ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە ەلٸمٸزدٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸ زور. الايدا بۇل مەسەلەنٸ ەندٸگٸ جەردە ەۋرازييالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا شەشۋ قاجەت. «بۇل تاراپتا بٸز ٶزٸمٸزدٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸمٸزدٸ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋ كەرەكپٸز. مىسالعا, بٸزگە ەلٸ دە بولسا قىتاي تاۋارىن ەۋروپاعا تاسىمالداۋ ەرٸ اۋىر, ەرٸ شىعىندى. دەگەنمەن, جاعىمدى جاڭالىقتار دا جوق ەمەس. قىتاي شەتەلدٸك ينۆەستورلارعا اشىقتىق تانىتىپ وتىر. ال قىتاي كەسٸپكەرلەرٸ قىتايدىڭ ٶز ٸشٸندەگٸ نارىق تىم تارىلىپ كەتكەندٸكتەن, بيزنەستەرٸن شەت ايماقتارعا, اتاپ ايتقاندا بٸزگە جاقىن ٶڭٸرلەرگە كٶشٸرۋدە. مىسالعا, ەزٸرگٸ كٷنٸ ٷرٸمشٸ مەن شىڭجاڭعا قوماقتى ينۆەستيتسييالار سالىنىپ جاتىر. ال بۇل ٶز كەزەگٸندە قازاقستاننىڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن ارتتىرارى انىق. ەۋرازييالىق وداق اياسىندا «جٸبەك جولى» جوباسىن جانداندىرۋعا قىتايدىڭ ٶزٸ قولداۋ بٸلدٸرٸپ وتىر. ال بۇل دەگەنٸمٸز قازاقستانعا تەڭٸز جولى اشىلادى دەگەن سٶز» دەدٸ ساياساتتانۋشى.
ٶتكەن جىلى قازاقستان ٶز تەرريتوريياسى ارقىلى ترانزيتتەن 2 ملرد.286 ملن. دوللار تابىس تٷسٸرسە, ٶزگە ەلدٸڭ تەرريتوريياسى ارقىلى ٶتكەنٸ ٷشٸن 2 ملرد.268 ملن. تەڭگە تٶلەدٸ.
ال قازاقستانداعى شەكارالىق ەرٸپتەستٸك قاۋىمداستىعىنىڭ ٶكٸلٸ مارات شيبۇتتىڭ كەلتٸرگەن دەرەكتەرٸنە قاراعاندا قازاقستاننىڭ ترانزيتتٸك شىعىندارى مەن تٷسٸمدەرٸنٸڭ اراسىندا بەلەندەي ايىرماشىلىق جوق. «ەگەر 2002-2013 جىلداعى ارالىقتى الار بولساق, مۇنىڭ 5 جىلى بٸز ٷشٸن تابىستى بولدى. ال 8 جىلى ايتارلىقتاي نەتيجە بەرگەن جوق. ال ٶتكەن جىلى قازاقستان ٶز تەرريتوريياسى ارقىلى ترانزيتتەن 2 ملرد.286 ملن. دوللار تابىس تٷسٸرسە, ٶزگە ەلدٸڭ تەرريتوريياسى ارقىلى ٶتكەنٸ ٷشٸن 2 ملرد.268 ملن. تەڭگە تٶلەدٸ. سايىپ كەلگەندە, تابىس پەن شىعىس تەپە-تەڭ تٷستٸ. بٸز تابىسىمىزدىڭ نەگٸزٸ, قازاقستان تەرريتوريياسى ارقىلى ٶتەتٸن رەسەيلٸك جەنە قىتايلىق گاز ترانزيتٸ. بۇل شامالاپ ايتقاندا 1 ملرد. 96 ملن.دوللار. كەلەسٸ كەزەكتە تەمٸرجول تاسىمالى كەلەدٸ. بۇل – 850 ملن.دوللار. ال اۆتوكٶلٸك ترانسپورتى 250 ملن. دوللاردى قۇرايدى. ەۋە ترانسپورتىنىڭ تابىسى ماردىمسىز. بار بولعانى 86 ملن. دوللار عانا» دەدٸ شيبۇت. ال ساياساتتانۋشى اندرەي چەبوتارەۆ «دەل قازٸر يراندىق باعىتتاعى ەرٸپتەستٸكتٸ ارتتىرعان جٶن» دەدٸ. «نەگە دەسەڭٸزدەر, رەسەي جاقىندا عانا يرانمەن اراداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ارتتىرۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە قول قويدى. مۇنداي جاعدايدا مۇناي جەنە تاۋار الماسۋ پروتسەسٸ جٷرەدٸ. ايتالىق, يران اۋماعىنان مۇناي, ال رەسەيدەن تاۋار دەگەندەي. بۇل جوبانىڭ ەزٸربايجان تەرريتوريياسى ارقىلى جٷزەگە اسۋى نەعايبىل. مەنٸڭشە, بۇل ٸسكە قازاقستان ارالاسادى. ونىڭ ٸشٸندە, اقتاۋ پورتى نەگٸزگٸ نىسانعا اينالماق. سوندىقتان بۇل بٸز ٷشٸن تيٸمدٸ» دەدٸ سوسىن الداعى ۋاقىتتا قازاقستان مەن يراننىڭ اراسىندا شيكٸ مۇناي الماسۋ وتسەراتسيياسى جٷزەگە اسۋى مٷمكٸن. بٸراق, قاشان جەنە قاي ۋاقىتتا ەكەنٸن دٶپ باسىپ ايتۋ قيىن. بۇل جٷيە بٸر كەزدەرٸ, ناقتىراق ايتسام 2007 جىلدارى بولدى. ول جىلدارى قازاقستان اقتاۋ ارقىلى يراننىڭ سولتٷستٸگٸنە مۇناي جەتكٸزەتٸن. بٸلەتٸن بولساڭىزدار, بۇل ٶڭٸردە (يراننىڭ) وتىن جەتٸسپەيدٸ» دەدٸ ول. ٶز كەزەگٸندە «الماگەست» كونسالتينگٸلٸك كومپانيياسىنىڭ باس ديرەكتورى ايدارحان قۇسايىنوۆ, ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸ تەك بٸر عانا ەلگە, اتاپ ايتقاندا رەسەي تٸرەلٸپ تۇرعانىن ايتتى. بۇل تاراپتا رەسەيلٸك ترانسپورتتىق مونوپوليستەر قازاقستاننىڭ تىنىسىن قازٸردەن-اق تارىلتىپ جاتىر. سايىپ كەلگەندە, قازاقستان بۇل ارادا وداق شەڭبەرٸنەن شىعىپ, تٷرلٸ باعىتتا دامۋدىڭ جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك. ال وسىناۋ جيىندى تٷيٸندەگەن ساياساتتانۋشى انتون موروزوۆ: «قازاقستانداعى, ياعني بٸزدەگٸ كٶلٸك جولدارىنىڭ ۇزاقتىعى 128,3 مىڭ شاقىرىمدى قۇرايدى. مۇنداعى وبلىستىق ماڭىزى بار جولداردىڭ ۇزىندىعى 73,9 مىڭ شاقىرىم. ال رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدارعا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ بٸزدە 2 ملرد. دوللاردى قۇرايدى. سايىپ كەلگەندە, مۇنىڭ بەرٸ ترانزيتتٸك جولدار ەمەس پە? الايدا مىناداي مەسەلە بار...بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە ساپا. 2013 جىلدىڭ دەرەكتەرٸنە قاراعاندا قازاقستان جولدارىنىڭ تەك 20 پايىزى عانا سىن كٶتەرەدٸ» دەدٸ ٶز سٶزٸندە.
