بۇل ونىڭ شىمقالاعا العاشقى كەلٸسٸ ەمەس. وسىدان 30 جىل بۇرىن قازاقستان ەگەمەندٸك العان تۇستا شاھاردى ەمٸن-ەركٸن شارلاپ, شىمكەنتتٸڭ رايىن تاسپاعا تٷسٸرۋگە تىرىسقان.
كسرو شەكپەنٸنەن شىققان ەلدەردٸڭ سول تۇستاعى جاعدايىنان حابار بەرەتٸن Broken system `(“بۇزىلعان جٷيە”) اتتى فوتورەپورتاج ەزٸرلەگەن.
گەرد ليۋدۆيگ National Geographic جۋرنالىنىڭ ارداگەرٸ. وسىناۋ باسىلىمدا 30 جىل بويى تەر تٶگٸپ, وقىرمانعا تالاي تاماشا تۋىندىلاردى تارتۋ ەتكەن ەيگٸلٸ فوتوگراف وسىدان شيرەك عاسىرعى بۇرىنعى شىمكەنتتٸڭ كەسكٸن-كەلبەتٸن ۇمىتا قويماعانىن ايتادى.
وسى ساپارداعى سۋرەتتەرٸ ەزٸر بولعاسىن, شاھاردىڭ وتىز جىلداعى ٶزگەرٸسٸ تۋرالى ارنايى جوبا ەزٸرلەمەك.
“قازاق جەرٸنە العاش رەت 1991 جىلى تابان تٸرەدٸم. ول تۇستا قازاقستان ەندٸ-ەندٸ ەگەمەندٸك العان, بالاڭ ەل ەدٸ. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ الگوريتمدەرٸن مەڭگەرە قويماعان, جاڭا زاماننىڭ ٷردٸستەرٸن جاڭا-جاڭا تاني باستاعان شاعى بولاتىن.
ودان كەيٸن دە دەم-تۇز تارتىپ, بٸرنەشە رەت كەلٸپ كەتتٸم. قازاق جەرٸنٸڭ ادامدى باۋراپ الاتىن تارتىلىس كٷشٸ بار. سودان دا شىعار سٸزدەرگە كەلگەن سايىن ەرەكشە ەنەرگييا الىپ قايتامىن”, – دەيدٸ گەرد ليۋدۆيگ.
فوتوگراف قازاقستاننىڭ فلورا مەن فاۋناسىنان بٶلەك, ادامدارىمەن جٷزدەسٸپ, ولارمەن ەڭگٸمە-دٷكەن قۇرعاننان ەرەكشە ەسەر الاتىنىن ايتادى. قازاقتىڭ بويىنداعى كەڭدٸك مەن دارحاندىق باتىس ەلەمٸندە سيرەك كەزدەسەتٸن قۇبىلىس.
“مۇندا كەلگەن سايىن سونىڭ الدىندا كٶزٸڭە تٷسپەگەن جايتتارعا كۋە بولاسىڭ, ٶزٸڭە بەيتانىس ەلدٸ جان-جاقتى تاني تٷسكٸڭ كەلەدٸ. وسى ەلمەن بٸتە قايناسىپ كەتتٸم. سودان دا بولار قازاقستاننان شاقىرتۋ تٷسسە, ەركەزدە, ەرۋاقىتتا قۋانا قابىلدايمىن”, – دەيدٸ فوتوگراف.
...
اراعا وتىز جىل سالىپ بارىپ شىمكەنتكە ورالعان گەرد ليۋدۆيگ ساپارىنىڭ ەلقيسساسىن شاھارداعى دەمحانالاردى ارالاۋدان باستاعان ەكەن. ايتۋىنشا, سول ارقىلى قالاداعى سەرۆيسكە شىنايى باعا بەرۋگە بولادى.
“قالادا جاسىل-جەلەك كٶپ. بٷگٸنگٸ زامان ٷشٸن بۇل سيرەك كەزدەسەتٸن قۇبىلىس. اعاشتار وتالىپ, ونىڭ ورنىنا زەۋلٸم سارايلار, تٷرلٸ-تٷرلٸ بيزنەس نىساندار سالىنىپ جاتقان شاقتا شىمكەنتتٸ جاسىل-جەلەك كٶمكەرٸپتٸ. بۇل قالا تۇرعىندارىنا كٷنٸ بويعى قاربالاستان كەيٸن كەڭ تىنىستاۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ورتا.
شىنى كەرەك, قالانى سۋرەتكە باسىپ, ونىڭ كولوريتٸن قالىڭ اۋديتوريياعا جەتكٸزۋ قيىنعا سوعادى. سۋرەتتٸ سٶيلەتۋ ٷشٸن, شاھارمەن بٸتە قايناسۋىڭ كەرەك. سوندىقتان دا الدىمەن شىمكەنتتەگٸ جاسىل-جەلەككە كٶڭٸل بٶلدٸم. اعاشتىڭ كٶلەڭكەسٸنە سايالاپ وتىرعان تۇرعىندارمەن تٸلدەستٸم”, – دەيدٸ فوتوگراف.
گەرد ليۋدۆيگ شىمكەنتتٸك سەرۆيسكە بٶلەك توقتالعان ەكەن. ايتۋىنشا, قالا تۇرعىندارىنىڭ قوناقجايلىعى مەن دەمحانالارداعى قىزمەت كٶرسەتۋ دەڭگەيٸ شىمقالانىڭ قوناق كٷتۋگە بەيٸمدەلگەنٸن, ەرٸ وراسان زور تۋريستٸك پوتەنتسيالى بار ەكەنٸن دەلەلدەيدٸ,
“قازاقستاندا, ونىڭ ٸشٸندە شىمكەنتتە جٷرگەن بٸر ايعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتا 3-4 كەلٸ سالماق قوستىم. بۇل شاھار تۇرعىندارىنىڭ شىنايى كٶڭٸلٸ پەن پەيٸلٸنٸڭ نەتيجەسٸ. داستارحاننان دەم تاتۋعا شاقىرىپ, سٷت قاتقان شايى, قىزىل-كٷرەڭ باۋىرساقتى الدىڭا توسقاندا قالاي عانا باس تارتاسىڭ?! باتىستا مۇنداي “دەستٷر” جوق.
قوناق كٷتۋدٸڭ شىمكەنتتٸك ٷلگٸسٸ بولاشاقتا تالاي تۋريستٸ وسى قالاعا تارتىپ تۇراتىن بولادى. جىلقى ەتٸ? ول ماعان تاڭسىق ەمەس, بالا كەزٸمدە دەمٸن تاتىم كٶرگەنمٸن”, – دەيدٸ ليۋدۆيگ مىرزا.
ايتۋىنشا شىمكەنتتٸڭ اينالاسىنداعى تاريحي-مەدەني نىساندار قالانىڭ تۋريستٸك پوتەنتسيال ٷستەمەلەي تٷسەتٸن مٷمكٸندٸك. ەيگٸلٸ فوتوگراف قالا ٸرگەسٸندەگٸ اقمەشٸت ٷڭگٸرٸنەن ەرەكشە ەسەر العانىن ايتادى.
“بۇل ٷڭگٸردٸ تۋريستەرگە تانىمال ەتۋ قاجەت. ٶزٸندٸك اۋراسى بار. ادام جانى تىنىشتالىپ, راحاتقا بٶلەنەسٸڭ. مەنٸڭ ەستۋٸمشە, شىمكەنتتٸ “قىزعالداقتار قالاسى” دەپ اتايدى ەكەن. بۇل بٶلەك ەڭگٸمەنٸڭ ارقاۋى. قىزعالداقتار كٶزدٸڭ الادى. بۇدان اسقان ەدەمٸ كٶرٸنٸس جوق.
قالا تۇرعىندارى? شىمكەنتتٸڭ جاستارى ەلگەزەك, ەركٸن ويلى, بەلسەندٸ ەكەنٸن اڭعاردىم. كٶپشٸلٸگٸ اعىلشىن تٸلٸنە جەتٸك, مەنٸمەن تٸلدەسكەندە مٷدٸرگەن جوق. تەحنولوگييانىڭ قۇلاعىندا وينايتىن تالاي تالانتتى جاستى كەزدەستٸردٸم.
شىمكەنتتٸكتەردٸڭ مٸنەزٸ جۇمساق, شىنايى, سىپايى, دەمحانالارى ادامدى العاۋسىز ىقىلاسپەن قۇشاق جايا قارسى الادى. قوناقجايلىلىق تۋريزمدٸ دامىتۋدىڭ باستى كەپٸلٸ”, – دەيدٸ جيھانكەز.
Dalanews.kz انىقتاماسى:
نەمٸس فوتوگرافى گەرد ليۋدۆيگ جاھانعا تارالاتىن National Geographic جۋرنالىنىڭ ارداگەر تٸلشٸسٸ. 1990 جىلدان بەرٸ اتالعان باسىلىمعا قۇندى كونتەنت ۇسىنىپ, اۋديتوريياسىنىڭ ارتۋىنا ٷلەس قوسۋدا.
گەرد ليۋدۆيگ كسرو كٷيرەگەننەن كەيٸن چەرنوبىلداعى اپاتتى تاسپاعا تٷسٸرٸپ, شەتەلدٸك اۋديتوريياعا تانىستىرعان العاشقى فوتوگراف. ونىڭ تۋىندىلارىندا ەكولوگييا مەسەلەسٸ مەن ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالار قاتار كٶتەرٸلەدٸ.
نەمٸس فوتوگرافى ورتا ازييانى جيٸ شارلايدى, پوستكەڭەستٸك ەلدەردٸڭ رەسەي ىقپالىنان شىعۋ تەندەنتسيياسىن سۋرەت ارقىلى جەتكٸزۋگە تىرىسادى.
2001 جىلى اۆتوردىڭ “كٷيرەگەن يمپەرييا: كسرو-نىڭ قۇلاۋى” اتتى قۇندى ەڭبەگٸ جارىق كٶرگەن.
