە جەتەلەيدٸ», – دەگەن.
ادامزات كٷيزەلٸستە...
استانادا ٶتكەن ٸ رەسپۋبليكالىق يمامدار فورۋمىندا ەلەمدەگٸ دٸني احۋال تۋرالى سٶز بولدى. بەيبٸت تۇرعىننىڭ بەرەكەتٸن قاشىرعان وقيعالاردان ساباق الىپ, ەلدٸڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ, حالقىمىزدىڭ يماندىلىعى مەن بٸرلٸگٸن بەكەمدەي تٷسسەك دەگەن ٸزگٸ ويلار ايتىلدى.
قازٸر ادامزات بالاسى جاڭا عاسىردا بۇرىن-سوڭدى بولماعان دٸني الاۋىزدىقتار, داۋ-جانجالدار, ۇلتارالىق قاقتىعىستارمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىر. دٸندٸ ساياسيلاندىرۋ ارقىلى جاستار ساناسىن تەرٸس ارناعا بۇرۋ ٷردٸسٸ دە كٶرٸنٸس تابۋدا. بۇل وقيعالار بارشا ادامعا, يمامدارعا دا جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيدٸ.
ەربٸر پاراساتتى ادام ەلەمدەگٸ قارجىلىق داعدارىس پەن ادامدار اراسىنداعى ەدٸلەتسٸزدٸك, وتباسىلىق كٷيرەۋ, ەلەۋمەتتٸك كەلەڭسٸزدٸكتەر سەكٸلدٸ مەسەلەدەن قۇتىلۋدىڭ بٸر عانا جولىن تٷسٸندٸ. ول – رۋحاني قۇندىلىقتاردى بٸرٸنشٸ ورىنعا شىعارۋ. يە, بٷگٸندە قوعام دٸننٸڭ ادامگەرشٸلٸك قۇندىلىقتارىنا اۋاداي مۇقتاج. ال وسىنداي رۋحاني كٷيزەلٸس سەتتەرٸندە دٸني ۋاعىز, زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ بەلسەندٸ جۇمىستارىنا كٶبٸرەك ٷمٸت ارتىلادى. يمام دەگەنٸمٸز – ول ۇستاز, تەربيەشٸ, پسيحولوگ, سٶز شەبەرٸ, بٸرلٸك پەن بەرەكە ۇيىتقىسى, بٸر سٶزبەن ايتقاندا, دٸننٸڭ ايناسى. دٸندارعا قاراپ, دٸندٸ تانيمىز.
قازٸر بٸز يماندى قوعام قۇرۋ جايلى ايتۋدامىز. يماندى قوعام ٶزٸنەن ٶزٸ قۇرىلا سالمايتىنى دا اقيقات. ەرەكەتسٸز ٷمٸت ەتۋ – تەڭٸزگە ەسكەكسٸز شىققان قايىقپەن بٸردەي. ەگەر بٸزدٸڭ ارامىزدان يماندى, بٸلٸمدٸ مۇعالٸمدەر, دەرٸگەرلەر, جاناشىر يماندى كەسٸپكەرلەر, يماندى قارجىگەرلەر كٶبٸرەك شىقسا, ولار ەر سالادا بەلسەندٸلٸك تانىتىپ, جاناشىرلىقپەن جۇمىس ٸستەسە, سوندا عانا يماندى قوعام قالىپتاسا باستايدى.
اللا تاعالا ەلٸمٸزگە اماندىق, جەرٸمٸزگە تىنىشتىق بەرٸپ, حالقىمىزدى ەرتٷرلٸ بٷلٸك ەرەكەتتەردەن ساقتاسىن. جاراتۋشى يەمٸز ەلٸمٸزگە بەرەكەتٸن جاۋدىرىپ, يماندى قوعام قۇرۋدا تالماي ەڭبەك ەتۋدٸ نەسٸپ ەتكەي! ەۋمين!
