قازاقستاندا اراعا 30 جىل سالىپ قايتا ەنگٸزٸلگەن ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىنا كٸم تاعايىندالاتىنى جاقىن كٷندەرٸ بەلگٸلٸ بولماق. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 23 تامىزدا ٶتكەن بريفينگتە جاڭا قىزمەت يەسٸ قوعامعا جاقسى تانىس تۇلعا بولاتىنىن ايتىپ, ونىڭ ەسٸمٸ بٸر اپتا نەمەسە ون كٷن ٸشٸندە جارييالاناتىنىن مەلٸمدەدٸ. كونستيتۋتسيياعا سەيكەس, ۆيتسە-پرەزيدەنت مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداپ, قۇرىلتايمەن, ٷكٸمەتپەن جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن جۇمىس ٸستەيدٸ. قاجەت بولعان جاعدايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن دە قابىلدايدى. وسىعان بايلانىستى Dalanews.kz رەداكتسيياسى ساياساتتانۋشىلار اسىلبەك ٸزبايىروۆ پەن تولعاناي ٷمبەتەليەۆادان جاڭا لاۋازىمعا لايىق تۇلعالار تۋرالى سۇراپ بٸلدٸ.
ۆيتسە-پرەزيدەنت قالاي تاعايىندالادى جەنە قانداي مٸندەت اتقارادى?
قازاقستاندا ۆيتسە-پرەزيدەنت ينستيتۋتىن ەنگٸزۋ تۋرالى باستاما بيىلعى كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ نەگٸزگٸ جاڭالىقتارىنىڭ بٸرٸ بولدى. جاڭا كونستيتۋتسييا 2026 جىلعى 15 ناۋرىزداعى رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانىپ, 1 شٸلدەدەن باستاپ كٷشٸنە ەندٸ.
كونستيتۋتسيياعا سەيكەس, ۆيتسە-پرەزيدەنتتٸ قۇرىلتاي دەپۋتاتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ كٶپشٸلٸك داۋىسىمەن بەرٸلگەن كەلٸسٸم نەگٸزٸندە پرەزيدەنت تاعايىندايدى. ال ونىڭ ناقتى ٶكٸلەتتٸك اياسىن مەملەكەت باسشىسى بەلگٸلەيدٸ.
زاڭدا ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتٸنە ٷمٸتكەرگە قويىلاتىن نەگٸزگٸ تالاپتار دا ناقتى كٶرسەتٸلگەن. بۇل لاۋازىمعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتى بولىپ سانالاتىن, 40 جاسقا تولعان, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جەتٸك مەڭگەرگەن, ەل اۋماعىندا كەيٸنگٸ 15 جىل بويى تۇراقتى تۇرعان جەنە جوعارى بٸلٸمٸ بار ازامات تاعايىندالا الادى.
ۆيتسە-پرەزيدەنت پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا قۇرىلتايمەن, ٷكٸمەتپەن جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن ٶزارا ٸس-قيمىل كەزٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنان ٶكٸلدٸك ەتەدٸ. سونداي-اق وعان پرەزيدەنت ايقىندايتىن ٶزگە دە مٸندەتتەر جٷكتەلەدٸ.
ەگەر پرەزيدەنت قانداي دا بٸر سەبەپپەن قىزمەتٸن جالعاستىرا الماسا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶكٸلەتتٸگٸن الدىمەن ۆيتسە-پرەزيدەنت قابىلدايدى.
اسىلبەك ٸزبايىروۆ نە دەيدٸ?
ساياساتتانۋشى اسىلبەك ٸزبايىروۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, “ۆيتسە-پرەزيدەنت” قىزمەتٸ قازاقستاننىڭ ساياسي جٷيەسٸندەگٸ جاڭا لاۋازىم بولعاندىقتان, ونىڭ ناقتى جۇمىس باعىتى ەزٸرگە تولىق قالىپتاسىپ ٷلگەرگەن جوق. كونستيتۋتسييادا مٸندەتتەرٸ كەڭٸنەن كٶرسەتٸلگەنٸمەن, بولاشاقتا قانداي مەسەلەلەرگە كٶبٸرەك جاۋاپ بەرەتٸنٸ پرەزيدەنت پەن ۆيتسە-پرەزيدەنت اراسىنداعى جۇمىس بٶلٸنٸسٸنە بايلانىستى بولاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
“ۆيتسە-پرەزيدەنت – قازاقستاننىڭ ساياسي الاڭىنداعى جاڭا تۇلعا. ونىڭ مٸندەتتەرٸ ەزٸرگە ايتارلىقتاي كەڭ بەلگٸلەنٸپ وتىر. پرەزيدەنتتٸڭ ورىنباسارى رەتٸندە ول مەملەكەت باسشىسى ٷلگەرمەيتٸن نەمەسە تٸكەلەي اينالىسا المايتىن مٸندەتتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸن ٶز موينىنا الۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قازٸرگٸ پرەزيدەنتتٸڭ نەگٸزگٸ باعىتى, باسىم سالاسى – سىرتقى ساياسات, گەوساياسات جەنە گەوەكونوميكا. سوندىقتان ۆيتسە-پرەزيدەنت ٸشكٸ ساياسات پەن ەكونوميكا مەسەلەلەرٸنە كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلۋٸ مٷمكٸن”, - دەيدٸ اسىلبەك ٸزبايىروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي مٸندەتتٸ اتقاراتىن تۇلعا تەك ساياسي تەجٸريبەسٸ بار شەنەۋنٸك بولماۋى كەرەك. ول ەل ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى جاعدايىن بٸلەتٸن, مەملەكەتتٸك اپپاراتتىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرا الاتىن جەنە ٶڭٸرلەردەگٸ مەسەلەلەردەن حاباردار مىقتى ەكٸمشٸ بولعانى جٶن. بۇل تالاپتار وسى قىزمەتكە لايىق ٷمٸتكەرلەردٸڭ اياسىن بٸرشاما قىسقارتادى.
ساياساتتانۋشى اتالعان ٶلشەمدەرگە قازٸرگٸ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ, ونىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمباەۆ, سونداي-اق استانا ەكٸمٸ جەڭٸس قاسىمبەك, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ نۇرلىبەك نەلٸباەۆ جەنە شىمكەنت قالاسىنىڭ ەكٸمٸ عابيت سىزدىقبەكوۆ سەيكەس كەلەتٸنٸن جەتكٸزدٸ.
ولجاس بەكتەنوۆ ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردا جەنە قۇقىق قورعاۋ سالاسىندا قىزمەت اتقارىپ, مول تەجٸريبە جيناعان. قازٸر ٷكٸمەت باسشىسى رەتٸندە ەلدٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىن جٷزەگە اسىرۋعا تٸكەلەي اتسالىسىپ جٷر. اسىلبەك ٸزبايىروۆ ونىڭ قيىن كەزەڭدە ٷكٸمەت جۇمىسىن باسقارىپ وتىرعانىن باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتادى.
“ەڭ لايىق تۇلعالاردىڭ بٸرٸ – قازٸرگٸ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ دەپ ويلايمىن. ول كٷردەلٸ جاعدايدا ٷكٸمەتتٸ باسقارىپ, ەكونوميكا مەسەلەسٸندە بٸرقاتار نەتيجەگە قول جەتكٸزدٸ. قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەيتينگٸنٸڭ كٶتەرٸلۋٸ دە وسى كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلدٸ”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
قانات بوزىمباەۆتىڭ ەڭبەك جولىندا ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندارداعى جەنە ٶڭٸرلەردەگٸ باسقارۋ تەجٸريبەسٸ قاتار قامتىلعان. ول ەنەرگەتيكا مينيسترٸ, پاۆلودار جەنە الماتى وبلىستارىنىڭ ەكٸمٸ قىزمەتتەرٸن اتقاردى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى رەتٸندە ينفراقۇرىلىمعا, ٶڭٸرلٸك دامۋعا, تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ سالدارىن جويۋعا جەنە ٸرٸ قۇرىلىس جوبالارىنا قاتىستى مەسەلەلەرگە جاۋاپ بەرەدٸ. ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا, ۆيتسە-پرەزيدەنتكە ٸشكٸ ەكونوميكالىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق مەسەلەلەردٸ ٷيلەستٸرۋ مٸندەتٸ جٷكتەلسە, بوزىمباەۆتىڭ تەجٸريبەسٸ ەسكەرٸلۋٸ مٷمكٸن.
اسىلبەك ٸزبايىروۆ استانا ەكٸمٸ جەڭٸس قاسىمبەكتٸڭ كانديداتۋراسىن دا ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. قاسىمبەك ەر جىلدارى كٶلٸك جەنە كوممۋنيكاتسييا, ينۆەستيتسييالار جەنە دامۋ مينيسترٸ, پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى, قاراعاندى وبلىسىنىڭ جەنە استانا قالاسىنىڭ ەكٸمٸ بولدى. ياعني ونىڭ تەجٸريبەسٸندە ەكونوميكالىق بلوكتاعى جۇمىس پەن ٶڭٸرلٸك باسقارۋ قاتار ۇشتاسقان.
“مەنٸڭ ويىمشا, بٸرٸنشٸ كەزەكتە جەڭٸس قاسىمبەكتٸڭ كانديداتۋراسىن اتاۋعا بولادى. ونىڭ استاناداعى جۇمىسىنا پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ باعا بەرٸپ, اتقارىلعان ٸستەردٸ اتاپ ٶتتٸ. قاسىمبەكتٸڭ ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردا دا, ٶڭٸرلٸك باسقارۋ جٷيەسٸندە دە تەجٸريبەسٸ بار”, – دەيدٸ ساراپشى.
ساياساتتانۋشىنىڭ تٸزٸمٸنە ەنگەن نۇرلىبەك نەلٸباەۆتىڭ ەڭبەك جولىنىڭ ەلەۋلٸ بٶلٸگٸ جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندارمەن بايلانىستى. ول قىزىلوردا قالاسىنىڭ ەكٸمٸ, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ مەملەكەتتٸك ينسپەكتورى, كەيٸن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ قىزمەتٸن اتقاردى. ونىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ٶڭٸرلەردەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق احۋالدى جەنە ورتالىق پەن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك اراسىنداعى جۇمىستى جاقسى بٸلۋٸ.
ال عابيت سىزدىقبەكوۆتٸڭ تەجٸريبەسٸندە ديپلوماتييالىق قىزمەت, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك جٷيەسٸ جەنە ٶڭٸرلٸك باسقارۋ باعىتتارى توعىسادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ول شىمكەنت قالاسىن باسقارادى. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, سىزدىقبەكوۆتٸڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ بٸرنەشە سالاسىندا ەڭبەك ەتۋٸ ونىڭ پرەزيدەنت اتىنان ٸشكٸ ورگاندارمەن دە, شەتەلدٸك قۇرىلىمدارمەن دە بايلانىس ورناتۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
دەگەنمەن ساياساتتانۋشى تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸم مەملەكەت باسشىسىنا تيەسٸلٸ ەكەنٸن ەسكە سالدى. پرەزيدەنت بۇل قىزمەتتٸڭ الداعى مٸندەتتەرٸنە جەنە ٶزٸنٸڭ ساياسي پايىمىنا سەيكەس باسقا تۇلعانى دا ۇسىنا الادى.
“جالپى, بۇل – پرەزيدەنتتٸڭ تاڭداۋى. مەملەكەت باسشىسى ٶزٸنٸڭ پايىمىنا سەيكەس كەز كەلگەن ادامدى ۇسىنا الادى. دەگەنمەن قازٸرگٸ مٸندەتتەر مەن ۆيتسە-پرەزيدەنتتٸڭ ىقتيمال جۇمىس باعىتىن ەسكەرسەك, مىقتى شارۋاشىلىق جٷرگٸزۋشٸ جەنە ەكٸمشٸلٸك تەجٸريبەسٸ بار تۇلعالارعا باسىمدىق بەرٸلۋٸ قيسىندى”, – دەيدٸ اسىلبەك ٸزبايىروۆ.
تولعاناي ٷمبەتەليەۆا اتاعان 5 تۇلعا كٸم?
ساياساتتانۋشى تولعاناي ٷمبەتەليەۆا بولاشاق ۆيتسە-پرەزيدەنتكە قويىلاتىن تالاپتار تەك مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ تەجٸريبەمەن شەكتەلمەۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جاڭا لاۋازىم يەسٸ ەلدٸڭ ساياسي قۇرىلىمى مەن باسقارۋ جٷيەسٸن تەرەڭ تٷسٸنەتٸن, ٶز بەتٸنشە شەشٸم قابىلداي الاتىن جەنە ستراتەگييالىق تۇرعىدان ويلايتىن تۇلعا بولۋى قاجەت.
“ۆيتسە-پرەزيدەنت مٸندەتتٸ تٷردە ساياسي ساۋاتتى, ەلدٸڭ ساياسي قۇرىلىمى مەن مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جاقسى بٸلەتٸن ادام بولۋى كەرەك. ول ٶز بەتٸنشە شەشٸم قابىلداي الۋى ٷشٸن مىقتى اناليتيك بولۋى قاجەت. حالىقارالىق جاعدايدى تەرەڭ تٷسٸنۋٸ ماڭىزدى, بٸراق ٸشكٸ ساياسات بەرٸبٸر باسىم باعىت بولۋى كەرەك. ەكونوميكا دا ٶتە ماڭىزدى سالا. سوندىقتان كانديداتتىڭ ساياسي ەكونومييا باعىتىندا بٸلٸمٸ بولعانى دۇرىس”, – دەيدٸ تولعاناي ٷمبەتەليەۆا.
ساياساتتانۋشى بولاشاق ۆيتسە-پرەزيدەنتتٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ جەتٸك مەڭگەرۋٸ جەتكٸلٸكسٸز ەكەنٸن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, ەلدەگٸ ەكٸنشٸ ساياسي تۇلعا قازاق حالقىنىڭ دەستٷرٸن, فيلوسوفيياسىن, ەدەبيەتٸ مەن ٶنەرٸن دە تەرەڭ تٷسٸنۋٸ كەرەك. سونىمەن قاتار شەت تٸلدەرٸن بٸلۋ, ستراتەگييالىق ويلاۋ جەنە الداعى ساياسي-ەكونوميكالىق ٶزگەرٸستەردٸ بولجاي الۋى دا ماڭىزدى ٶلشەمدەردٸڭ بٸرٸ بولۋعا تيٸس.
“بٷگٸندە لاۋازىمدى تۇلعانىڭ قازاق تٸلٸندە سٶيلەۋٸنٸڭ ٶزٸ جاڭالىق بولىپ جاتادى. بٸز بۇل دەڭگەيدەن ەرٸ قاراي دامۋىمىز كەرەك. بولاشاقتا پرەزيدەنت قىزمەتٸنە ٷمٸتكەر بولۋى مٷمكٸن تۇلعاعا قويىلاتىن تالاپتار دا كٷردەلەنٸپ, جوعارىلاي تٷسۋگە تيٸس”, – دەيدٸ ساراپشى.
ٷمبەتەليەۆا اعا بۋىن ٶكٸلدەرٸنٸڭ اراسىنان ەكەجان قاجىگەلدين مەن يمانعالي تاسماعامبەتوۆتٸ اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ەكٸ تۇلعانىڭ جوعارى مەملەكەتتٸك قىزمەتتەگٸ تەجٸريبەسٸ مول جەنە ولاردى پرەزيدەنتتٸككە كانديداتتار رەتٸندە دە قاراستىرۋعا بولادى.
ەكەجان قاجىگەلدين 1994–1997 جىلدارى قازاقستان ٷكٸمەتٸن باسقاردى. ول ەلدٸڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا كٶشۋ كەزەڭٸندەگٸ رەفورمالارعا ارالاسقان ساياساتكەر رەتٸندە بەلگٸلٸ. الايدا ونىڭ ۇزاق ۋاقىت شەتەلدە تۇرۋى ۆيتسە-پرەزيدەنتكە قويىلاتىن نەگٸزگٸ تالاپتاردىڭ بٸرٸنە سەيكەس كەلمەۋٸ مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ كونستيتۋتسييا بويىنشا كانديدات كەيٸنگٸ 15 جىل بويى قازاقستاندا تۇراقتى تۇرۋعا تيٸس. سوندىقتان قاجىگەلديننٸڭ تەجٸريبەسٸ مول بولعانىمەن, ونىڭ كانديداتۋراسىنا زاڭ تۇرعىسىنان شەكتەۋ بار.
يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ٷكٸمەتتٸ, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸن, بٸرنەشە مينيسترلٸكتٸ, استانا مەن الماتى قالالارىن باسقاردى. سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸسٸ جەنە ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى قىزمەتتەرٸن اتقاردى. وسى تۇرعىدان ونىڭ تەجٸريبەسٸندە ٸشكٸ ساياسات, ەكونوميكا, ٶڭٸرلٸك باسقارۋ, قاۋٸپسٸزدٸك جەنە ديپلوماتييا باعىتتارى قاتار قامتىلعان.
جاڭا بۋىن ساياساتكەرلەرٸنٸڭ اراسىنان تولعاناي ٷمبەتەليەۆا قايرات سارىباي, دەۋرەن اباەۆ جەنە مەۋلەن ەشٸمباەۆتى بٶلٸپ كٶرسەتتٸ.
قايرات سارىباي – سىرتقى ساياسات سالاسىندا ۇزاق جىل ەڭبەك ەتكەن كەسٸبي ديپلومات. ول سىرتقى ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى, قازاقستاننىڭ بٸرقاتار مەملەكەتتەگٸ ەلشٸسٸ قىزمەتتەرٸن اتقاردى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ باس حاتشىسى.
“قايرات سارىباي بٸرنەشە تٸلدە ەركٸن سٶيلەيدٸ. قازاق تٸلٸن ٶتە جاقسى مەڭگەرگەن, قازاق ەدەبيەتٸ مەن ٶنەرٸن تەرەڭ بٸلەدٸ. ەرۋديتسيياسى جوعارى, زييالى, بٸلٸكتٸ ەرٸ نەزٸك ديپلومات. ەزٸل-قالجىڭى دا ورىندى. ونىڭ جالعىز كەمشٸلٸگٸ – كٶپشٸلٸككە اسا تانىس ەمەس, قوعام ونى ەلٸ تولىق بٸلمەيدٸ”, – دەيدٸ تولعاناي ٷمبەتەليەۆا.
ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, سارىبايدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – حالىقارالىق كەلٸسسٶزدەردەگٸ تەجٸريبەسٸ مەن كٶپجاقتى ديپلوماتييانى جەتٸك بٸلۋٸ. الايدا ونىڭ ەڭبەك جولى نەگٸزٸنەن سىرتقى ساياساتپەن بايلانىستى بولعاندىقتان, ٸشكٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق مەسەلەلەردٸ باسقارۋ تەجٸريبەسٸ دە نازارعا الىنۋى مٷمكٸن.
دەۋرەن اباەۆ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە, اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ, مەدەنيەت پەن ديپلوماتييا سالالارىندا قىزمەت اتقاردى. ول پرەزيدەنتتٸڭ باسپاسٶز حاتشىسى, اقپارات جەنە كوممۋنيكاتسييالار مينيسترٸ, پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترٸ بولدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸسٸ قىزمەتٸن اتقارادى.
“دەۋرەن اباەۆ جاقسى بٸلٸم العان, قاتاڭ ەرٸ ويىن تٸكەلەي ايتاتىن ساياساتكەر. ونىڭ ساياسي بٸلٸمٸ دە, ديپلوماتييالىق تەجٸريبەسٸ دە بار. ول تەرتٸپتٸ قالايتىن قوعام توبىنا ۇناۋى مٷمكٸن. بٸراق وعان قارسى كٶزقاراستاعى ازاماتتار دا از ەمەس”, – دەيدٸ ساراپشى.
ٷمبەتەليەۆانىڭ پٸكٸرٸنشە, اباەۆتىڭ قاتاڭدىعى مەن ويىن اشىق ايتۋى ونىڭ ارتىقشىلىعى بولۋى مٷمكٸن. الايدا قوعامداعى تٷرلٸ توپتىڭ وعان قاتىستى كٶزقاراسى بٸركەلكٸ ەمەس.
مەۋلەن ەشٸمباەۆ مەملەكەتتٸك باسقارۋ, ساياسي ساراپتاما جەنە پارلامەنت سالاسىندا مول تەجٸريبە جيناعان. ول پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸندە, قازاقستان ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىندا, بيلٸك پارتيياسى مەن پارلامەنتتە قىزمەت اتقاردى. سوندىقتان اتقارۋشى جەنە زاڭ شىعارۋشى بيلٸكتٸڭ جۇمىسىن جاقسى بٸلەدٸ.
“مەۋلەن ەشٸمباەۆتىڭ قازاق تٸلٸن, ۇلتتىق دەستٷردٸ جەنە ەدەبيەتتٸ بٸلۋٸ مٸنسٸز دەۋگە بولادى. ول ساياسي جٷيەنٸ دە, ەكونوميكانى دا جاقسى تٷسٸنەدٸ. زييالى, ديپلوماتييالىق قابٸلەتٸ بار تۇلعا. اعىلشىن تٸلٸندە جاقسى سٶيلەيدٸ جەنە قوعام ونى جاقسى تانيدى”, - دەيدٸ تولعاناي ٷمبەتەليەۆا.
ساياساتتانۋشى ەشٸمباەۆتىڭ پارلامەنتتٸك تەجٸريبەسٸن دە ماڭىزدى ارتىقشىلىق دەپ ەسەپتەيدٸ. سەبەبٸ كونستيتۋتسييا بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنت پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلتاي جەنە باسقا دا مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن ٶزارا ٸس-قيمىل كەزٸندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتىنان ٶكٸلدٸك ەتەدٸ.
تولعاناي ٷمبەتەليەۆا جاڭا بۋىن ٶكٸلدەرٸ رەتٸندە اتاعان قايرات سارىباي, دەۋرەن اباەۆ جەنە مەۋلەن ەشٸمباەۆتىڭ ٷشەۋٸ دە ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىنا ٷمٸتكەر بولا الادى دەپ سانايدى.
“مەنٸڭ ويىمشا, جاڭا بۋىن ساياساتكەرلەرٸنٸڭ اراسىنان اتالعان ٷش تۇلعانىڭ دا وسى لاۋازىمعا ٷمٸتكەر بولۋعا مٷمكٸندٸگٸ بار. ولاردىڭ ەرقايسىسىنىڭ ٶزٸندٸك ارتىقشىلىعى مەن ساياسي تەجٸريبەسٸ قالىپتاسقان”, - دەدٸ ول.
قازاقستان تاريحىنداعى تۇڭعىش ۆيتسە-پرەزيدەنت كٸم?
ەل تاريحىندا اتالعان قىزمەتتٸ العاش رەت مەملەكەت قايراتكەرٸ ەرٸك اسانباەۆ اتقارعان. ول - قازاقستاننىڭ مەملەكەت قايراتكەرٸ, ديپلومات, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. سونداي-اق قازاقستان تاريحىنداعى تۇڭعىش ەرٸ ەزٸرگە جالعىز ۆيتسە-پرەزيدەنت رەتٸندە بەلگٸلٸ.
ەكس-شەنەۋنٸك 1991 جىلى قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتٸنە تاعايىندالدى. بۇعان دەيٸن پارتييالىق جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸندە تٷرلٸ جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارعان. ەرٸك اسانباەۆ ەلدٸڭ العاشقى ساياسي رەفورمالارىنا قاتىسىپ, ٶتپەلٸ كەزەڭدەگٸ مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ قالىپتاسۋىنا اتسالىستى.
1996 جىلى 22 اقپاندا ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن اتالعان لاۋازىم كٷشٸن جويدى.
