سەمەي — الاشتىڭ جٷرەگٸ, سەمەي — رۋحانيياتتىڭ قاينار كٶزٸ, سەمەي — الاشوردا ٷكٸمەتٸ تۋ تٸككەن تاريحي ورتالىق. سەمەيدە ە.بٶكەيحانوۆ, ا.بايتۇرسىنۇلى, ج.ايماۋىتوۆ, ق.مۇحامەدحانوۆ ت.ب. كٶپتەگەن الاش قايراتكەرلەرٸنٸڭ تۇرعانى, ەڭبەك ەتكەنٸ, ٶشپەس ٸزدەرٸ قالعانى مەلٸم.
الاش ارىسى ج. ايماۋىتوۆ: «سەمەي – بٸر گۋبەرنييا ەلدٸڭ ميى. اقىل-ويدىڭ تابىسى سەمەيدە. سەمەي – بٸر گۋبەرنييا ەلدٸڭ جٷرەگٸ. سەمەي بٷلك ەتسە, بٸر گۋبەرنييا ەل بٷلكٸلدەيدٸ», – دەپ تولعايدى, ودان اسىرىپ ايتا دا الماسپىز.
سول كيەلٸ سەمەيدٸڭ مەدەنيەتٸن, ٶنەرٸن ٶرگە سٷيرەگەن نەبٸر ٶنەر ساڭلاقتارى ەۋەلەتە ەنگە سالىپ قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى. تەك سەمەيگە عانا ەمەس, بٷكٸل ەلٸمٸزگە تانىمال ٶنەر مايتالماندارى قاتارىندا ە.قاشاۋباەۆ, ب.سىبانوۆ, م.ەشەكەەۆ, د.حايرۋللين, ج.كەرمەنوۆ, ج.قامباروۆ ت.ب. سىندى ٶنەر يەلەرٸنٸڭ ەسٸمدەرٸن اتاۋعا بولادى.
كٷنٸ كەشە «قازاعىم-اي» دەپ شىرقاعان تۇرسىنعازى راحيموۆ, ساناق ەبەۋوۆ اعامىزدىڭ ورىنداۋىنداعى «جاس قازاق» ٷنٸ سانامىزدا جاڭعىرىپ تۇر. اسقاق ٷندەرٸ مەن جارقىن بەينەلەرٸ كٶزدەن كٶشسە دە, كٶڭٸلدەن ٶشپەك ەمەس.
ەنشٸ ەرٸ كومپوزيتور تۇرسىنعازى اعانىڭ جان دٷنيەڭدٸ باۋراپ «سەبي بولعىم كەلەدٸ» ەنٸ بارشا ادامزات بالاسىنىڭ جان دٷنيەسٸن تاپ باسىپ بالالىق شاققا جەتەلەيتٸندەي ەسەر قالدىرادى. كومپوزيتور تۇرسىنعازى اعامىز اقيىق اقىن م.ماقاتاەۆتىڭ كٶپتەگەن ٶلەڭدەرٸنە ەن جازىپ قانات بٸتٸرٸپ, تاڭداي قاقتىرعانى بەلگٸلٸ.
ونىڭ قاتارىندا كٶپشٸلٸكتٸڭ جٷرەگٸنٸڭ تٶرٸنەن ورىن العان — «سەبي بولعىم كەلەدٸ», «اياكٶز— ارۋ», «قازاعىم-اي», «داريعا, دومبىرامدى بەرشٸ ماعان!», «مەن سەنٸ ساعىنعاندا», «وتىزدان اسىپ بارامىن» ت.ب. ەندەرٸن جاتقىزۋعا بولادى.
قازاقتىڭ قايتالانباس قوس تالانت يەسٸ, بٸرٸ ٶلەڭ جولدارىن سۇلۋ سٶزبەن ٶرسە, ەندٸ بٸرٸ عاجايىپ ەۋەنٸمەن اسقاقتاتا كٶككە سامعاتىپ ٷندەسٸپ تۇر. قازاق پوەزيياسىنىڭ حانتەڭٸرٸسٸ اتانعان مۇقاعالي اعامىز سەمەي جايلى: - «...ويحوي, اباي دالاسى, "ابايلاعان", سەمەي دەسە, اباي دەپ قارايدى ادام...» دەپ تولعايدى. تۇرسىنعازى اعامىز ساحنادا بەبەۋلەتە سالعاندا بٸزدە تۇل-بويىمىز شىمىرلاپ ەرەكشە كٷيگە تٷسەتٸنبٸز. ەن قۇدىرەتٸ دەگەن وسى بولار.
مارقۇمنىڭ تاعى بٸر ەرەكشە دارا قاسيەتٸ ٶتە قاراپايىمدىلىعى دەسەم ارتىق ايتقاندىق بولماس. ەشكٸمدٸ مانسابىنا قاراپ بٶلٸپ-جارىپ قارامايتىن سونداي باۋىرمالدىعى ەلٸ ەسٸمٸزدە. ەڭ العاش رەت 1996 جىلى سەمەي قالالىق مەدەنيەت سارايىنىڭ بوساعاسىن اتتاعان كٷنٸمنەن باستاپ ٶزارا تٷسٸنٸسٸپ اعا-ٸنٸلٸ ادامداي بولىپ سيلاسىپ كەتتٸك.
تۇرساعاڭ ٷشٸن قالالىق مەدەنيەت سارايى ەكٸنشٸ ٷيٸندەي بولدى دەسەك ولدا ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ارا-تۇرا اعامىزدىڭ ەسٸمٸ قالالىق مەدەنيەت سارايىنا بەرٸلسە دەگەن ۇسىنىستاردا ەستٸلٸپ قالادى. ورىندى پٸكٸر.
تۇرسىنعازى اعامىز قالالىق مەدەنيەت سارايىندا ۇزاق جىلدار ايانباي ەڭبەك ەتٸپ ماڭداي تەرٸ سٸڭگەن ادام. يسٸ قازاقتىڭ ماقتانىشىنا اينالعان تانىمال ٶنەر يەسٸنٸڭ بٸرٸ. سانالى عۇمىرىندا ەلٸمٸزدٸڭ ٶنەرٸنە, مەدەنيەتٸنٸڭ دامۋىنا زور ٷلەس قوسقان كومپوزيتور, ەنشٸ ت.راحيموۆكە ارناپ ٶزٸ ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن قىزمەت اتقارعان سەمەي قالالىق مەدەنيەت سارايىنىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكٸش تاقتا ورناتىلسا دەگەن ۇسىنىستار دا بار.
تۇرسىنعازى اعامىزدىڭ زامانداسى, قالامىزعا بەلگٸلٸ اقىن, سازگەر, ارداگەر اقساقالىمىز ق. نۇرقاسىم اعامىز فەيسبۋك جەلٸسٸندە: «قولداۋ از, تالاپ ەتسەك جٶن بولار ەدٸ!» دەگەن جازباسىندا قالدىرىپتى.
مارقۇم تۋرالى جاقىن ارالاسقان ادامداردىڭ قاسيسىسىنان سۇراساڭىزدا ەستيتٸنٸڭٸز تەك جاعىمدى پٸكٸرلەر مەن قولداۋلار. يە, كٶزٸ تٸرٸسٸندە سەبيدەي تازا كٶڭٸلٸمەن كٶپشٸلٸكتٸڭ ىقىلاسىنا بٶلەنگەن ادام ەدٸ...
قاراپايىمدىلىعىمەن, اڭعال مٸنەزٸمەن, ادامگەرشٸلٸگٸمەن, ۇلتتىق ٶنەرگە دەگەن قۇرمەتٸمەن ساxنادا جٷرگەن تالاي ٶنەرپازعا ۇستاز بولا بٸلدٸ. ٶنەرٸن ٶمٸرٸم, ٶمٸرٸن ٶنەرٸم دەپ قاراعان جان. اسىلدىڭ سىنىعى, كەشەگٸ قازاق ساxاراسىن ەۋەزدٸ ەنگە بٶلەگەن بٸرجان سال, ٷكٸلٸ ىبىراي, اقان سەرٸ, مەديلەردٸڭ جالعاسى. جٷسٸپبەك ەلەبەكوۆ سىندى ۇستازدىڭ الدىن كٶرگەن سازگەر, دەستٷرلٸ ەننٸڭ مايتالماندارى ەركٸن شٷكٸمان, كلارا تٶلەنباەۆا, مەدەت سالىقوۆ, تولۋ سەمباەۆ, التىن سماسەيٸتوۆا سىندى ٶنەر يەلەرٸن تەربيەلەگەن ۇلاعاتتى ۇستاز ەدٸ.
حالقىنىڭ جٷرەگٸنەن ورىن العان ەنشٸ, سازگەر تۇرسىنعازى كٶزٸ تٸرٸسٸندە ماراپاتتارعا ەلەنبەي, ٷنەمٸ اتاقتاردان شەتتەلٸپ قالىپ جاتتى. ال دٷنيەدەن ٶتكەننەن كەيٸندە تۇرسىنعازى راحيموۆقا جاسالعان ەسكەرتكٸش تۇعىرىنا قونا الماي, قالامىزدان ەكٸ مەتر ورىن تابا الماي, شاڭ باسىپ بٸرنەشە جىل سول مەدەنيەت سارايىنىڭ اۋلاسىندا تۇردى.
يە, سانالى عۇمىرىن قازاق ٶنەرٸنە ارناعان جان يەسٸنە لايىقتى قۇرمەت كٶرسەتٸلۋٸ زاڭدىلىق ەدٸ عوي.
بٸلەتٸندەردٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ٶنەرٸ مەن مەدەنيەتٸنٸڭ دامۋىنا ەرەكشە ٷلەس قوسقان كٶرنەكتٸ تۇلعالاردىڭ(ۆىدايۋششيەسيا ليچنوستي كازاحستانا) قايتىس بولعان ۋاقىتىنا بەس جىل تولعان مەرزٸمدە ەلدٸڭ دامۋىنا سٸڭٸرگەن وراسان ەڭبەگٸن باعالاپ ەسكەرتكٸش تاقتالارىن ورناتۋعا بەكٸتٸلگەن زاڭ بار دەيدٸ.
ەلدە بۇل مەسەلەنٸ جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸك شەشەدٸ مە ەكەن?... وندا قولىنان كەلگەندەر, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸكتٸڭ كٶڭٸلٸن تاپقاندار قونىشىنان باسىپ كەتۋٸ ەبدەن مٷمكٸن عوي. ەگەر بۇل تۇرعىدان الىپ قارايتىن بولساق تا, ەسكەرتكٸش قويۋعا دا ەشقانداي زاڭ بۇزۋشىلىق ەرەكەتٸ بايقالمايدى ەكەن.
سەمەيلٸك ەنشٸ, جازۋشى جەنٸبەك كەرمەنوۆ اعامىز:
قادٸرٸ بولماس ادامنىڭ,
ورتاڭدا تٸرٸ جٷرگەندە.
ورنى قالار ويسىراپ,
بٸر كٷنٸ كٶرگە كٸرگەندە.- دەپ تولعايدى.
تۇرساعاڭنىڭ كەلمەستٸڭ كەمەسٸنە مٸنٸپ, فەنيدەن باقيعا ساپار شەگٸپ ورنى ويسىراپ قالعانىنا دا التى جىلدىڭ جٷزٸ بولىپتى.
مارقۇم اعامىز ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىندا نۇرلان مەۋكەنۇلىنىڭ سٶزٸنە ارناپ: «ٶلٸنٸڭ قامىن تٸرٸ جەر...» دەپ ەنٸن جازىپ بەبەۋلەتە شىرقاپ ٶتٸپ ەدٸ. ەر سالانىڭ تٸزگٸنٸن ۇستاعان بەدەلدٸ تٸرٸلەرٸمٸزدٸڭ ەسٸرەسە قولىندا بيلٸگٸ بار «ٸرٸلەرٸمٸزدٸڭ» مارقۇمنىڭ تٸرٸسٸندە دۇرىس قۇرمەت كٶرسەتە الماي ۇساقتالعانى قىنجىلتادى-اق.
قازٸر ەرٸنبەگەن پىسىقاي شەنەۋنٸكتٸڭ كەۋدەسٸنەن ورىن تاۋىپ جاتقان قۇرمەت وردەنٸنە دە لايىق كٶرمەپپٸز-اۋ. ەرينە, حالىقتىڭ جٷرەگٸنٸڭ تٶرٸنەن ٶزٸنٸڭ لايىقتى ورنىن تاپقان, تٸرٸسٸندە اتاق-مانساپ قۋماعان اسىل اعا ونداي وردەنگە زەرۋ بولماعان شىعار.
ناعىز ٶنەر يەسٸنە حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنان ارتىق قانداي قۇرمەت بار. دەگەنمەن, ارتىندا ۇرپاعى ايتىپ جٷرەتٸندەي ٷمٸت دٷنيەسٸ دەگەنٸم عوي..
حالىقتىڭ جٷرەگٸنەن ورىن العان, ەلدٸڭ سٷيٸسپەنشٸلٸگٸنە بٶلەنگەن تۇرسىنعازى راحيموۆقا ٶزٸ ۇزاق جىلدار ەڭبەك ەتكەن سەمەي شاھارىنداعى قالالىق مەدەنيەت سارايىنا ەسٸمٸ بەرٸلسە, ەنشٸ,سازگەرگە لايىقتى قۇرمەتٸمٸز بولار ەدٸ.
ەرلان شاياحمەتۇلى,
سەمەي قالالىق مەدەنيەت سارايىنىڭ قويۋشى-سۋرەتشٸسٸ.
سەمەي قالاسىنىڭ گەربٸنٸڭ اۆتورى.
