Bul onyń Shymqalaǵa alǵashqy kelisi emes. Osydan 30 jyl buryn Qazaqstan egemendik alǵan tusta shahardy emin-erkin sharlap, Shymkenttiń raiyn taspaǵa túsirýge tyrysqan.
KSRO shekpeninen shyqqan elderdiń sol tustaǵy jaǵdaiynan habar beretin Broken system `(“Buzylǵan júie”) atty fotoreportaj ázirlegen.
Gerd Liýdvig National Geographic jýrnalynyń ardageri. Osynaý basylymda 30 jyl boiy ter tógip, oqyrmanǵa talai tamasha týyndylardy tartý etken áigili fotograf osydan shirek ǵasyrǵy burynǵy Shymkenttiń keskin-kelbetin umyta qoimaǵanyn aitady.
Osy sapardaǵy sýretteri ázir bolǵasyn, shahardyń otyz jyldaǵy ózgerisi týraly arnaiy joba ázirlemek.
“Qazaq jerine alǵash ret 1991 jyly taban tiredim. Ol tusta Qazaqstan endi-endi egemendik alǵan, balań el edi. Naryqtyq ekonomikanyń algoritmderin meńgere qoimaǵan, jańa zamannyń úrdisterin jańa-jańa tani bastaǵan shaǵy bolatyn.
Odan keiin de dám-tuz tartyp, birneshe ret kelip kettim. Qazaq jeriniń adamdy baýrap alatyn tartylys kúshi bar. Sodan da shyǵar sizderge kelgen saiyn erekshe energiia alyp qaitamyn”, – deidi Gerd Liýdvig.
Fotograf Qazaqstannyń flora men faýnasynan bólek, adamdarymen júzdesip, olarmen áńgime-dúken qurǵannan erekshe áser alatynyn aitady. Qazaqtyń boiyndaǵy keńdik men darhandyq Batys áleminde sirek kezdesetin qubylys.
“Munda kelgen saiyn sonyń aldynda kózińe túspegen jaittarǵa kýá bolasyń, ózińe beitanys eldi jan-jaqty tani túskiń keledi. Osy elmen bite qainasyp kettim. Sodan da bolar Qazaqstannan shaqyrtý tússe, árkezde, árýaqytta qýana qabyldaimyn”, – deidi fotograf.
...
Araǵa otyz jyl salyp baryp Shymkentke oralǵan Gerd Liýdvig saparynyń álqissasyn shahardaǵy dámhanalardy aralaýdan bastaǵan eken. Aitýynsha, sol arqyly qaladaǵy serviske shynaiy baǵa berýge bolady.
“Qalada jasyl-jelek kóp. Búgingi zaman úshin bul sirek kezdesetin qubylys. Aǵashtar otalyp, onyń ornyna záýlim sarailar, túrli-túrli biznes nysandar salynyp jatqan shaqta Shymkentti jasyl-jelek kómkeripti. Bul qala turǵyndaryna kúni boiǵy qarbalastan keiin keń tynystaýyna múmkindik beretin orta.
Shyny kerek, qalany sýretke basyp, onyń koloritin qalyń aýditoriiaǵa jetkizý qiynǵa soǵady. Sýretti sóiletý úshin, shaharmen bite qainasýyń kerek. Sondyqtan da aldymen Shymkenttegi jasyl-jelekke kóńil bóldim. Aǵashtyń kóleńkesine saialap otyrǵan turǵyndarmen tildestim”, – deidi fotograf.
Gerd Liýdvig shymkenttik serviske bólek toqtalǵan eken. Aitýynsha, qala turǵyndarynyń qonaqjailyǵy men dámhanalardaǵy qyzmet kórsetý deńgeii Shymqalanyń qonaq kútýge beiimdelgenin, ári orasan zor týristik potentsialy bar ekenin dáleldeidi,
“Qazaqstanda, onyń ishinde Shymkentte júrgen bir aiǵa jeter-jetpes ýaqytta 3-4 keli salmaq qostym. Bul shahar turǵyndarynyń shynaiy kóńili pen peiiliniń nátijesi. Dastarhannan dám tatýǵa shaqyryp, sút qatqan shaiy, qyzyl-kúreń baýyrsaqty aldyńa tosqanda qalai ǵana bas tartasyń?! Batysta mundai “dástúr” joq.
Qonaq kútýdiń shymkenttik úlgisi bolashaqta talai týristi osy qalaǵa tartyp turatyn bolady. Jylqy eti? Ol maǵan tańsyq emes, bala kezimde dámin tatym kórgenmin”, – deidi Liýdvig myrza.
Aitýynsha Shymkenttiń ainalasyndaǵy tarihi-mádeni nysandar qalanyń týristik potentsial ústemelei túsetin múmkindik. Áigili fotograf qala irgesindegi Aqmeshit úńgirinen erekshe áser alǵanyn aitady.
“Bul úńgirdi týristerge tanymal etý qajet. Ózindik aýrasy bar. Adam jany tynyshtalyp, rahatqa bólenesiń. Meniń estýimshe, Shymkentti “qyzǵaldaqtar qalasy” dep ataidy eken. Bul bólek áńgimeniń arqaýy. Qyzǵaldaqtar kózdiń alady. Budan asqan ádemi kórinis joq.
Qala turǵyndary? Shymkenttiń jastary elgezek, erkin oily, belsendi ekenin ańǵardym. Kópshiligi aǵylshyn tiline jetik, menimen tildeskende múdirgen joq. Tehnologiianyń qulaǵynda oinaityn talai talantty jasty kezdestirdim.
Shymkenttikterdiń minezi jumsaq, shynaiy, sypaiy, dámhanalary adamdy alǵaýsyz yqylaspen qushaq jaia qarsy alady. Qonaqjailylyq týrizmdi damytýdyń basty kepili”, – deidi jihankez.
Dalanews.kz anyqtamasy:
Nemis fotografy Gerd Liýdvig jahanǵa taralatyn National Geographic jýrnalynyń ardager tilshisi. 1990 jyldan beri atalǵan basylymǵa qundy kontent usynyp, aýditoriiasynyń artýyna úles qosýda.
Gerd Liýdvig KSRO kúiregennen keiin Chernobyldaǵy apatty taspaǵa túsirip, sheteldik aýditoriiaǵa tanystyrǵan alǵashqy fotograf. Onyń týyndylarynda ekologiia máselesi men áleýmettik problemalar qatar kóteriledi.
Nemis fotografy Orta Aziiany jii sharlaidy, postkeńestik elderdiń Resei yqpalynan shyǵý tendentsiiasyn sýret arqyly jetkizýge tyrysady.
2001 jyly avtordyń “Kúiregen imperiia: KSRO-nyń qulaýy” atty qundy eńbegi jaryq kórgen.
