Freedom Inside '26

تٷركٸستان: كەشە. بٷگٸن. ەرتەڭ...

تٷركٸستان: كەشە. بٷگٸن. ەرتەڭ...
سٶزگە پەتۋە بٸتسە, ويعا سەۋلە قونادى. كٷنٸ كەشە ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى تٷركٸستان وبلىسى بولىپ ٶزگەرتٸلٸپ, ورتالىعىنا تٷركٸستان قالاسى بەكٸتٸلگەن ەدٸ. اراعا جارتى جىلدان از ۋاقىت سالىپ, بۇل شەشٸمنٸڭ جەمٸسٸ مەن جەڭٸسٸ تۋرالى كەدەلٸ كەسٸم ايتۋعا بولاتىنىن اڭعاردىق.

قايمانا قازاق رۋحانيياتى تۋىن قولىنا الىپ, ۇلى ماقساتتارعا كٶز تٸگٸپ وتىرعانى ايدان انىق. وسى ورايدا جاڭا وبلىستىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە باسىم. تٷركٸ جۇرتىنىڭ كيەلٸ شاھار تٷركٸستاننىڭ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى تۋرالى, ونىڭ دامۋ سپەكتورى, بولاشاعى, كەلەشەگٸ حاقىندا سالىمدى پٸكٸرلەر لەگٸن ٸزدەپ كٶردٸك.

مەرتەبەلٸ وقىرمان, سٸزدٸڭ نازارىڭىزعا ەل ٸشٸنە ەسٸمٸ تانىلعان, تولىمدى سٶز ايتىپ, تىڭعىلىقتى پٸكٸرلەرٸمەن بٶلٸسكەن بٸرقاتار ازاماتتاردىڭ سۇحباتتارىن ۇسىنباقپىز.

 

الميرا مۇقاجانوۆا: «تٷركٸستاننىڭ تٷلەۋٸ ەلدەگٸ ۋربانيزاتسييانىڭ دامىعانىن كٶرسەتەدٸ»

ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى الميرا مۇقاجانوۆا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ پايدا بولۋى ەلدەگٸ ۋربانيزاتسييا پروتسەسٸ دامۋىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ ەكەنٸن العا تارتادى.

– شىمكەنت قالاسىنىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا ستاتۋسىنا يە بولۋى, ال تٷركٸستاننىڭ وبلىس رەتٸندە تٷلەۋٸ ەلدەگٸ ۋربانيزاتسييا پروتسەسٸنٸڭ دامىپ كەلە جاتقاندىعىن كٶرسەتەدٸ. ۋربانيزاتسييا ٷردٸسٸ, ياعني حالىقتىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزدى قالالارعا قونىس اۋدارۋى بٸرٸنشٸ كەزەكتٸ اتالعان اۋماقتاعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ مەسەلەسٸنە كٶڭٸل بٶلۋدٸ, ەكٸنشٸدەن, تۇرعىن ٷي مەسەلەسٸ مەن ەرتٷرلٸ جوبالاردى جاساقتاپ, قولعا الۋدى, ٸسكە اسىرۋ جايىنا باسا مەن بەرٸلەدٸ, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى. «مەسەلەن, بۇل شىمكەنت قالاسى ٷشٸن اتالعان ستاتۋستىڭ بەرٸلۋٸ قالانىڭ جان-جاقتى ەكونوميكالىق بوستاندىعى مەن ٶسٸپ-ٶنۋٸنە مٷمكٸندٸك الۋىن, سونداي-اق ٶز بيۋدجەتٸن ٶزٸ تاعايىنداپ, بٶلۋدٸ ەرٸ قالانىڭ ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن نەتيجەلٸ بولۋىن قامتاماسىز ەتۋدەگٸ مٷمكٸندٸكتەردٸ دە ۇسىنادى», – دەگەن ويدى ا.مۇقاجانوۆا ورتاعا سالدى.

تٷركٸستانعا وبلىس ستاتۋسىنىڭ بەرٸلۋٸنٸڭ ەلەۋەتتٸ شەشٸم ەكەندٸگٸن العا تارتقان ساياساتتانۋشى «تٷركٸستان قالاسىنىڭ دامۋىندا تٷرلٸ جوبالار مەن جوسپارلاردى ۇيىمداستىرۋ قاجەتتٸگٸن» ايتادى. «تٷركٸستان تاريحي, مەدەني قۇندىلىقتاردى بويىنا سٸڭٸرگەن قالا, سول سەبەپتەن قالانى دامىتۋ جوبالارى جەرگٸلٸكتٸ ايماقتىڭ ەرەكشەلٸگٸ مەن ونداعى قالىپتاسقان دەستٷرگە نەگٸزدەلۋٸ تيٸس. سونداي-اق ايماقتاعى تۇرعىن ٷي مەسەلەسٸ, ەكولوگييالىق تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋ سىندى مەسەلەلەردٸڭ ساپا جاعىنان دامۋى باسشىلىققا الىنعانى ابزال. بيۋدجەت تۇرعىسىنان دا بٸرقاتار مەسەلەلەر تۋىنداۋى مٷمكٸن. ياعني بۇل تۇستا مەملەكەت تاراپىنان بٶلٸنەتٸن كٶمەك اكتيۆٸ ەرٸ جەرگٸلٸكتٸ ينۆەستيتسييانىڭ ياعني جەرگٸلٸكتٸ اكتيۆتٸڭ اراسىنداعى ساپالى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاي بٸلۋ, ونى وڭتايلى بٶلۋ مەسەلەسٸ دە جولعا قويىلعانى يگٸ. ياعني بۇرىن تٷركٸستان قالاسى اتالعان وبلىستاعى قالالاردىڭ بٸرٸ بولدى, ال قازٸر وبلىس ورتالىعى بولعاندىقتان, بيۋدجەتتٸ بٶلۋ مەسەلەسٸ الداعى ۋاقىتتا شەشٸمٸن تابۋى تيٸس مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ بولىپ وتىر», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.

ساياساتتانۋشىنىڭ سٶزٸنشە, اتالعان مەسەلەلەردٸڭ بارلىعىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ٶزٸنٸڭ 5 قازاندا قازاقستان حالقىنا جاساعان كەزەكتٸ جولداۋىندا العا تارتتى. «ەلباسى جولداۋىنىڭ ٸسكە اسىرىلۋى شىمكەنت قالاسى مەن تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ارى قارايعى ەلەۋەتتٸ دامۋىنا ەلەۋەت بەرەدٸ», – دەيدٸ ا.مۇقاجانوۆا.

بۇعان دەيٸن تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ جانسەيٸت تٷيمەباەۆ تٷركٸستان وبلىسىن دامىتۋ جوسپارىنا سەيكەس, بٸرٸنشٸ كەزەكتە تٷركٸستانداعى ەجەلگٸ كٷلتٶبە قالاشىعىن قالىپقا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جاسالاتىنىن اتاپ ٶتكەن ەدٸ. وبلىس ەكٸمٸنٸڭ سٶزٸنشە, ايماقتا ورتا عاسىرداعى قۇرىلىس نىساندارى ەبٸلمەمبەت حان مەن تەۋكە حاننىڭ رەزيدەنتسييالارى سىندى ماڭىزدى تاريحي نىساندار قايتا ٶڭدەۋدەن ٶتەتٸنٸن العا تارتتى. «تٷركٸستاننىڭ تاريحي-مەدەني مۇرالارىنىڭ ساقتالۋىنا, ايماقتىڭ ارى قارايعى ەل-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋىنا, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸنٸڭ ساقتالۋىنا باسىم مەن بەرٸلەدٸ, ەكٸمشٸلٸك ٸسكەر ورتالىق قۇرىلادى» دەدٸ ج.تٷيمەباەۆ.

ەسكە سالساق, وسى جىلدىڭ 19 ماۋسىمىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قر ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىسىنىڭ كەيبٸر مەسەلەلەرٸ تۋرالى» قر زاڭىنا سەيكەس, شىمكەنت قالاسىنا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا ستاتۋسى بەرٸلەتٸندٸگٸن, ال وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمشٸلٸك ورتالىعى شىمكەنت قالاسىنان تٷركٸستان قالاسىنا كٶشٸرٸلەتٸندٸگٸ تۋرالى قاۋلى ەتتٸ.

 

جومارت سيمتيكوۆ: «تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى ەلباسىنىڭ ەڭ ٸرگەلٸ ساياسي شەشٸمٸ»

2018 جىلعى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قابىلداعان ەڭ ٸرگەلٸ ساياسي شەشٸمٸنٸڭ بٸرەگەيٸ – تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى. اتالعان شەشٸم مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان 2050» ستراتەگيياسى, «مەڭگٸلٸك ەل», «نۇرلى جول», «ۇلت جوسپارى», «قازاقستاندىق ارمانعا باستايتىن جول», «بەس ينستيتۋتسيونالدىق جوبانى جٷزەگە اسىرۋ بويىنشا 100 ناقتى قادام» سىندى باعدارلامالارىن ارى قاراي تەرەڭدەتٸپ, جٷزەگە اسىرۋدا ەلەۋەت بولادى, – دەيدٸ تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى جومارت سيمتيكوۆ.

قازاقستان ەگەمەندٸگٸن الىپ, دامۋ جولىنا تٷسكەلٸ بەرٸ بۇرىنعى وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى تٷركٸستان وبلىسى دەپ اتالىپ, ٶزٸنٸڭ حح عاسىرداعى تاريحي اتاۋىنا قايتا يە بولدى, دەگەن ساياساتتانۋشى جاھاندىق گەوساياساتتا قازاقستان تٷركٸستان وبلىسىن قايتا قۇرعاندىعىن, بۇل ٶز كەزەگٸندە, بارشا تٷركٸ ەلەمٸنە ٷلكەن قۋانىش سىيلاعاندىعىن العا تارتادى.

– تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قايتا قۇرىلۋى اقيقاتىندا ساياسي ماڭىزدى شەشٸم. تٷركٸستاندى قازاق حالقىنىڭ قايماعى بۇزىلماعان, جالپى, تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ باسىن بٸر ارنادا توعىستىراتىن ورتالىقتى جاساقتاپ, ونى ٶركەنيەتتٸ قالاعا اينالدىرۋى بولاشاقتا ەلدٸ بيٸك تابىستارعا جەتەلەيتٸن ستراتەگييالىق جوسپارلاردىڭ ەڭ ٸرگەلٸسٸ. اتاپ ٶتەرلٸگٸ, تٷركٸستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋىن بارشا تٷركٸ ەلەمٸ جىلى قابىلدادى, ايماق قايتا تٷلەپ, تىڭ تىنىسى  اشىلدى. سەبەبٸ تٷركٸستان قالاسىنىڭ قايتادان جاڭعىرۋى, ٶركەنيەتكە ساي قالانىڭ دامۋى, قاتار ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعان كٶرشٸلەس مەملەكەتتەرمەن سالتاناتى كەلٸسكەن قالانىڭ پايدا بولۋى ٷلكەن ەلەۋەت بەرۋدە, – دەپ ج.سيمتيكوۆ ويىن ورتاعا سالدى.

«تٷركٸستان بۇعان دەيٸن ەجەلگٸ ٶركەنيەتتٸڭ ساقشىسى بولعان قالا ەدٸ, ەندٸ ەكٸنشٸ سالىنعان ەلورداسى ٸسپەتتەس» دەگەن ساياساتتانۋشى تٷركٸستاننىڭ وبلىسقا اينالۋى, ال شىمكەنتتٸڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا ستاتۋسىنا يە بولۋى – ەل دامۋىنىڭ العىشارتى. «پرەزيدەنت جارلىقتى جارييالاعاننان كەيٸن ايماققا مەملەكەتتٸك ساپار جاساپ, باستامانى ٶز باقىلاۋىنا الدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ايماقتا ساياسي پروتسەستەر دە, ەلەۋمەتتٸك جاعدايلار دا ٶزگەرۋ ٷستٸندە, مۇنداعى يندۋسترييالاندىرۋ جايىنىڭ دا ٷلكەن ساياسي شەشٸمٸ بار», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.

29 قىركٷيەكتە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە كەڭەس ٶتكٸزۋ بارىسىندا ايماقتاعى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, كەسٸپكەرلٸكتٸ ٶركەندەتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, كٶلٸك-لوگيستيكا قىزمەتتەرٸنٸڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.

«ورتالىق ازييا» حالىقارالىق ساۋدا ايماعىن قۇرۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرعان جٶن. بۇل تٷركٸستان وبلىسىمەن قاتار, جالپى رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ دا ٶركەندەۋٸنە تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ. 2020 جىلعا قاراي ٶزبەكستانمەن اراداعى تاۋار اينالىمىن 5 ميلليارد اقش دوللارىنا دەيٸن ارتتىرۋعا ەلەۋەتٸمٸز جەتەدٸ. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەتكە تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكٸمدٸگٸمەن بٸرلەسٸپ, ٶزبەكستان تاراپىمەن حالىقارالىق ساۋدا ايماعىن جەنە جاڭا «تٷركٸستان» حالىقارالىق ٶتكٸزۋ بەكەتٸن قۇرۋ مەسەلەسٸن پىسىقتاۋدى تاپسىرامىن» دەدٸ ەلباسى.

 

باۋىرجان يسابەكوۆ: «ەۋەلٸ سانا, سوسىن ەكونوميكا»

TURKISTAN ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى مەملەكەت تاراپىنان بولاشاق ينۆەستورلارعا جاسالعان قولايلى ەرٸ وڭتايلى بٸردەن-بٸر قادام. بۇل تۋرالى ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى باۋىرجان يسابەكوۆ مەلٸمدەدٸ.

پروفەسسوردىڭ سٶزٸنشە, بولاشاقتا قازاقستان تٷركٸستان وبلىسىنا تابىس تابۋ كٶزٸ رەتٸندە قاراماعانى جٶن, حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق مەسەلەسٸن شەشۋدە مەملەكەت تاراپىنان بٶلٸنگەن 1 تريلليون 300 ميلليارد تەڭگە جۇمسالسا, وندا ينۆەستورلاردىڭ ٶڭٸرگە دەگەن سەنٸمٸ پايدا بولىپ, Turkistan ەكونوميكالىق ايماعى ارقىلى تٷركٸستان وبلىسىنا ينۆەستيتسييالاردىڭ كٶلەمٸ ەسەلەنٸپ كەلۋٸ ىقتيمال, – دەيدٸ پروفەسسور. ەلدٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ تۋراسىندا سٶز قوزعالعاندا, ايماقتىڭ ەكونوميكالىق ەرەكشەلٸگٸ مەن ەلەۋەتٸنە باسىم مەن بەرٸلۋٸ قاجەت دەپ ەسەپتەيدٸ ب.يسابەكوۆ. – تٷركٸستان وبلىسى, ەسٸرەسە تٷركٸستان قالاسى بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى ايماق بولىپ سانالادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ايماقتىق ٶنٸمنٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸن قۇرايدى. سوندىقتان ديففەرەنتسياتسييا, ديۆەرسيفيكاتسييا جەنە ينتەگراتسييا تەتٸكتەرٸن ٸسكە قوسۋ كەرەك. اتاپ ٶتسەك, ديففەرەنتسياتسييادا ياعني ەگٸن اۋماعىنىڭ كٶلەمٸن ۇلعايتا بەرمەي, ونىڭ ساپاسىنا كٶڭٸل اۋدارىپ, جاڭا تەحنولوگييالاردى قولدانا وتىرىپ, اتالعان تەتٸكتٸ ٸسكە قوسۋعا ەبدەن بولادى. كەيٸننەن سول ايماق دەڭگەيٸندە عانا تۇيىقتالىپ قالماي, وبلىس اۋماعىنداعى ورتالىق ازييالىق مەملەكەتتەر ٶزبەكستان, قىرعىزستان, وڭتٷستٸك ازيياداعى مەملەكەتتەرمەن, تٷركييامەن بٸرلەسە وتىرىپ, ينتەگراتسييالىق تەتٸكتٸ قولدانۋ ارقىلى  ٶركەنيەتكە, جاڭا تەحنولوگييالارعا قول جەتكٸزۋگە بولادى», – دەيدٸ پروفەسسور. شىمكەنت مەملەكەتتٸك ماڭىزى بار قالا ستاتۋسىن العاننان كەيٸن تٷركٸستاننىڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸن كٶتەرۋگە قاتىستى مەسەلەدە فيلوسوفييالىق كٶزقاراس كەرەك دەگەن ب.يسابەكوۆ بۇل تاراپتاس مەسەلەنٸڭ سوناۋ اريستوتەل مەن پلاتوننىڭ ۋاعىنان كەلە جاتقان ەڭگٸمە ەكەندٸگٸن العا تارتادى. «ەڭ بٸرٸنشٸ, ماتەريالدىق بايلىق پا ەلدە رۋحاني قۇندىلىق پا دەگەن سۇراققا جاۋاپ كەرەك. سوندىقتان جيىرما بەس جىلدان بەرٸ قازاقستاننىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸنٸڭ ەكونوميكالىق قۇرىلىمىنا قاراساق, توقسان بٸرٸنشٸ جىلعى كٶرسەتكٸشتەن تٶمەن تۇر. بۇرىن اۋىل شارۋاشىلىق ٷلەسٸ ون بٸر پايىزعا ارتقان بولاتىن, جەڭٸل ٶنەركەسٸپ 7-8 پايىزعا, ماشينا جاساۋ كەشەنٸ 3-4 پايىزعا ٶستٸ. سولاردىڭ بەرٸ قازٸر قۇردىمعا كەتتٸ. سول سەبەپتەن, بٸرٸنشٸ كەزەكتە سانا ودان كەيٸن ەكونوميكاعا كەلۋٸمٸز كەرەك. ياعني زاڭ سالاسىنا, مەملەكەتتٸك باسقارۋ ورگاندارىنا, سونىڭ ٸشٸندە پروكۋراتۋرا, سوت جۇمىستارى جٷيەلٸ جٷرٸپ, جەمقورلىققا جول بەرٸلمەسە قۇبا-قۇپ. بٸرٸنشٸ كەزەكتە سانانى العا قويىپ, ودان كەيٸن ەكونوميكانى جٷرگٸزەر بولساق, وندا بولاشاقتا تٷركٸستان ٶڭٸرٸنٸڭ گٷلدەنۋٸندە ٷلكەن ەۆوليۋتسييالىق جاڭالىق بولادى دەۋگە نەگٸز بار», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ب.يسابەكوۆ.

 

راسۋل جۇمالى: «تٷركٸستان دەگەن قازاقي اتاۋدىڭ يدەولوگييالىق مەنٸ زور»

وسى جىلدىڭ 19 ماۋسىمىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكٸمشٸلٸك-اۋماقتىق قۇرىلىسىنىڭ كەيبٸر مەسەلەلەرٸ تۋرالى» جارلىققا جارييا تٷردە قول قويىپ, شىمكەنتكە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مەرتەبەسٸ بەرٸلەتٸنٸن جارييا ەتتٸ. ال وبلىس ورتالىعى بولسا, «عاسىرلار بويى قازاق حاندىعىنىڭ جەنە بٷكٸل تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ساياسي ەرٸ رۋحاني ورتالىعى بولعان تٷركٸستان قالاسىنا كٶشٸرٸلەتٸنٸن» مەلٸمدەگەن ەدٸ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتاۋلى شەشٸمٸنەن كەيٸن  ٶڭٸردە تىڭ تەندەنتسييالار جولعا قويىلدى, تٷركٸستان تٷلەي باستادى. دامۋدىڭ تىڭ جولىنا بەت بۇرعان قالاعا جاڭا تىنىس بەرٸلدٸ. وسى تۇرعىدا ساياساتتانۋشى, راسۋل جۇمالىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ەكٸمشٸلٸك ورتالىقتىڭ  شىمكەنت قالاسىنان تٷركٸستان قالاسىنا كٶشٸرۋ ىرىقسىزداندىرۋ تۇرعىسىنان العاندا ٷلكەن مەنگە يە. سەبەبٸ جەكەلەگەن قالالاردان كەيبٸر مەرتەبەلەردٸڭ ىعىسۋى بۇل قالانىڭ ارى قاراي دامۋىنا كەڭ مٷمكٸندٸك اشادى.

مەسەلەن, بۇعان دەيٸن الماتى ەل استاناسى بولدى, كەيٸننەن بۇل مەرتەبەدەن ايىرىلىپ, وبلىس ورتالىعى بولدى, سودان كەيٸن عانا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا لاۋازىمىن الدى. ساياساتتانۋشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, وسىلايشا الماتى ٶزٸنٸڭ دامۋىنا جاڭا مٷمكٸندٸك الدى. وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ تٷركٸستان وبلىسى دەپ ٶزگەرۋٸنٸڭ دە مەنٸ زور ەكەنٸن جۇمالى مىرزا تٸلگە تيەك ەتتٸ.

تٷركٸستان دەگەن كيەلٸ ەرٸ قازاقي اتاۋدىڭ يدەولوگييالىق ەرٸ تاريحي تۇرعىدا دا مەنٸ ٷستەم ەكەندٸگٸن العا تارتقان ساياساتتانۋشى بۇل ٷردٸستٸڭ باسقا ٶڭٸرلەردە دە جالعاسىن تابۋى نۇر ٷستٸنە نۇر بولاتىندىعىن اتاپ ٶتتٸ.  ەكٸنشٸدەن, قالا وبلىس ورتالىعى مەرتەبەسٸنە يە بولعاننان كەيٸن وعان شەندٸلەردٸڭ دە تارتىلاتىنىن اتاپ ٶتكەن ساياساتتانۋشى بۇدان كەيٸن قالانىڭ دامۋىنا تٷرتكٸ دە پايدا بولاتىنىن, قالا بيۋدجەتٸنٸڭ دە ٶسەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. «قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلدە ۋربانيزاتسييا پروتسەسٸ جٷرٸپ جاتىر. اۋىل حالقىنىڭ قالاعا كٶشۋٸ تٷسٸنٸكتٸ جايت. بۇل ٷردٸس جاھاندا دا جٷرٸپ جاتىر. بٸراق بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ, بٸزدە وسىنداي دەموگرافييالىق, ەكونوميكالىق ورتالىقتار بٸرەن-ساران عانا», – دەگەن ساياساتتانۋشى مۇنداي ورتالىقتاردىڭ از بولۋى مەملەكەتتٸڭ دامۋىنا زييان كەلتٸرەتٸنٸن ايتادى. وسى تۇرعىدا ر.جۇمالى ەلدەگٸ شاعىن قالالاردى تٸرٸلتۋ, ارى قاراي دامىتۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى ۇسىنىس ايتتى. سەبەبٸ ٶمٸر, بيزنەس ت.ب سالالاردىڭ تەك رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا بولۋى مەملەكەتتٸڭ بٸرٸزدٸ, تەڭ دامۋىنا ٷلكەن نۇقسان كەلتٸرەتٸندٸگٸ جايىنداعى ٶز كٶزقاراسىن بٸلدٸردٸ. بۇل دا – دامۋدىڭ العىشارتى.

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 29 قىركٷيەكتە تٷركٸستان وبلىسىنا مەملەكەتتٸك ساپارمەن باردى. «حالقىمىز ٷشٸن تاريحى باي, تاعىلىمى تەرەڭ تٷركٸستاننىڭ ەلٸمٸز ٷشٸن ورنى ٶتە بٶلەك. ول – بٷكٸل ورتالىق ازيياداعى ەڭ كٶنە قالالاردىڭ بٸرٸ. تٷركٸستان – قازاق ەلٸنٸڭ رۋحاني جٷرەگٸ, قازاقتىڭ كٶپتەگەن اياۋلى پەرزەنتتەرٸ مەڭگٸگە جاي تاپقان قاسيەتتٸ قالا. وسىندا جەرلەنگەن 164 ەيگٸلٸ تۇلعانىڭ 21-ٸ – ەل باسقارعان قىراندار, 30-دان استامى قول باستاعان باتىرلار, اۋقىمدى سٶز باستاعان بيلەر. تٷركٸستان تاريحى – كٷللٸ قازاقتىڭ تاريحى»,– دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.

 

اياجان مەديبەك